IDFA 2014 (1): van moeilijkheden naar muziek.
Het IDFA volgens Theo.

20 november 2014 · · Filmfestival + IDFA 2014

IDFA NAS ILLMATIC

Het IDFA heeft een beetje het imago van een “moeilijke onderwerpen”-festival. Nu is het sowieso zo dat docu’s zich vaak niet profileren door stijl of sfeer, maar door onderwerp, en het is nu eenmaal makkelijke je film in de markt te zetten als je onderwerp enig gewicht heeft. Toch zijn er ook films op het IDFA die gewichtige onderwerpen, als in dit geval de problematiek in arme wijken, tonen op een manier die opbeurend genoemd kan worden. De twee films die ik vandaag bespreek gaan dan in de eerste plaats ook over muziek. Maar zowel Nas: Time is Illmatic en Rio 50 Degrees, gebruiken de verhalen van de muzikanten om de grotere sociaal-economische context van cultuur in arme wijken aan te kaarten.

Nas: Time Is Illmatic

Illmatic van rapper Nas, geldt als één van de sterkste hiphop-albums aller tijden, en dat is mede te danken aan de focus die Nas legde op de rauwe verhalen uit zijn omgeving. Geen opgepompte verhalen over bling en bitches, maar de harde werkelijkheid van het leven op de straat, waarbij drugs, geweld en de dood een onderdeel zijn van het dagelijks leven. De plaat geld als één van de meest gewaardeerde albums ooit, en was zeer invloedrijk voor hedendaagse rappers zoals Raekwon, Ghostface, Jay-Z, Kendrick Lamar en Talib Kwali.

Nas: Time is Illmatic gaat in op de ontstaansgeschiedenis van het album, en ondanks een wat schuchtere Nas krijgt de onwetende kijker een goede blik op origine en erfenis van Illmatic. Doordat de film erg blijft hangen in het tonen van geïnterviewden word de loftrompet wel erg vaak afgestoken, maar hier blijken ook een aantal bijzondere momenten aanwezig. Vooral indruk maakt de broer van Nas, die zich een stuk opener en kwetsbaarder opstelt dan Nas.

Op het moment dat de film de interview-structuur loslaat, en Nas laat reageren op zijn dagelijks leven komt de film los. Er vind, in de scenes waarin Nas zijn vroegere stek weer opzoekt, een verschuiving plaats van album naar werkelijkheid. De film weet het sociale engagement van Illmatic op deze moment te illustreren door de in de teksten bezongen plekken werkelijk te tonen. Op deze momenten zingt Illmatic, en raakt de film. Time is Illmatic is uitstekend wanneer de focus ligt op dezelfde plek als Illmatic: de straat en de dagelijkse problemen in deze omgeving.

★★★½☆

IDFA RIO 50 DEGREES

Rio: 50 Degrees

Rio 50 Degrees betrekt, net als Time is Illmatic, een muzikaal hoogtepunt naar een breder gedragen sociaal vlak. Dit keer is het niet een album, maar de gehele muziekstromingen die onderdeel zijn van de Carioca-cultuur: de muziek uit Rio de Janero, van samba en rumba tot Funk Carioca.

Ook hier blijkt de muziek voort te komen uit maatschappelijk ongenoegen. De inwoners van Rio de Janeiro’s armere wijken, Carioca’s genaamd, hebben te kampen met erbarmelijke leefomstandigheden, hardhandig (en soms dodelijk) politie-ingrijpen, politieke corruptie, vervuiling, bendegeweld, racisme, werkloosheid en meer problemen die komen kijken bij armoede. Samba en Funk Carioca zijn een uitlaatklep die al lang bestaat, maar die altijd blijft ingaan op nieuwe politieke ontwikkelingen. De vroege vorm, zoals o.a te zien in het magistrale Orfeu Negro, is compleet anders dan de hedendaagse sound, maar beiden zijn geworteld in een volkscultuur vol onvrede. Regisseur Julien Temple legt oningewijden in non-chronologische, associatieve volgorde uit hoe de muziekstromingen zich ontwikkelen, maar gaat ook in op de moeilijkheden in Rio, mede rondom het WK in Rio.

In tegenstelling tot Nas: Time is Illmatic maakt Julien Temple voor Rio: 50 Degrees amper gebruik van “talking heads”. De film is even divers en energiek als de beschouwde muziekstroming, waarbij een scala van nieuw geschoten dynamisch materiaal, afgewisseld word met archiefmateriaal uit een groot poel van visuele bronnen: van youtube-clips tot professionele concertfootage, van oude hollywoodclips tot 8mm beelden uit de jaren 50, van met mobieltjes geschoten feestverslagen tot op video geschoten nieuwsbeelden. Regelmatig laat Temple de beelden overlappen en knipt hij deze wild door elkaar heen. Het zorgt voor een grillig doch kleurrijk uiterlijk, en zelfs de naargeestige beelden spatten in een kleurenspectrum van het doek af.

Rio: 50 Degrees is visueel gezien één van de uitbundigste documentaires die ik ooit heb gezien, en ondanks dat de film journalistiek redelijk op de oppervlakte blijft, maakt Rio: 50 Degrees een verpletterende indruk. Temple, die zijn carrière begon met kleurrijke doch belachelijke komedies als Earth Girls are Easy vond een tweede, veel sterkere carrière als regisseur van gerenommeerde rockdocumentaires als Sex Pistols: the Filth and the Fury, The Great Rock ‘n Roll Swindle en Rolling Stones At The Max. Rio: 50 Degrees mag dan een ander muziekgenre behandelen, maar heeft eveneens een punk-attitude, die zich er op prettige wijze bij de kijker inramt.

★★★★☆


Onderwerpen: , , , ,


Reageer op dit artikel