Enemy (2013)

28 mei 2014 · · Kritiek + Première

Met zijn nieuwste film Enemy herenigt de succesvolle Canadese filmmaker Denis Villeneuve zich met acteur Jake Gyllenhaal. Gyllenhaal speelt de hoofdrol in deze even curieuze als complexe psychologische mysterie-thriller waarin niets is wat het lijkt. De film – gebaseerd op een roman van de inmiddels overleden en hoog aangeschreven schrijver José Saramago wiens meest beroemde boek ‘De stad der blinden’ al eerder werd verfilmd – is op het internet inmiddels al voorzien van de meest uitzinnige theorieën en explicaties, maar de grootste vraag is of Villeneuve wederom een filmisch geslaagde productie heeft afgeleverd.

Adam (Gyllenhaal) is een wat uitgebluste docent geschiedenis aan een universiteit in Toronto waar hij op monotone toon doceert over dictatoriale regimes en de patronen en herhalingen die zich vaak voordoen. Het sociale leven van Adam beidt weinig extra vrolijkheid, hij heeft een saai liefdesleven met Mary (Mélanie Laurent) en woont in een leeg en treurig appartement. Tijdens een lunchpauze krijgt hij van een collega het advies een film te huren en tot zijn grote verbazing ziet Adam dat in deze film een acteur speelt die er precies zo uitziet als hemzelf. Na onderzoek blijkt deze acteur Anthony te heten (wederom een rol van Gyllenhaal) en Adam besluit contact te zoeken met zijn dubbelganger die een zwangere vrouw heeft: Helen (Sarah Gadon). De samenkomst van de twee leidt tot verwarring, onderlinge fricties en verscheidene mysterieuze momenten.

Enemy laat zich misschien nog het best omschrijven als een Lynchiaans mysterie. Er is de vervlechting en vervaging van personages, de broeierige sfeer, een plot dat meerdere vreemde zijpaden kent, tevens vrijwel constant ambigu blijft en meerdere angstaanjagende beelden herbergt. Ook het feit dat er op verschillende fora, websites en YouTube filmpjes de meest uiteenlopende analyses de ronde doen maakt de vergelijking met het werk van David Lynch een rechtvaardige. Dat de film een constante sfeer van mysterie behoudt is naast de slimme plot zeker te danken aan de acteurs die hun personages een verwarrend element meegeven, zeker Jake Gyllenhaal onderscheidt zich met een uitmuntende dubbelrol.

Visueel gezien is Enemy ook erg bijzonder. Villeneuve schotelt ons een nooit eerder vertoond Toronto dat door een kleurenfilter er constant beige uitziet wat alleen maar bijdraagt aan de vervreemdende sfeer, alsof er een hele dikke laag smog over de normaal gesproken schone stad hangt. De interieuren (zeker Adams appartement) zien er weinig uitnodigend uit en doen een extra duit in het zakje als het gaat om een verstikkende sfeer. En dan zijn er nog de uitzinnige special effects die even verassend als ook grotesk zijn. Zeker de slotscène is er eentje die mede hierdoor nu al onvergetelijke cinema oplevert.

Het is overigens niet zo dat Enemy frustreert met het krankzinnige mysterie, er valt wel degelijk een volledig begrijpelijke uitleg te geven. Het wordt alleen niet uitgekauwd, je moet constant bij de les blijven om kerndetails op te pikken. Ook hier valt een vergelijking met de meeste films David Lynch te billijken want hoe vreemd en uitzinnig die ook vaak zijn, uiteindelijk vertelt Lynch (net als Villeneuve hier) een tamelijk basaal verhaal geplaatst in een uiterst wonderlijke, duistere en onvoorspelbare wereld. Enemy neemt deze ingrediënten ter hand wat leidt tot een zeer fascinerende anderhalf uur.
★★★★½


Onderwerpen: , , , , , ,


Reageer op dit artikel