Muzikale maatschappijkritiek uit Brazilië
HAFF 2014: Slot

24 maart 2014 · · HAFF 2014

O Menino e o Mundo

Zoals ik in mijn vorige artikel al besprak is het niet altijd moeilijk een thematische verbintenis te vinden tussen films binnen het festival. Een terugkerend thema in de features was muziek, waarbij van de 11 Featurefilms in het competitie-programma er 7 met goede zekerheid musicals genoemd mogen worden. Ook films waarvan ik van te voren niet op de hoogte dat deze liedjes zouden bevatten bleken georiënteerd op muziek, ook in vreemde gevallen als From The Earth to The Moon en Asphalt Watches. Vandaag bespreek ik twee films waarvan ik van te voren alleen wist dat deze van Braziliaanse bodem kwamen, maar beiden bleken uiterst gestoeld in plaatselijke muziek en beiden bevatten een maatschappijkritische boodschap. In het geval van O Menino E O Mundo levert dat een van de leukste films van het festival op, in het geval van Until Sbornia Do Us Part het grootste dieptepunt.

O Menino E O Mundo

Als een distributeur zich wil wagen aan O Menino E O Mundo kan hij wel eens succes boeken in de filmhuizen onder het kinderlijke publiek, net als bij andere recente filmhuishits voor de hele familie als Kooky en Het Mannetje van de Maan. O Menino E O Mundo kent een kindvriendelijke, kleurrijke stijl, die zelf uiterst gestoeld lijkt op kindertekeningen en primitieve kunst. De hoofdpersoon is een kleine jongen, rood-wit gestreepte trui, harken voor handen, verticale streepjes voor ogen. Hij is in pasteltinten en met een krijttextuur op het doek gezet, alsof een uiterst creatief kind een zelfportret heeft opgetekend dat tot leven is gekomen.

Creativiteit is de inzet van de film, en verwondering over, en bewondering van al het leven om ons heen is hetgene waar de film zich strijdbaar voor maakt. Het jongentje begint zijn reis in een jungle, als vriend van alle dieren, terwijl hij jacht maakt op die ene kleurrijke muzieknoot die hem telkens ontglipt. Het is niet verwonderlijk als de kijker dit ziet als een metafoor voor de kunstenaar, die jaagt naar een idee, of dit nu een muzikant of een animator is. De kleine jongen word geconfronteerd met het feit dat hij zijn verwondering kwijt kan raken, wanneer hij op zijn reis naar de grote stad een man tegenkomt die hem onder zijn hoede neemt. De man heeft een rood-wit gestreepte trui, harken voor handen, en verticale streepjes voor ogen, het volwassen spiegelbeeld van de kinderlijke protagonist.

De metaforen van de film, de angst voor het verlies van het kind in jezelf, de (on)mogelijkheid van kunst in een verhardende wereld, de film weet het allemaal duidelijk te maken zonder het gesproken woord (de aantal zinnen die worden gezegd zijn bewust achterstevoren ingesproken). In prachtige en kleurrijke beelden, gigantische achtergronden vol geometrische patronen, en Busby Berkeley-achtige caleidoscopische staaltjes virtuoze animatie sleept O Menino E O Mundo de kijker volledig mee, of deze nu jong is of oud.

Dan is daar opeens de stijlbreuk. Plotsklaps maakt de prachtige animatie plaats voor sterk realistische beelden die de maatschappijkritische boodschap op weinig subtiele wijze door de strot van de kijker rammen. De relatieve subtiliteit van de animatie maakt plaats voor een hyperbool die volledig uit een andere film lijkt te komen. Het is een draai van 180 graden die de kijker met een whiplash achterlaat. Gelukkig herpakt de film zichzelf, en blijkt regisseur Alê Abreu een einde aan zijn film te kunnen knopen waarin hij zich volledig inhoud. De laatste scènes voelen bijna fluisterend, zo subtiel is de ontknoping. Het is jammer dat de filmmaker de neiging voelde om nog een keer te schreeuwen, voor hij zachtjes zijn film durfde af te ronden.

★★★★½

Until Sbornia Do Us Part

Until Sbornia Do Us Part

De maatschappijkritiek in O Menino E O Mundo richt zich op de niet te stuiten “vooruitgang” van de samenleving en de milieuvervuiling en breuk in rijkdom die deze situatie met zich mee brengt. Het is een boodschap die aankomt, maar die in de film ook genuanceerd word. Dit is niet het geval in Until Sbornia Do Us Part. Ook deze film richt zijn pijlen op de vooruitgang, maar de teneur is van dik-hout-zaagt-men-planken en de film heeft de ingehoudenheid van een gruntende metalzanger met een megafoon. Until Sbornia Do Us Part is misschien wel de slechtste film die ik dit jaar tot dus ver in de bioscoop zag.

