Familiair Iconoclasme
Imagine 2014 volgens Theo (2)

12 april 2014 · · Imagine 2014

We are what we are

De familie is een heilig huisje waar nog steeds niet tegen aan wordt geschopt. Het wordt vaak gezien, door de ouders zelf, als het meest nobele wat men kan doen en zijn, het krijgen van kinderen en het starten van een gezin. Over problemen in de familie wordt nooit gepraat, en het blijft taboe om het idee van het gezin en voortplanting als niet altijd even positief hoorbaar te laten zijn. Dat komt ook door de religieuze en commerciële glorificatie van het gezin als onschendbaar, te zien in zowel de programmering van de EO als zo’n beetje alle grote films en reclames van Amerikaanse bodem. De duistere kanten van het gezin komen pas naar voren in de genrefilm, en Imagine heeft twee briljante beeldenstormende films die hun venijn richten tegen het instituut “gezin”. We Are What We Are (2013) doet dit door de conservatief-christelijke Amerikaanse moraal aan te vallen en Escape From Tomorrow (2013) richt zijn pijlen op misschien wel de grootste aanhanger van de cultus van de familie: Walt Disney.

We Are What We Are

Jim Mickle overtuigde een aantal jaar geleden al op Imagine met het fantastische Stake Land, geschreven en geacteerd door Charles Bronson-look-a-like Nick Damici. Nick Damici schreef opnieuw het script van We Are What We Are voor Mickle, die de film losjes baseerde op Jorge Michel Grau’s Somos Lo Que Hay. Tevens speelt Damici de rol van de sherriff. De inzet is hetzelfde, namelijk het volgen van een gezin van kannibalen, maar de uitwerking en thematiek is uiteindelijk verschillend.

Zo is de zoon uit het origineel veranderd in een dochter, en is de homoseksuele ondertoon volledig vervangen voor een boodschap over onderdrukte vrouwen en bazige mannen. De film focust zich meer dan het origineel, en de film wordt een duidelijke metafoor voor de manier waarop conservatief-christelijke Amerikaanse mannen zichzelf nog steeds zien als het hoofd van het gezin en de samenleving, en voor niets wijken om vrouwen ondergeschikten te maken.

Daarbij maakt de film gebruik van veel Bijbelse symboliek, wat toepasselijk is, gezien veel van de conservatieve Amerikanen zich helaas beroepen op de Bijbel om hun seksisme en misogynie kracht bij te zetten. De film deelt de blik van de dochters, en creëert duidelijk sympathie voor de meisjes die door een religieus waanzinnige vader worden grootgebracht om te delen in een krankzinnige kannibalistische versie van het avondmaal. Kannibalisme wordt hier een metafoor voor de macht die mannen uitoefenen op vrouwen door zich te beroepen op religieuze rituelen en gebruiken.

De familie blijkt dus duidelijk te perverteren tot een duistere tegenhanger, en er zijn duidelijk hints dat de terreur van de vader niet alleen tot de keukentafel beperkt blijft maar zich ook verplaatst naar andere vertrekken van het huis. Net als in Stake Land is We Are What We Are een scherpe aanklacht tegen religie, maar vooral de manier waarop groepsdruk en groepsprocessen, zeker in familiaire band, extreem duistere gevolgen hebben. De laatste scènes kennen ook een religieuze symboliek, maar binnen een geheel andere context. Ook de ontbinding van een gezin blijkt religieus van aard te kunnen zijn. Religie blijkt dus een katalyse voor de onderbuikgevoelens die er al zijn: een stok om mee te slaan, maar de boodschap hangt volledig af van degene die er mee slaat.

