Eros en Thanatos
Het IFFR 2014 volgens Theo (1)

23 januari 2014 · · Filmfestival + IFFR 2014

Only Lovers Left Alive

Liefde en seks en sterven en de dood staan dicht bij elkaar in de twee eerste films die ik bespreek van het Internationaal Film Festival Rotterdam. De eerste film, Only Lovers Left Alive (2013), draaide in enkele steden al als voorproefje van de net begonnen editie, en L’inconnu du lac (2013) was eerder een succes op Cannes. De twee films kennen veel overeenkomsten, in hun versmelting van Eros en Thanatos, en de aids-metaforen die beide films bezigen. Je zou ze bijna kunnen zien als een double-bill over de erotisering van de dood, met een heteroseksuele en een homoseksuele variant.

Only Lovers Left Alive

Only Lovers Left Alive maakt de dood sexy. De vampieren van Only Lovers Left Alive zijn niet sexy op de Twilight/Vampire Dairies of zelfs Buffy/Angel manier, maar meer sexy op de Jarmusch-wijze. Ze zijn misantropisch, intellectueel, maar bovenal ontzettend rock ‘n’ roll, met ongewassen dreadlock-haar, leren jackets en arabische gewaden, grote zwarte zonebrillen en een fetisj voor dronende gitaren en ze zijn gespeeld door de charisma zwetende Tilda Swinton, Tom Hiddleston, John Hurt en Mia Wasikowska.

Tom Hiddleston speelt Adam, een door Tesla en oude gitaren geobsedeerde vampier die levensmoe is. Hij heeft het allemaal wel gezien. Tilda Swinton heeft als vampier Eve ook alles gezien, maar houd juist aan die passie voor historische uitvindingen en kunststukken een levenslust over. Ze zijn geliefden, de Only Lovers Left Alive uit de titel, en hun hernieuwde passie speelt zich uiteraard af in de langzaam afbrokkelende steden Detroit en Tangiers. Twee steden aan uitersten van de wereld, net als Tilda en Tom, en de “spooky particles” uit de theorieën van Einstein. De lovers staan aan het einde van de geschiedenis, en voor de ene kan het niet snel genoeg afgelopen zijn, en voor de ander is de geschiedenis haar leven.

Het interessante is dat de vampiers in Only Lovers Left Alive in wezen dus een ingang vormen voor Jim Jarmusch om zijn grote inspiraties te eren. De vampiers hebben zoveel kennis en geschiedenis weten te vergaren, dat het opnoemen en herlezen en herbekijken van dit materiaal een tweede natuur is geworden, en de gesprekken zijn dan ook doorspekt van literaire, wetenschappelijke en kunstzinnige invloeden.

In wezen gaat het vampirisme in Only Lovers Left Alive verder dan seks en dood, maar zuigen ze ook de geschiedenis leeg, om zelf zo voort te kunnen leven. Jarmusch past twee zienswijzen op inspiratie toe: Adam vormt de scepticus, die bang is niets nieuws meer af te kunnen leveren, en die denkt dat de grootste artistieke en wetenschappelijke prestaties achter ons liggen. Hij representeert Jarmusch als scepticus, die bang is telkens werk van anderen te herhalen in inferieure vorm. Eve schat de geschiedenis op waarde, erotiseert kunst en wetenschap welhaast, en geniet van de inspiratie. Zij is Jarmusch als ekster, die de pareltjes uit de geschiedenis pakt en er zijn eigen nieuwe nest van bouwt.

De laatste akte van de film valt dan ook te lezen als Jarmusch die een hernieuwde liefde voor de kunst vindt: buiten Amerika, buiten de vele Amerikaanse en Europese invloeden. Er valt nog een hele wereld te ontdekken, ook voor de laatste twee gepassioneerde mensen op aarde.

★★★★½

L'inconnu du lac

L’inconnu du lac

In Only Lovers Left Alive zitten een aantal expliciete verwijzingen naar Aids, wanneer de vampiers opmerken dat menselijk bloed steeds meer vervuild aan het raken is. In L’inconnu du lac zitten er minder expliciete verwijzingen naar Aids, maar de film gaat wel zeker voor een deel over dodelijke gevolgen van onveilige seks.

L’inconnu du lac speelt zich af in de cruising-scène rondom een plaatselijk meertje in Frankrijk. De homo-ontmoetingplaats bevind zich aan de overkant van waar de families zich vergaren. Biseksuele familiemannen en homoseksuele singles en stelletjes ontmoeten elkaar in de bossen rondom het meer om (onveilige) anonieme seks te hebben.

Franck is een vaste bezoeker. Bij het meer ontmoet hij twee bijzondere mannen. De biseksuele en celibataire Henri, die het meer bezoekt voor de gesprekken met mannen, maar zich ver houdt van de seks. Met hem bouwt Franck een platonische relatie op. En dan is er Michel, een mysterieuze vreemdeling met een sexy pornosnor die zich met een charismatische zelfingenomenheid rond het meer beweegt alsof hij de koning van de cruisers is. Franck voelt zich tot hem aangetrokken, wat problemen oplevert wanneer hij Michel een van zijn lovers ziet verdrinken.

L’inconnu du lac kent naast deze basische opzet vooral een herhalende structuur. Dag in dag uit gaat Franck naar het meertje, ontmoet daar Henri, en smacht er naar Michel. Wat zoekt hij op de ontmoetingsplaats? Ontmoetingen of meer? En wat zoekt Michel? En Henri? Op al deze vragen krijgen we antwoord in een dodelijke driehoeksverhouding die zich langzaam voltrekt. Seks en dood raken zo verstrengeld, waarbij de dodelijke Michel juist vanwege het gevaar een aantrekkingskracht heeft op Franck, en ook Henri op zijn manier lijkt te verlangen naar de dood.

Daarmee wordt de film een metafoor voor de aantrekkingskracht van de ontmoetingsplaats op de bezoekers. Het is een zoektocht naar een doorbreking van de sleur en der herhaling, die de repetitieve structuur van de film op beklemmende wijze benadrukt. De seks is een doorbreking van de sleur, het verliezen in lust. Het onveilige aspect is een turn-on voor de mannen, het gevaar wat op de loer licht werkt erotiserend. Dat blijkt ook de aantrekkingskracht van Michel voor Franck, die pas een relatie met hem begint naar de moord. Hij is angstig, maar tegelijkertijd is het opwindend voor hem.

Verder dan het doorbreken van de eenzaamheid, wat zeker bij Franck, Michel en Henri ook een rol speelt, blijkt de ontmoetingsplaats een plek waar je bloed sneller begint te stromen; waar lust, en de adrenaline van het gevaar samengaan. Een rustig meertje voor thrill seekers, in deze uitstekende Franse film waarin Eros en Thanatos een en dezelfde blijken te zijn. Het moet overigens benadrukt worden dat het Eros aspect visueel veel meer benadrukt wordt dan het Thanatos-aspect, want de film is niet heel gewelddadig voor een thriller, maar seksueel opvallend expliciet, met een groot scala aan erecte en ejaculerende geslachtsdelen die de revue passeren. Niet voor de preutse kijker, dus.
★★★★☆


Onderwerpen: , , , , , , , , , , , , , , , ,


Reageer op dit artikel