De regisseur aan het werk
Film-in-film in het oeuvre van Mohsen Makhmalbaf

Salaam Cinema (1995)

Eén van de grootste namen uit de Iraanse filmwereld is Mohsen Makhmalbaf. De regisseur, wiens bekendste film waarschijnlijk Kandahar (2001) is, is in zijn carrière een aantal maal het experiment aangegaan: film-in-film. Met twee opeenvolgende producties, mogelijk niet geheel ontoevallig, maakte hij een zeer intelligent en geslaagd tweeluik.

Salaam Cinema (1995)

Makhmalbaf speelt zichzelf, of is zichzelf eigenlijk. Hij heeft een advertentie geplaatst in de krant, stellende dat hij honderd acteurs nodig heeft voor zijn nieuwste film en open audities houdt. Duizenden mensen staan voor de deuren te dringen om in zijn productie te mogen spelen. We zien vele, soms bijna hysterische, ambitieuze filmliefhebbers die dolgraag een rol in de nieuwste Makhmalbaf willen. Wat ze niet weten is dat ze met hun auditie deze rol al te pakken hebben.

De regisseur toont met deze bijzondere film een aantal dingen fijntjes aan. Zo lijkt de Iraanse populatie gek op film en wil menigeen ver gaan om hier onderdeel van uit te maken. Makhmalbaf geeft diverse groepen potentiële acteurs soms bijna absurde opdrachten. De filmmaker blijkt in een positie waarin hij mensen heel erg veel kan vragen en hij geen nee hoeft te verwachten. Zijn macht is goed voelbaar en wanneer hij naar een aantal motivaties van de deelnemers vraagt komen er soms hartverscheurende verhalen naar boven. Film lijkt voor sommigen een laatste uitweg, zoals voor de vrouw die aangeeft dat dit haar laatste kans is om haar man, die Iran niet meer in mag, in het buitenland te zien.

Naarmate de film vordert voert de regisseur de druk op en de spanning wordt steeds beter voelbaar. Wanneer hij aan een groepje vrouwen vraagt om binnen 30 seconden te huilen, huilen er een aantal omdat het niet lukt. Het loopje wat hij met deze vrouwen neemt wekt zowel medelijden als bewondering op. Zo meta, origineel en inventief kom je film niet vaak tegen. Het is goed voor te stellen dat de maker achteraf negatieve reacties van een aantal spelers heeft gekregen. Ik zou me in ieder geval redelijk gebruikt voelen. De getoonde beelden lijken echter een euforische reactie te voorspellen: de auditie is de film, filmsterren zijn geboren, missie geslaagd. Voor zowel speler als regisseur.

★★★★☆

A Moment of Innocence (1996)

A Moment of Innocence (1996)

“Deceptively simple” zo beschrijft Rotten Tomatoes dit meesterwerkje van Makhmalbaf. De regisseur heeft in zijn tienerjaren, de jaren 70, een agent neergestoken. Twintig jaar later staat deze bij hem op de stoep om een belofte in te lossen, namelijk een verfilming van het bewuste incident. Zowel de agent en de regisseur spelen zichzelf en casten beide een 17-jarige jongen om hun te spelen in de film die ze gaan maken. Ook was er een jongedame betrokken bij deze daad van rebellie. Een dame die voor beide heren nogal wat heeft betekend, zo zal blijken.
De agent, die zichzelf speelt, althans dat doet Makhmalbaf ons geloven, zal voor hen die Salaam Cinema gezien hebben geen onbekende zijn. Zijn karakteristieke gelaat is duidelijk te herkennen uit deze film en dit feit alleen al zet de kijker aan het denken. Speelt de regisseur een spelletje?

Tijdens de film mag deze vraag herhaaldelijk gesteld worden. Wat is waarheid en wat is fictie? Een dunne scheidslijn aangezien de opgezette reconstructie van een voor beide tekenend voorval nogal wat impact blijkt te hebben. Zeker wanneer er voor één van tweeën aan het licht komt hoe de spreekwoordelijke vork in de steel heeft gezeten. De agent denkt de liefde van zijn leven te zijn misgelopen en zwelgt nog steeds in zelfmedelijden, zo lijkt het. De verfilming van zijn trauma voelt bijna als een tweede kans.

Was Salaam Cinema al een sterk staaltje film-in-film, A Moment of Innocence doet hier nog een schepje bovenop. Werden in de eerste de acteurs in het ootje genomen, nu is het de kijker die zichzelf regelmatig achter de oren krabt over de dimensie en intentie van het getoonde spel. De film lijkt eenvoudig, maar zit bijzonder gelaagd in elkaar en is ijzersterk geconstrueerd. Met dit mechanisme laat Makhmalbaf zien hoe het leven soms af kan hangen van timing, interpretatie, herinneringen en, hoe kan het ook anders, toeval. Het prachtige laatste shot levert het bewijs.

★★★★½


Onderwerpen: , , ,


Reageer op dit artikel