De Haynes-Code (1): Velvet Goldmine
Over queer en indie, de gevestigde orde en de underdogs.

14 september 2014 · · Indie Indien '89-'99

Velvet Goldmine

Ongeveer gelijktijdig met het begin van de gouden eeuw van de moderne onafhankelijke cinema, na het uitbrengen van Steven Soderbergh’s sex, lies and videotape, ontstond er ook een eerste grote golf van films over non-heteronormatieve seksualiteit. De term New Queer Cinema werd voor het eerst geopperd in 1992 door academica B. Ruby Rich, en behelsde een tak van cinema waarvan Gus van Sant’s Mala Noche (1986) een vroege exponent is, maar die echt op gang kwam met films als Paris is Burning, Todd Haynes’ Poison, Bruce LaBruce’s No Skin of my Ass, Gregg Araki’s The Living End en Tom Kalin’s Swoon.

Allen films die weigerden zich te conformeren aan de veilige en makkelijke liefdesverhalen over hetero’s die Hollywood normaal maakte, en die compromisloos waren in hun uitbeelding van non-heteroseksuelen: homo’s, lesbiennes, transgenders en biseksuelen, en een ieder die zich seksueel, of op het gebied van gender, niet in een kadertje wou laten plaatsen, waren de hoofdpersonen van de films, en hadden, in tegenstelling tot de semi-gecastreerde heterokoppels in Hollywood, zichtbare seks en waren bezig met seks. New Queer Cinema brak ook met de negatieve stereotypering van LGBTQ’s in Hollywood, en ondanks dat er genoeg duistere thema’s werden aangesneden, en de LGBTQ’s soms ook schurken waren, was er ruimte voor een nuance en een schakering aan emoties die in Hollywood niet toebedeeld werd aan LGBTQ’s.

Maar aan alles komt een eind. New Queer Cinema boette eind jaren negentig, begin tweeduizend in aan populariteit, en in plaats daarvan werden veel van de regisseurs geassimileerd door Hollywood. Gus van Sant kreeg Oscarkoorts met Good Will Hunting, Todd Haynes liet langzaam maar zeker de homoseksuele thema’s los, Gregg Araki maakte een indiehit en een stonerkomedie, Kimberly Pierce kwam nauwelijks aan het werk, en maakte een slappe remake van Carrie en Bill Condon ging Twilight-films maken. Er gebeurde wat er ook met de eerste golf van indie-films, in het algemeen, gebeurde: Hollywood rook winstmarges en prijzen(geld), en assimileerde de stilistische tendensen en onderwerpen van de onafhankelijke filmmakers tot veilige arthouse light.

In het geval van de algemene indie-cinema leverde dat de term Indiewood op: films die thematisch aansluiten op de onafhankelijke films uit de Sundance-school, maar die geproduceerd zijn door subbedrijven van de grote productiemaatschappijen. Bedrijfstakken als Miramax (Disney), Focus Features (NBC Universal), Fox Searchlight (20th Century Fox), New Line Cinema (Warner) en Dreamworks (eerst Universal, later Disney). Een kernjaar is 1999, waarbij studios zelf langzaam aan dit soort films begonnen te produceren, met American Beauty (Dreamworks) en Magnolia (New Line) als vroege exponenten. Ook werden onafhankelijke films als Being John Malkovich opgekocht en breed gepusht door de studio. De assimilatie van Indie door Hollywood was nagenoeg compleet.

Voor New Queer Cinema zou het langer duren. Pas rond 2005 werden, door het succes van het uberveilige Brokeback Mountain, homo’s, biseksuelen, transgender’s en lesbiennes gemeengoed in de Amerikaanse filmhuizen. De films hadden wel hun wilde haren verloren, want films als The Kids Are All Right, Transamerica, Milk en Brokeback Mountain zullen weinig mensen tegen het hoofd stoten. Het bijzonder is dat één van de grootste regisseurs van New Queer Cinema het al lichtjes voorspelde met één van zijn beste films. Todd Haynes’ Velvet Goldmine (1998) gaat over queer seksualiteit en het probleem van aanpassing. Het slagveld is hier echter niet de cinema, maar de popmuziek.

Velvet Goldmine begon als een biopic van David Bowie en is ook vernoemd naar één van zijn liedjes. Bowie was het echter niet eens met de verhaallijn, en de film besloot uiteindelijk David Bowie los te laten, en een David Bowie stand-in als hoofdpersoon te gebruiken. Dat is Brian Slade, een androgyne biseksuele rocker, die begint als een folkartiest, een superster word door zijn buitenaardse drag-persona Maxwell Demon (denk Ziggy Stardust) en die uiteindelijk het publieke leven achter zich laat. Er word wel gesuggereerd dat Brian Slade een tweede carrière begint als de conservatieve popster Tommy Stone, een blonde in witte pakken gehesen persona, die doet denken aan Bowie in de 80’s.