Het probleem begint al bij het uiterlijk van de film. De stijl lijkt op die van de gemiddelde goedkope televisie-animatie uit de jaren 90, waarbij goed ontworpen personages ondergeschikt zijn aan de snelheid waarmee ze te tekenen vallen. Hoekige ontwerpen schijnen volgens de regisseurs in dit geval aantrekkelijk te zijn, terwijl ze vooral “gedateerd” en “kostenbesparend” schreeuwen. Ook het kleurgebruik is flets en ongeïnspireerd, net als de achtergronden.
Nu valt dit te verklaren door het beperkte budget, maar een nog goedkoper gemaakte film als Asphalt Watches weet wel gebruik te maken van de beperkingen van het budget en de techniek, door de schoonheidsfouten te omarmen en de lelijkheid het handelsmerk van de film te maken. Until Sbornia Do Us Part lijkt niet de moeite te willen doen om het beperkte budget de creativiteit te laten stimuleren en kiest daarmee voor de meest luie optie.

Het kiezen van de weg met de minste weerstand lijkt een terugkerende keuze voor de regisseur, want ook de inhoud is niet om over naar huis te schrijven. Het verhaal is uiterst clichèmatig; de zoveelste herhaling van het Romeo en Julia-riedeltje, en de enkele originele vondsten die de film kent worden niet op logische wijze ter vervulling gebracht. Het idee van een samenleving die zo lang is afgezonderd van de rest van de wereld, dat het land een desastreuze inhaalslag maakt wanneer deze uiteindelijk wel de landsgrenzen openzet is origineel, maar de wendingen in het verhaal zijn halfslachtig, en maken gebruik van een teveel aan stereotypes en toevalligheden. Veel van deze toevalligheden spelen op de lach, alsof de filmmakers het zelf ook niet wisten, en maar besloten de meest belachelijke oplossing te kiezen en deze uit te spelen als bewuste komedie. Het werkt niet.

Wat de film uiteindelijk doet zinken als een baksteen is de morele inborst van de film. De vooruitgang in de film, die het kwaad vertegenwoordigd volgens de personages en filmmakers, blijkt niet alleen technologisch van aard, maar bevat ook het “aantasten” van cultuur door “buitenlandse invloeden”. Het is populistische bangmakerij die plaatsmaakt voor xenofobische onderbuikgevoelens, die de filmmakers bevestigen door de buitenlanders op één personage na, allemaal abjecte, stereotype geldwolven te maken.

Daarnaast brengt de vooruitgang volgens de filmmakers nog een ander kwaad met zich mee: de emancipatie van vrouwen. In plaats van lange jurken dragen ze nu badpakken, luisteren naar nieuwerwetse sexy muziek, dragen make-up en maken het eten niet meer op tijd klaar voor manlief. De gruwel… De duisternis van de vooruitgang is in Until Sbornia Do Us Part dus de emancipatie van de vrouw, de komst van de immigrant, en de aantasting van volkscultuur. De volkscultuur bestaat in Until Sbornia Do Us Part uit hoempapa-muziek in biertenten, met een hossende volksmassa die het plaatselijke equivalent van de vogeltjesdans uitvoeren. Until Sbornia Do Us Part is puur populisme, een pleidooi voor middle of the road volksvermaak van hossende mannen met bierbuiken dat dreigt te verdwijnen door enge vrij gevochte vrouwen en de buitenlanders die ons geld af willen pakken. Je zou bijna willen geloven dat het satire was, maar de aardsflauwe humor in de rest van de film doet helaas anders vermoeden.

☆☆☆☆☆

Complete Rangschikking Features uit de Competitie en het programma Extra Features

1. The Congress
2. The Lego Movie 3D
3. O Menino e o Mundo
4. The Pain and the Pity
5. Is the Man Who Is Tall Happy?
6. Asphalt Watches
7. Miniscule 3D
8. Cheatin’
9. The Last Hijack
10. The Fake
11. Wonder-Full!!
12. Frozen 3D
13. From the Earth to The Moon
14. Jasmine
15. Lisa Limone and Maroc Orange: A Rapid Love Story
16. Pim & Pom Het Grote Avontuur
17. The Amazing Adventures of the Living Corpse
18. Until Sbornia Do Us Part

Top 10 shorts:

1. Virtuos Virtuell
2. Subconscious Password 3D
3. Canis
4. The Obvious Child
5. I Love Hooligans
6. Wonder
7. Strange Wonderfull
8. 1+1
9. Anal Juice
10. Rezonans


Onderwerpen: , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,


Reageer op dit artikel