Innerspace (1987)

21 juni 2014 · · Actie!

Innerspace

Goede actiefilms maken gebruik van hun omgeving. Kunnen er dingen stuk, maak ze kapot. Kun je aan dingen zwaaien als een hedendaagse Errol Flynn? Doe dat dan. Is er een valkuil of afgrond waar je in kunt flikkeren, zorg dat je er zo dichtbij mogelijk in de buurt komt. De beste actiefilms zijn zich zeer bewust van de omgeving waar de film zich in afspeelt, en door het gevaar, en de kans op destructie, in de omgeving te gebruiken veranker je de fictieve filmwereld in de realiteit. Een realistische wereld is er een waarin geleefd word, en waarin gestorven kan worden.

Even belangrijk voor een actiefilm is het idee dat de protagonist van alles kan overkomen. Waarom word Die Hard nog steeds gezien als een klassieker? Het zijn niet alleen de oneliners, maar ook de scène waarin Bruce Willis geëmotioneerd glas uit zijn voet trekt. De kans op lichamelijke destructie van een held geeft de film gewicht: er ligt een mensenleven in de waagschaal. De actiekomedie Innerspace, van Joe Dante, is dé enige film die ik kan bedenken die deze twee regels op een zeer unieke wijze combineert: de verhaalomgeving IS het lichaam van de held. De destructie van de held IS de destructie van de verhaalomgeving.

Innerspace gaat over de hypochonder Jack Putter (Martin Short); een angstige kerel, met weinig succes op de werkvloer, in de liefde, en met een groot gebrek aan zelfvertrouwen en honderden neuroses. De tweede protagonist is Lt. Tuck Pendleton (Dennis Quaid); het complete tegenbeeld van Jack: extravert, (over)moedig, sterk en vol zelfvertrouwen. Het levert hem geen beter leven op, want de arrogantie van Tuck koste hem zijn baan als legerpiloot, zijn vriendin en maakte van hem een alcoholist. Als laatste kans besluit hij mee te doen aan een experimenteel programma, waarbij hij verkleind zal worden en in een mini-duikboot ingespoten zal worden in een konijnenlichaam. Zoals het een ode aan B-klassieker The Fantastic Voyage betaamt beland hij echter, door inmenging van een team van internationale bedrijfsspionnen, in het lichaam van Jack Putter. Tuck weet via audiovisuele technologie contact te zoeken met Jack, en Jack, al niet blakend van zelfvertrouwen, zal zich in de wereld van de spionage moeten storten om Tuck uit zijn lichaam te krijgen.

En daar zit hem de kracht van Innerspace. De actie speelt zich namelijk af op twee verschillende niveaus. Aan de ene kant hebben we de scènes waarin Jack zich langzaam ontpopt tot actieheld, en aan de andere kant hebben we Tuck’s avonturen in Jack’s lichaam. De verhaallijnen beinvloeden elkaar. Als het stemmetje in Jack’s hoofd beinvloed Tuck Jack’s avonturen. Hij is zijn gids in de spionagewereld. En de acties die Jack uitvoert in de echte wereld heeft ook groot effect op Tuck: hartkloppingen na een actiescène brengt Tuck in gevaar, en maagzuur kan een oplossing blijken om problemen op te lossen. Dat de twee verhaallijnen losjes naast elkaar bestaan, maar elkaar tegelijkertijd compliceren of vermakkelijken, afhankelijk van de situatie, is een van de meest ingenieuze vondsten in een grote blockbuster ooit.

Door de locatie van het verhaal letterlijk het lichaam van een personage te laten zijn, gaat ook het gevaar omhoog. Een beschading van de omgeving in de verhaallijn van Tuck heeft ernstige gezondheidsgevolgen voor Jack, en als Jack roekeloos gedrag vertoont in het hier en nu dan zal dat even kwalijke gevolgen hebben voor Tuck. Het levert de makers ook de mogelijkheid op te spelen: door een terrein te verkennen dat zelden verkend wordt in actiefilms kan de film onmogelijk veel kanten op. De actiescènes zijn creatief, en vaak dolkomisch. Innerspace is zo’n zeldzame film uit de jaren 80 die een high concept combineert met de nodige komedie, en die losjes tussen allerlei genre’s invalt: science fiction, komedie, spionagefilm en actiefilm.

Wat ook sterk is aan het basisgegeven, is dat Innerspace door het menselijk lichaam als toneel te gebruiken iets kan zeggen over het lichaam in actiefilms, en dan specifiek het mannelijk lichaam. Helden in actiefilms bewijzen hun mannelijkheid meestal door bravoure: ze bewijzen dat ze een mannelijk geslachtsdeel tussen hun benen hebben door hun vuisten te ontbloten of met een fallussymbool de vijand aan gort te schieten. Boeken zijn er over vol geschreven; generaties academici zijn er op afgestudeerd.

Ook Innerspace gaat over mannelijk heldendom, waarbij Jack Putter zijn mannelijkheid bewijst en zijn moed vind door zijn lichaam te herontdekken. Van een hypochonder die zijn eigen lichaamssignalen niet goed kan lezen, verandert Jack Putter in een man die controle heeft over zijn eigen lichaam, zijn eigen mannelijkheid, en die zelf het lot in zijn carrière en liefdesleven bepaalt. Jack leert hem wat mannelijkheid is, maar andersom leert Jack ook dat machismo niet het antwoord is. Hij verandert van een Top Gun-kloon in een warmere, emotionelere en eerlijker man. De grap is dat deze mannen van elkaars tegenstellingen leren door zich letterlijk in het lichaam van de andere te verplaatsen. De homo-erotiek van de gemiddelde buddy-cop-film of Arnold Schwarzenegger-film word geparodieerd, door de protagonisten letterlijk in elkaars lichaam te verplaatsen. Niet alleen kruipt Tuck in het lichaam van Jack, maar Jack verandert door middel van technologische foefjes tijdelijk in de schurk The Cowboy (Joe Dante-paradepaardje Robert Picardo), een rus die niet voor niets vormgegeven is als een macho archetype. Door de eufimismes in actiefilms letterlijk te maken word Innerspace een sterke parodie op mannelijk libido in de actiefilm. Door het falen van het menselijk lichaam en een gevaarlijke omgeving met elkaar te combineren belichaamt Innerspace ook de interne werkingen van de actiefilm op sterke wijze. En er valt gelukkig ook nog genoeg te lachen.


Onderwerpen: , , , , , , , , ,


1 Reactie

  1. Kaj van Zoelen

    Damn, moet toch snel maar verder met Dante als ik weer thuis ben.


Reageer op dit artikel