NFF 2014 (2): De een zijn dood…

27 september 2014 · · Filmfestival + NFF 2014

Killing Time

Nederland heeft een interessante relatie met de dood, zeker in regelgeving. We hebben geen particuliere vuurwapens en doodstraf, maar zijn daarnaast wel grote uitdragers van het recht op euthanasie en abortus, wat in conservatievere landen ons niet in dank word afgenomen. Zeker in vergelijking met een land als Amerika is onze verhouding tot de dood een stuk losser, met alle voors en tegens van dien. De twee docu’s die ik vandaag bespreek gaan over de relatie van de samenleving tot de dood, met aan de éne kant Killing Time (2013), een aanklacht tegen de Amerikaanse doodstraf, en aan de andere kant Waterlijken (2014), een film over Nederlands moordonderzoek op en rondom het water.

Killing Time

Jaap van Hoewijk’s Killing Time is een exploratie van één enkele executie, waarin elke betrokkene geïnterviewd wordt, van de mensen die verantwoordelijk zijn voor uitvoering, tot de familie van de geëxecuteerde, tot de familie van de slachtoffers, tot de plaatselijke media die staan te wachten op het nieuws dat de executie voltrokken is.

Killing Time verslaat derhalve één enkel doodvonnis, waarbij alle facetten bekeken worden. Je zou kunnen zeggen dat de moordzaak ten grondslag aan Killing Time, waarbij de Afro-Amerikaanse Elroy Chester veroordeeld werd van de verkrachting van twee blanke meiden, de moord op hun oom en verdacht werd van enkele andere moorden in het gebied, symbool staat voor een groter geheel. De zaak staat symbool voor de rassenproblematiek in Amerika, waarbij beiden partijen, blank en zwart, snel klaar staan om elkaar te veroordelen op meer dan daden alleen. Het staat ook symbool voor de doodstraf, en de problematiek die dat met zich meebrengt op moreel gebied. Werkt de “oog om oog, tand om tand”-tactiek ook als geen van de betrokkenen, inclusief de slachtoffers, daar gelukkiger van word? En wat als het rechtsoordeel bepaald word op basis van onderbuikgevoelens? Word het makkelijker iemand te doden, als we deze reduceren tot een monster, zonder te kijken naar het gehele spectrum aan omstandigheden?

De grootste sterkte en zwakte van Killing Time zit dan ook in de uitwerking van één enkele zaak op macro- en micro-niveau. Knap is hoe alle kanten tegen elkaar opgewogen worden, en hoe direct de verschillende partijen soms de confrontatie met de misdaad en executie aangaan. Aangrijpend zijn de scènes waarin het slachtoffer vertelt over de misdaad, maar even aangrijpend is de scène waarin de tante van de dader vertelt over de omstandigheden die leidden tot de eerste moord van Elroy Chester. Hoe van Hoewijk de nuance opzoekt, en tegelijkertijd de betreffende situatie weet te betrekken tot het niveau van algemene morele vraagstukken, is bewonderenswaardig. Hij laat de situatie voor zich spreken.

Dat levert ook een aantal zwaktes op. Door geen partij te kiezen en de droge feiten naast elkaar te leggen ontstaan soms ongemakkelijke situaties. Het is voor de kijker soms moeilijk om te schakelen tussen twee verhalen, wanneer deze elkaar tegenspreken, of wanneer de éne partij de ander in een kwaad daglicht stelt. Doordat de film vraagt om empathie van elk van de betrokkenen kan de kijker soms in gewetensnood komen. De waarheid komt niet (volledig) aan het licht, en dat wringt, als een steentje in de spreekwoordelijke schoen. Misschien is dat ook aan te wijzen als een sterkten van de docu, dat deze zeldzaam objectief is. Maar dat maakt Killing Time als kijkervaring ietwat onafgerond voelt. Het is de keuze tussen journalistieke integriteit, die zonder meer gewaarborgd word, en filmische allure, die derhalve ietwat achterwege blijft. Maar dat kan een docu als deze, die op ijzersterke wijze een aantal hete hangijzers zorgvuldig aanpakt, moeilijk aangerekend worden.

★★★½☆

Waterlijken

Waterlijken

Waterlijken van Nelleke Koop heeft een sensationeel onderwerp, maar is in uitvoering verrassend subtiel. Nelleke Koop volgt een aantal medewerkers van de recherche die gespecialiseerd zijn in lijkschouwing en onderzoek van ongevallen en misdaden op het water. Wanneer er een dood lichaam gevonden word in het water komt het team ter plaatse. De mensen van het team worden niet voor de camera geïnterviewd, maar we leren hun wel kennen in hun dagelijkse bezigheden. En zoals bij elke baan is de omgang tussen de collega’s luchtig en het werk welhaast routinematig.

De mannen kletsen wat, tot er weer een lijk gevonden word, en patholoog Bela Kubat voert haar werk opvallend rustig uit. Ze bekijkt het lichaam, kijkt naar ongewone verschijnselen, en noteert deze. We horen in een voice-over, de enige manier waarop de onderwerpen zich tot de kijker wenden, over de moeilijkheid van het werk. Dat het haar echt wel raakt, zeker in een aantal specifieke heftige gevallen, maar dat ze ondertussen ook wel houd van haar werk. Regisseur Nelleke Koop registreert de ups en downs van de recherche op het water, maar laat vooral zien hoe normaal het er dagelijks aan toe gaat.

Dat is opvallend, want de film bevat redelijk wat beelden van dode lichamen en lijkschouwingen. Toch komen deze niet schokkend of onsmakelijk over, en ook hier word er op subtiele, welhaast ingehouden wijze, geregisseerd. De film is smaakvol, stilistisch sterk, subtiel ook. Maar tegelijkertijd is dat ook één van de zwakke kanten van de film. Bij een onderwerp als dit, waarbij de dood een essentieel onderdeel is van de werkvloer, is het jammer dat de kijkers geen deelgenoot worden van de dagelijkse confrontatie met dit heftige onderwerp die de collega’s doormaken.

Natuurlijk word de emotionele kant wel benadrukt in de voice-over, maar de echt heftige emoties die gepaard kunnen gaan blijven in beeld afwezig, afgezien van een aantal subtiele touches. De film is ingehouden in stijl, en ondanks de morele problemen die dat met zich mee zou brengen, had een sensationeler aanpak op enkele momenten beter gestaan. Nu horen we de rechercheurs enkel praten over de verschrikkelijke geur van dode lichamen die uit het water komen, maar het beeld blijft verstild. Om echt in het hoofd te kruipen had het geheel een tikkeltje onsmakelijker mogen zijn. Nu blijft er een smaakvolle film over, over een beroep waarbij de confrontatie met het viscerale een dagelijks bezigheid is.

★★★☆☆


Onderwerpen: , , , , , ,


Reageer op dit artikel