Interstellar (2014)
Ambitieuze film bezwijkt onder zijn eigen gewicht

6 november 2014 · · Kritiek + Première

Interstellar

Christopher Nolan is tegenwoordig één van de weinige regisseurs die enorme budgetten kan krijgen voor blockbusters en er toch vrijwel volledige artistieke vrijheid op na houdt. Het megasucces van The Dark Knight (2008) volgde hij op met zijn meer eigen creatie Inception (2010). En wat men ook van laatstgenoemde film vindt, hij wist wereldwijd volle zalen te trekken met een blockbuster waarbij je van begin tot eind goed moest opletten en nadenken. The Dark Knight Rises (2012) was inhoudelijk veel minder geslaagd, maar werd wederom een mondiaal kassucces. De films hebben Nolan inmiddels een hele schare trouwe, soms haast obsessieve fans opgeleverd en hem gewoon zijn gang laten gaan lijkt ook voor de studio’s de sleutel tot succes.

Het valt te prijzen dat Nolan zijn succes en vrijheid nu heeft aangewend in een poging een epische, intellectuele en filosofische ruimte-exploratie sciencefictionfilm te maken in de stijl van 2001: A Space Odyssey (Kubrick, 1968), Contact (Zemeckis, 1997) en het tweemaal verfilmde Solaris (Tarkovsky, 1972 en Soderbergh, 2002). Een moeilijk (sub)genre om aansluiting mee te vinden bij een groot publiek, zoals het wisselende commerciële en kritische succes van deze films heeft laten zien. Al zal het met het commerciële succes in Nolans geval vast wel goed komen.

Bij het zien van Interstellar spat in ieder geval de ambitie van het scherm. Voordat we de ruimte ingaan trekt Nolan drie kwartier uit om de hoofdpersonages te introduceren en een somber beeld van de Aarde te schetsen als achtergrond waartegen dit alles plaatsvindt. Het is een wereld met mondiale voedseltekorten, steeds meer gewassen worden aangetast door ziektes, er heerst droogte, enorme stofwolken teisteren van tijd tot tijd de landschappen en langzaam maar zeker neemt de hoeveelheid zuurstof in de atmosfeer af. De mensheid lijkt op langere termijn tot uitsterven gedoemd. Een gevolg van een (lees: óns) systeem van decennia ongebreidelde technologische vooruitgang, consumentisme en het uitputten van onze hulpbronnen. Dat systeem heeft in Interstellar inmiddels plaatsgemaakt voor een wereld waarin het tegengaan van verspilling op de eerste plaats staat. De technologie die er nog is, staat in dienst van een samenleving die vrijwel geheel agrarisch is geworden in een poging de mensheid nog te voeden.

Het is in deze wereld dat we hoofdpersonage Cooper (Matthew McConaughey) aantreffen. Hij is al vrij jong weduwnaar en zoals vrijwel iedereen wijdt hij zich aan de landbouw. Tien jaar geleden kwam zijn carrière als astronaut ten einde toen de NASA werd opgedoekt: de publieke opinie keerde zich tegen deze ‘grootverspiller van energie en grondstoffen’. Maar dan ontdekt zijn dochtertje mysterieuze boodschappen die zij aan geesten toeschrijft. Het blijken codes die Cooper en zijn dochtertje de laatste restanten van de NASA doen ontdekken. Niet alleen blijkt de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie in het diepste geheim nog te bestaan in een bunker, men heeft zich daar die afgelopen jaren gewijd aan een groots plan waarmee men de mensheid misschien zou kunnen redden. In een baan om Saturnus blijkt zich namelijk een zwart gat te hebben gemanifesteerd en men weet dat deze niet langs natuurlijke weg kan zijn ontstaan. De afgelopen tien jaar heeft de ruimtevaartorganisatie diverse sondes en astronauten door het zwarte gat gezonden op zoek naar een mogelijke nieuwe wereld voor de gedoemde mensheid.

