Dubbele dosis Jodorowsky
Imagine 2014 volgens Theo (4)

16 april 2014 · · Imagine 2014

Dune

Alejandro Jodorowsky maakte na het fantastische Santa Sangre meer dan twintig jaar geen films meer. Op Imagine krijgen we, na lange tijd wachten, eindelijk een dubbele dosis Jodorowsky, een met hem op de regisseursstoel, en een met hem enkel voor de camera, maar beiden films zijn onversneden staaltjes van zijn persoonlijkheid. Jodorowsky’s Dune (2013) van Frank Pavich gaat over het helaas nooit gemaakte magnum opus van Jodorowsky, losjes gebaseerd op de boekenreeks Dune van Frank Herbert. La Danza de La Realidad (2013), de eerste door Jodorowsky geregisseerde film in lange tijd, is een autobiografie over zijn roerige jeugd, maar is vooral weer een heerlijk surrealistisch staaltje filmmaken.

Jodorowsky’s Dune

Het probleem met vertellen waar Jodorowsky’s Dune over gaat is dat je het gras voor de voeten van de regisseur van de docu wegmaait. De docu haalt namelijk een groot deel van het plezier uit de anekdotes rondom het maken van een groots epos door Alejandro Jodorowsky. Te veel vertellen over de toedracht van het maken van die film zal een groot deel van het plezier verpesten.

De cast en crew die Jodorowsky wist te strikken voor het maken van Dune is namelijk een nogal illuster rijtje vol verbazingwekkende keuzes, en het is duizend maal leuker om de klinkende namen uit de mond van Jodorowsky zelf te horen komen, dan van te voren te vernemen wie er allemaal medewerking verleenden aan de film. Ook de manieren waarop Jodorowsky deze (inmiddels) beroemde personen voor zich wist te winnen is bij vlagen hilarisch.

Dat is namelijk de voornaamste reden om Jodorowsky’s Dune te kijken: Alejandro Jodorowsky zelf. De man is, op zijn 84ste, nog steeds erg levendig en vitaal, met een snijdend gevoel voor humor en een heerlijk gevoel voor hyperbool. Alejandro Jodorowsky gesticuleert er hevig op los, en is innemend en charmant, ook wanneer zijn ogen vuur spuwen richting de mensen die niet in zijn visie geloofden.

Dat is op zichzelf niet verbazingwekkend, aangezien Alejandro Jodorowsky, en zijn films ook, de grens tussen genialiteit en gekte vakkundig uitvlakt. Of we naar een knotsgekke man aan het luisteren zijn, of een charismatische charlatan, of een visionair kunstenaar? Erg duidelijk is het niet, en waarschijnlijk is het een beetje van alle drie. Het is alleen erg fijn luisteren naar deze zonderling, en je wilt geloven in zijn visie, zeker gezien de hoge kwaliteit van films als El Topo, The Holy Mountain en Santa Sangre.

Meer dan Jodorowsky zelf heeft Jodorowsky’s Dune in principe niet nodig, maar regisseur Frank Pavich vult zijn film ook met prachtige schetsen en storyboards die het extra pijnlijk maken dat deze film nooit voltooid is. De schetsen en storyboards zijn allemaal afkomstig uit een boek dat Jodorowsky samenstelde om producers te overtuigen, en kan zo uitgegeven worden. Het zou mooi zijn als een uitgeverij als Taschen zijn handen weet te krijgen op een exemplaar, omdat Jodorowsky’s Dune er om schreeuwt ook in boekvorm uitgegeven te worden. Jodorowsky’s Dune is een schrale troost vergeleken bij wat had kunnen zijn, maar alsnog mogen we erg blij zijn dat deze puike documentaire wél het licht heeft gezien.

★★★★☆

La Danza de la realidad

La Danza de la Realidad.

La Danza de la Realidad kan, ondanks de soms vergezochte gebeurtenissen, gelezen worden als een uiterst persoonlijk relaas van Alejandro Jodorowsky’s jeugd. De plotelementen die minder geloofwaardig zijn kunnen gelezen worden als een metafoor voor de problemen waar de jonge Jodorowsky tegen aanliep, en de surrealistische elementen zijn onmiskenbaar ontsproten aan de persoonlijke ervaring van de regisseur. Hoe absurd La Danza de Realidad bij vlagen ook mag worden, je krijgt het idee de man en zijn werk beter te leren kennen door de film.