★★★★☆

Escape from tomorrow

Escape from Tomorrow

Escape From Tomorrow kan niet anders gelezen worden dan een enorme fuck you naar Disney. Dat is al te zien in het ontstaansproces. Disney is nogal strikt als het gaat om de bescherming van hun copyright, parken en imago, en staan niet snel negatieve publiciteit toe, en verlenen zelden permissie om gebruik te maken van hun beeldrechten. Beruchte incidenten als het aanklagen van een kinderdagverblijf met een geschilderde Winnie de Pooh op de ramen zijn het gevolg. Ook zijn ze erg strikt in het bewaren van het imago van hun parken, waardoor er al snel verscheidene broodjes aap en geruchten de ronde deden over Disney World. Van de man die onthoofd raakt in de achtbaan, tot de geheime tunnels onder Disney Land, tot de burgers van Emoevlees, tot de geheime prostitutie met Disney-prinsessen, tot en met de geruchten dat een doorgedraaide Disney-prinses ooit een kind de nek omdraaide.

Al deze geruchten worden verwerkt in Escape From Tomorrow, een film die zonder toestemming in de twee Amerikaanse Disney-parken gefilmd werd. Met twee vermomde cameras, en verborgen microfoons filmde regisseur Randy Moore de film in het geheim, onder het altijd wakend oog van de bewakers van Disneyland en Disney World door. Hij liet de film ontwikkelen en editen in Korea, zo ver mogelijk bij de klauwen van Disney’s hongerige advocaten vandaan, en wist de film in het geheim bij de directie van het Sundance-festival in handen te krijgen. Daar werd het zo’n succes onder publiek en recensenten, dat de directie van Disney besloot de film te negeren en de filmmakers niet aan te klagen.

Het zou dan ook niet geheel terecht zijn, want hoewel de film het imago van Disneyland aanvalt, door deze te vervormen en te vertonen als een ware nachtmerrie, het is duidelijk een metafoor. De vrolijke maar artificiële spierballerij van Disneyland, waarachter een donkere, psychoseksuele en gewelddadige onderlaag verborgen is, is duidelijk metafoor voor de familie van de protagonist. Ook hij houd mooi weer op naar zijn vrouw, en vice versa, maar in werkelijkheid is hun droomhuwelijk een façade en zijn alleen de scheidingspapieren nog niet getekend.

We volgen het oogpunt Jim White, in wiens ogen zijn vrouw een verstokte zeur is, en wiens zoon en dochter rancuneuze monster zijn die de energie uit zijn leven wegzuigen. De werkelijkheid is waarschijnlijk anders, maar we zien alles vanuit zijn oogpunt. Zijn ogen vallen op de duisternis die naar boven borrelt in het park, maar ook op de Franse tienermeisjes, jong en bebeugeld, waar hij overduidelijk op geilt. De onderdrukte lusten en angsten voor zijn voortschrijdende ouderdom uitten zich in nachtmerries die vol zitten met Freudiaanse symboliek en doodsangsten.

Het park verandert in een soort van demonisch terrein, dat teert op het leed van zijn bezoekers, en de film zit vol met duivelse attracties, dodelijke ziektes, seksuele onderlagen en verborgen complotten. Alle plotelementen zijn te herleiden tot de midlife-crisis en seksuele repressie van de hoofdpersoon, die alle vrouwen ziet als prinsessen en heksen, en alles in zijn omgeving ziet als een opmaat naar een steeds dichterbij komende dood.

Deze scènes zijn op zich erg sterk, en op opvallend beheerste wijze weet regisseur Randy Moore met kleine veranderingen Disneyland en Disneyworld in een complete nachtmerrie te veranderen. Het probleem is alleen dat de rode draad door het verhaal nogal dun is, en de film niet meer wordt dan een aaneenschakeling van uitstekende scènes. En hoewel de erfenis van Roman Polanski en David Lynch duidelijk zichtbaar is in de film, is de losse narratieve structuur niet op zo’n consequente manier uitgewerkt als bij deze filmmakers. Kort gezegd: de soms wat onlogische narratieve opbouw lijkt eerder onkunde dan een bewuste stijlkeuze. Toch mag het feit dat Escape From Tomorrow op Imagine draait een klein wonder heten. Een film die zo duidelijk David speelt tegen de grootste media-Goliath aller tijden, the Walt Disney Corporation, en heelhuids uit de strijd komt mag een klein wonder heten.