Interstellar

Vragen

Voor een film die pretendeert een intellectuele sciencefictionfilm te zijn, werpt Interstellar toch vooral veel vragen op over de logica van de wereld die Nolan creëert. Het mondiale probleem van voedselschaarste, het feit dat vrijwel iedereen zich op de landbouw stort en de heersende afkeer van verspilling hebben ook een eind gemaakt aan de wapenindustrie en daarmee aan conflicten en oorlogen. Een wel erg naïef utopische, ronduit wereldvreemde gedachte voor een film die ons probeert te waarschuwen voor de toekomst die voor ons ligt als we op de huidige manier doorgaan. Zijn schaarste van voedsel en hulpbronnen historisch gezien niet zo’n beetje de belangrijkste aanleiding voor oorlogen en conflicten? En moeten we ook werkelijk geloven dat een sterk gehavend NASA zich in het diepste geheim vanuit een bunker kan bezighouden met verreweg haar meest omvangrijke ruimtevaartprogramma ooit? Een project waar een zeer grootschalige economische en technologische infrastructuur voor nodig is, juist in een wereld waarin deze infrastructuur ontbreekt? Kan de NASA haar ruimtevaartprogramma geheim houden, terwijl haar activiteit om en nabij de aarde gewoon met het blote oog (om nog maar te zwijgen over een beetje verrekijker of telescoop) zou kunnen worden gezien? En als zuurstoftekort op Aarde een probleem is waar we blijkbaar niets aan kunnen doen, hoe vormen andere planeten waar geen leven is – en dus per definitie geen zuurstof – dan onze oplossing? En zo kunnen we nog wel even doorgaan. Bij Interstellar moet je wel én niet veel nadenken.

Mash-Up

Zoals gezegd, het valt te prijzen dat Nolan weer eens een diepzinnige ruimte-exploratiefilm heeft willen maken. Hij komt met een aantal interessante eigen insteken. Zo maakt hij voor zijn verhaal gebruik van de relativiteitstheorie en het gegeven dat de tijd in de buurt van een zwart gat een stuk langzamer gaat dan daar verder vandaan, bijvoorbeeld op de Aarde. In tegenstelling tot films als The Black Hole (Nelson, 1979), wordt een zwart gat nu eens niet verbeeld als een schijfvormig ‘gat’ in de ruimte, maar, zoals in werkelijkheid het geval is, als een bol. Ook het wat abstracte ontwerp van de robot die mee op reis gaat, is leuk bedacht.

Maar daar staat tegenover dat Nolan zich toch ook vooral in de big league van sciencefictionfilms probeert te scharen door gewoon een mash-up te creëren. Het is net alsof hij eerst bepaald had dat zíjn film drie uur moest duren, toen zijn inspiratiebronnen heeft bekeken en er uit heeft gehaald wat hem beviel, om tenslotte achter de schrijftafel te gaan zitten om drie uur aan lege pagina’s te vullen met alles wat in hem opkwam. Het is nog tot daar aan toe dat Interstellar net als 2001: A Space Odyssey draait om een geheime ruimtemissie naar een mysterieus object dat een tunnel vormt in de tijdruimte en zich heeft gemanifesteerd in een baan om Saturnus (Jupiter in 2001: A Space Odyssey, maar Saturnus in het gelijknamige boek). 2001 is immers de grootvader van meerdere sciencefictionfilms en Interstellar geeft daar nog best een aardige draai aan, het is een soort 2001: A Time Odyssey. Maar de hele plotlijn met de vader/dochter-relatie en een quasi-spirituele afwikkeling doet wel heel erg denken aan Contact. Soderbergh laat een aantal keer in zijn versie van Solaris een personage een gedicht van Dylan Thomas citeren, belangrijke momenten in de film; Nolan doet hetzelfde met een net even ander gedicht van Thomas. En hij had op vele manieren kunnen uitleggen hoe een wormgat werkt, maar hij kopieert exact de uitleg uit Event Horizon: twee punten op een stuk papier worden samen gevouwen en er wordt een pen doorheen gestoken. De lijn tussen ‘geïnspireerd door’ en ‘rip-off’ wordt wel heel erg dun.