De evolutie van Brian Slade, van biseksuele shockrocker en culturele wegbereider tot conservatieve popslaaf is tekenend voor de evolutie van glamrock en seventies rock. De sound van David Bowie, T-Rex, Iggy Pop, Lou Reed en meer hyperseksuele rockgoden werd een belangrijk onderdeel van de popmuziek, maar vrijwel al deze artiesten verloren hun wilde haren in de 80’s (Lou Reed deed zelfs een rapnummer) of moesten plaats maken voor artiesten die door hen beïnvloed waren maar een stuk tandelozer en veiliger muziek maakten.

De film zelf linkt deze muzikale revolutie en teloorgang aan homoseksualiteit, en het lijkt alsof Todd Haynes het einde van de New Queer Cinema min of meer voorspelde. Brian Slade is biseksueel, maar breekt pas door op het moment dat hij besluit dit commercieel uit te buiten, op dezelfde wijze waarop de New Queer Cinema verwerd tot een marketingstechniek, ondanks de oprechtheid en kwaliteit van de films en de filmmakers. Hetzelfde geld voor indie-cinema in het algemeen.

Maar Todd Haynes is ook hoopvol: hij toont in de film dat er golfbewegingen zijn. Brian Slade mag dan wel verworden tot de conservatieve Tommy Stone, hij beïnvloed op zijn beurt weer popjournalist Arthur Stuart. En Brian Slade is op zijn beurt weer een geestverwant van Oscar Wilde, een eeuw eerder. Door de generaties van queer rockstars, van Oscar Wilde tot Brian Slade word een groen diadeem door gegeven. Een symbool voor de buitenaardse afkomst van de queers, de freaks, de buitenbeentjes, de underdogs. Het groene diadeem, en de kleur groen op het glitterpak van Maxwell Demon, zijn de herinneringen aan de bewuste keuze zich af te zonderen van de norm; niet je eigen identiteit te verloochenen om onderdeel te zijn van heteronormativiteit, maar de eigenaardigheden die inherent aan je zijn, op onder andere seksueel gebied, een essentieel onderdeel te maken van je wezen.

De golfbewegingen zijn ook terug te zien in de structuur van Velvet Goldmine. Popjournalist Arthur Russell interviewt kennissen en bekenden van Brian Slade, om er achter te komen waar deze gebleven is. De structuur en de cameravoering steunt sterk op Orson Welles’ Citizen Kane. Op dezelfde manier waarop Todd Haynes in I’m Not There, Mildred Pierce en Far From Heaven, eigenzinnig en soms al queer bronmateriaal nog overduidelijker queer maakt, is deze film een bewust homoseksuele versie van de gedoodverfde klassieker. De film toont dat de avant-gardisten en vrije zielen altijd voortbouwen op dat wat al bestaat, door bewust tegen deze bronnen te ageren en deze naar hun hand te zetten. Deze eigenzinnige artistieke transformatie word daarna ongetwijfeld weer onderdeel van het mainstream-idioom, op de wijze waarop glamrock de eightiessound onmiskenbaar beïnvloedde maar daarbij wel de eigenheid verloor. Maar deze norm zal vervolgens weer ontmanteld worden door de radicale strijders van de alternatieve cultuur.

Velvet Goldmine voorspelde het einde van de indiecinema, en de New Queer Cinema; de transformatie van No Skin of My Ass tot Brokeback Mountain. Maar er zullen nieuwe geesten opstaan: frisse jongeren, die weer durven te tornen aan de nieuwe norm, en die wilde, frisse en radicale cinema gaan maken, in de geest van Todd Haynes en Gus van Sant. En ondanks dat grote geesten als Steven Soderbergh, die tekenend waren voor indie-cinema, teleurgesteld zijn geraakt in de Amerikaanse filmindustrie en hun heil in televisie zoeken, zal er ongetwijfeld ook hier een golfbeweging zijn. We moeten niet vergeten dat de periode die we deze maand bespreken een precedent had in de American New Wave van New Hollywood. Op D.W. Griffith volgt Alfred Hitchcock, op Alfred Hitchcock volgt Martin Scorsese, op Martin Scorsese volgt Steven Soderbergh, enz. Zo gaat het in Hollywood. En wie weet wat er volgt, net buiten de normatieve kadertjes van Hollywood, op de eerste golf van de New Queer Cinema?


Onderwerpen: , , , , , , , , , , , , ,


Reageer op dit artikel