In La Danza de La Realidad volgen we de jonge Alejandro, zijn brute vader Jaime Jodorowsky, en zijn warme moeder Sara. Vader Jaime is een marxistische, atheïstische Jood in Chili, en de diaspora en politieke overtuigingen binnen de Chileense dictatuur, maken van hem een ontwortelde figuur binnen de Chileense samenleving. Jaime reageert zijn status als uitzondering af op vrouw en kind, en benadrukt het belang van mannelijkheid en machismo tegenover zoon Alejandro, die veel van de feminiene kwaliteiten van zijn moeder heeft geërfd. Hoewel Jaime tegen de Chileense dictatuur is, is hij zelf een huistiran, en de film vertelt in een steeds absurder wordende vertelling hoe Alejandro en zijn vader uiteindelijk hun conflict zullen beslechten, en hoe Alejandro vanuit zijn atheïstische en harde opvoeding opgroeit tot een spirituele liefhebbende man.

Dit verhaal wordt verteld op een uiterst associatieve wijze, waarbij idiosyncratische elementen als het circus, dwergen, vreemde kerkelijke sektes, hondenshows, bijzondere paarden, schoenenpoetsers, semi-incestueuze feestjes met schoensmeer, kreupele bendes, en verstijfde armen geschilderd in de kleuren van de Chileense vlag een rol spelen. Al deze elementen wijzen wel op de persoonlijke ervaring achter het verhaal. Jaime mag dan wel niet echt zijn geheugen kwijt zijn geraakt na een aanslag op de Chileense dictator, het is wel te lezen als een metafoor voor de politieke en persoonlijke verschuivingen binnen de ideologie van Jaime.

Dit persoonlijke aspect komt ook naar voren in de casting. Regelmatig duikt de regisseur zelf in beeld op, als alwetende verteller, maar ook om zijn jeugdige alter-ego te behoeden voor het kwaad. Het is een prachtige persoonlijke touch, de regisseur die in zijn eigen herinneringen rondloopt, en zeker aan het einde levert dit ontroerende beelden op. Curieuzer is de casting van zoon Bronto Jodorowsky als zijn vader Jaime, wat interessante verschuivingen in tijd oplevert, maar ook vreemde scènes wanneer Jodorowsky de seksuele avonturen van zijn vader filmt door zijn naakte zoon te filmen. Ook curieus, op Freudiaanse gebied, is de casting van de zeer grootborstige actrice Pamela Flores als zijn moeder, zeker in scènes waarin zij naakt rond rent met de jonge Jodorowsky. Dit soort psychosekseule Oedipus-motiefjes passen uiteraard wel binnen de surrealistische trend waarin Jodorowsky zich bevind.

Het is uiteraard ook geen nieuwe weg voor Jodorowsky. Santa Sangre was natuurlijk ook een film over een ongezond hechte relatie tussen moeder en zoon. Andere terugkerende elementen in het werk, die als we La Danza De La Realidad moeten geloven uit Jodorowsky’s jonge leven zijn gegrepen, zijn het conflict tussen de verschillende religies, esoterische filosofieën, het circus, pelgrimstochten en reizen, het tarot en plunderingen in de sloppenwijken. Regelmatig voelt de film als een best-off, ook van films die hij niet gemaakt heeft: één martelscène, om specifiek te zijn, doet qua dialoog wel heel erg sterk denken aan de beoogde finale van Dune, als geschetst in Jodorowsky’s Dune. La Danza De Le Realidad is een samenvatting van alles wat Jodorowsky tot nu toe gemaakt heeft, en van zijn belangrijkste ideeën en motivaties. Als dit de laatste film van de inmiddels erg oude Jodorowsky blijkt te zijn dan is het een prachtige zwanenzang, maar gezien de kwaliteit van La Danza de la Realidad mogen we hopen dat Jodorowsky nog een paar keer terugkeert.

★★★★★


Onderwerpen: , , , , , , , , , ,


Reageer op dit artikel