Bladzijdes: 1 2


Onderwerpen: , , , ,


4 Reacties

  1. Batistuta

    Realistisch stukje. Vond het altijd raar dat contact zo werd weggehoond door mede sf fans, dat was een minder dure versie van dit vehikel. Heb het idee dat ook Nolan met te hoge beoordelingen wegkomt door zijn vroeg gevestigde fanbase. De ‘wetenschappelijke’ input aan deze film en Nolans trademark hoteknots 10 verhaallijnen en te veel karakters irriteren eigenlijk elke film

  2. Hendrik De Vries

    De film bezwijkt niet alleen onder zijn eigen gewicht, Nolan lijkt ook te bezwijken voor commercieel Hollywood waarin de goede mens alles overwint en er geen protagonisten meer mogen sterven.

    Film begint eigenlijk best aardig en Nolan slaagt er dankzij een flinke opmaat in om een goeie emotionele basis te creeren. Wanneer het montageritme, de snelheid en de spanning toe nemen gaat het mis. Net als in TDKR wil Nolan te veel, zijn er te veel karakters, werkt de film emotioneel niet meer en is het einde zelfs tenenkrommend slecht.

    Eigenlijk om uit je vel te springen hoe makkelijk Nolan, toch een intelligente regisseur, zo kort door de bocht gaat en geen risico’s meer lijkt te nemen. Het resultaat voelt na afloop ongeinspireerd en gekunsteld aan.

    Afgaande op de (IMDb)scores zal deze film vast de boeken ingaan als goed maar ik durf het wel aan dat wanneer Nolan deze film vroeger in zijn carriere had gemaakt hij veel minder was ontvangen. Mag wat mij betreft de veters van 2001 nog niet strikken.

    Goeie recensie, uiteindelijk een matige film.

  3. Kaj van Zoelen

    Op “Success”, een nummer op Jay-Z’s album American Gangster uit 2007, zegt hij meerdere malen “let that bitch breathe” (verwijzend naar het tijd en ruimte en geven aan de beat ipv het instrumentale gedeelte vol te rappen) Oh, als Nolan nou eens naar Jay-Z zou luisteren. Want hier en daar zitten flitsen van goede dingen en ideeën, en zelfs volledige goede scènes, maar ze worden zo ondermijnt door de wurggreep van Nolans matige uitwerking van, nou ja, bijna alles, van de ideeën tot de concepten tot de personages en alle verhaallijnen, die op elkaar gestapeld worden terwijl Nolan erdoorheen raast terwijl hij tegelijk heel uitleggerig is – en dan vooral qua thematiek door de ze in de dialoog te droppen zonder ze verder in de film te ontwikkelen… zoveel verspilde potentie. Jammer. De space suspense scènes werkten wel voor me, en een deel van het begin op aarde, maar verder…

  4. zorro

    Te veel karakters ? Bezwijkt onder eigen gewicht ? Wat een onzin ! De opbouw is precies goed en leuk onderhoudend uitgevoerd.
    Er zit genoeg uitleg in om zelfs leken er met het koppie bij te houden en uiteraard is niet altijd alles meteen duidelijk of verklaarbaar…….maar dat is logisch gezien de theorieën en begrippen die worden gehanteerd.
    De hele film door maar een handjevol aan karakters…..dus wtf ?
    Het is gewoon knap om ” alles” wat komt kijken bij ruimte-reizen , redelijk volgbaar te maken in een film van nog geen 3 uur en dan ook nog erg onderhoudend en amusant te blijven !!
    En gejat of leentje buur gespeeld ? Als iets toevallig hier en daar al een keer eerder is gedaan , dan is het soms onvermijdelijk om het NIET OOK te gebruiken, gezien het feit dat dezelfde aspecten nodig zijn om het verhaal goed te onderbouwen !
    Al met al een zeer sterke spannende en aangrijpende film met hier en daar wat lastig begrijpbare begrippen over tijd en ruimte, waardoor de film niet door iedereen begrepen zal worden.


Reageer op dit artikel