★★★½☆


Onderwerpen: , , , , , , , , , , , , , ,


3 Reacties

  1. Rik Niks

    Ik ben het niet eens met je stelling over de familie als heilig huisje in Amerikaanse films. We hebben hier net August: Osage County gehad, die het tegendeel laat zien van familie als ideaalbeeld. En een uitzondering is dat bepaald niet, sterker nog, de film viel me juist wat tegen doordat ik deze insteek zo’n herhaling van zetten vond. Vooral in Amerikaanse (verfilmde) toneelliteratuur zoals deze kom je ontwrichte families uit en te na tegen.

  2. theodoor steen

    Je hebt over een woordje heen gelezen: “Grote”. Met grote films bedoel ik blockbusters zoals de vele superhero movies, blockbusters en actiefilms, en niet de middelgrote en kleinere titels als August Osage County. In Indie-films en Indiewood-films (als August Osage) is er inderdaad een kritische noot te bespeuren, net als in kleine en middelgrote genre-films. Maar in de gemiddelde “tentpole”-film, inclusief RomComs, Young Adult-films en het betere tieten-schieten-werk word het ideaal van de familie nog steeds opgehemeld. Voor wie vecht John McClane? Naast Amerika, ook zijn familie. Wat is het ideaal van Paul Rudd in zijn films? Vrouw en kinderen. Wie wil de eenzame soldaat weer terugzien voor hij wordt neergemaaid door Aliens in welke film dan ook? “My wife and kids”. Om over de gemiddelde Amerikaanse reality-serie, actualiteitenprogramma’s en reclames nog maar niet te beginnen. August Osage County is wél een uitzondering, want Indie-films en IndieWood-films zijn per definitie uitzonderlijk: buiten de grote norm om, en (semi-)onafhankelijk gemaakt. Daarnaast zijn Genre-films nog veel kritischer. Waar in Indie-films het kind nog steeds heilig is, of degene die geen blaam treft in de uit de hand lopende situaties, zijn in genre-films bij uitstek de kinderen vaak demonisch, schuldig en besmet. Een afwisseling die wat mij betreft niet bij voorbaat verkeerd hoeft te zijn.

  3. Kaj van Zoelen

    Het kind als onschuld is toch iets anders dan de familie als heilig huisje. En je stelde toch eerst dat de familie een heilig huisje is ” waar nog steeds niet tegen aan wordt geschopt”, wijst dan daarna pas naar de “grote” Amerikaanse film (en pakt er EO en reclames bij) als verantwoordelijke en beweert vervolgens dat alleen de genre film daartegenin gaat. Ik ben het met Rik eens dat dat wat te makkelijk gesteld is – zeker als je goedkope romcoms en young adult films tot het grote Hollywood rekent, dan kun je bepaalde horrorfilms daar toch ook wel onder scharen.

    Osage County is met zijn grote sterren en Weinstein productie toch niet bepaald onafhankelijk van Hollywood – en past zoals Rik al aangeeft in een traditie die op zijn minst teruggaat tot aan een Tennessee Williams.

    Dat er in menig Hollywoodfilm een positief beeld van de familie als concept wordt gegeven is waar, maar het is iets te simpel om het zo zwart-wit te stellen om alle “grote” Amerikaanse films daaronder te scharen – zeker als je het zo hard stelt als een heilig huisje, waarbij nooit over problemen wordt gepraat en je er woorden als ‘nobel’, ‘onschendbaar’ en ‘taboe’ tegenaan gooit om dan vervolgens horror als enige rebel op te werpen – dat is zo’n zwart-wit hyperbool dat het haast verheerlijking van het horrorgenre wordt.


Reageer op dit artikel