NFF 2014 (8): Het falen van fictie?

3 oktober 2014 · · Filmfestival + NFF 2014

Brozer

De pakweg 100 lange films die draaien op het NFF kun je verdelen in ongeveer twee kampen. Het grootste gedeelte van de films bestaat uit documentaires, en 1/3e bestaat uit fictie-films. De twee films die ik vandaag bespreek bevinden zich op de grens tussen de twee kampen, en beide films benadrukken uiteindelijk de voordelen en nadelen van fictieve vertellingen.

Brozer

Brozer is de nieuwste film van Mijke de Jong, en het vervolg op Broos. De cast is hetzelfde gebleven: vier zussen, gespeeld door Lieneke Le Roux, Leonoor Pauw, Marnie Blok en Adelheid Roosen, die met elkaar bekvechten en praten over de dingen in het leven. De focus is ditmaal echter tragisch. Centraal in de film staat de ziekte van Muis, die lijdt aan kanker. Actrice Leonoor Pauw, die Muis vertolkt, leed op dat moment zelf ook aan de ziekte en de gebeurtenissen in het leven van Leonoor, en haar actrice-vriendinnen, had een grote weerslag op het plotverloop in Brozer.

Aanvankelijk kenmerkt Brozer zich dan ook door uit het leven gegrepen schetsen van kwebbelende zussen, en de conflicten die ontstaan wanneer je er voor elkaar wil zijn in tijden van leed, maar je naar eigen idee niet adequaat genoeg kan handelen. De verschillende visies in het rouwproces leveren frustraties op, die amper uitgesproken durven te worden, en derhalve weer nieuwe frustraties opleveren. Het is voor iedere familie, of vriendengroep, die te maken hebben gehad met ziekte in hun midden een herkenbare situatie. De echtheid van de gesprekken raakt, en tonen dat fictie soms de waarheid dichter kan benaderen dan de realiteit.

De realiteit komt uiteindelijk, als een duveltje uit een doosje, toch de kop opsteken. Midden in het maakproces van de film blijkt Leonoor te ziek om verder te gaan, en de rest van de actrices raakt de weg kwijt tussen personage en persoon. Ze weten niet meer in hun rol te blijven van zus van Muis, wanneer ze hun vriendin Leonoor zo zien lijden. Het besluit word genomen van de fictievorm af te stappen, en de rest van het ziekteproces van Leonoor op documentaire wijze te volgen.

De verschuiving in perspectief is dapper, maar toont ook vooral hoe dicht de fictieversie bij de realiteit kwam. De frustratie van de actrices bij het verliezen van hun grip is begrijpelijk als je de dynamiek tussen de vriendinnen ziet. We krijgen een blik in het leven van Leonoor Pauw, haar familie en vrienden, en hoe haar persoonlijkheid indruk achter laat op de mensen rondom haar, en hoe de ziekte een krater bij deze mensen slaat. Brozer gaat uiteindelijk over het gevecht tegen de dood, dat familiare omgeving soms van achter besluipt. Het onvermogen een dierbare te zien sterven is herkenbaar, en Brozer geeft het op stilistisch en narratief gedurfde wijze weer.

Door middel van een mengeling tussen fictie en realiteit, en een constante shift tussen filmische middelen weet Brozer de universele tragiek van de dood zichtbaar te maken. De film is slopend, angstig intiem soms ook, maar is vooral menselijk. De theatrale handgrepen, in een aantal dansscènes, of in de laatste odes van Leonoors dochters in de laatste scène en aftiteling, tonen hoe kunst ons een grip kan bieden op de chaos van het mens zijn. Ondanks dat deze chaos het soms wint van de kunst.

★★★★★

Sexy Money

Sexy Money

Sexy Money (2014) van Karin Junger maakt precies de tegenovergestelde beweging. Waar Brozer zich begeeft van fictie richting de werkelijkheid, daar bieden fictieve scènes in Sexy Money een uitvlucht uit de tragedie van Nigeriaanse vrouwen. Deze vrouwen worden geïnterviewd en gevolgd terwijl ze een toekomst voor zichzelf proberen te bewerkstelligen. Een aantal van deze vrouwen zijn ex-prostituees, een aantal anderen proberen uit handen te blijven van pooiers. De mogelijkheden om uit de armoede in Nigeria te ontsnappen zijn echter dun bezaaid, en elk van de opties blijkt te mooi om waar te zijn.

De vrouwen beginnen aanvankelijk aan een automonteursopleiding, gesponsord door de rijken van de wereld (onder wie Bill Clinton en Oprah Winfrey). Het geld van de rijken gaat echter direct in de zak van de directrice, en de opgeleide vrouwen zien geen cent. Ook de acteursopleiding, en een project opgezet door een plaatselijke gouverneur blijken te mooi om waar te zijn. Voor de camera beloven de leiders een mooie toekomst, maar een paar dagen later laten ze het allemaal over de telefoon afweten.

De aanwezigheid van de camera zorgt er dus voor dat mensen anders reageren. Karin Junger benadrukt dit een aantal keer, door een groot aantal momenten van bewuste leugens on camera, waarbij sommigen zelfs vragen of dit wordt vastgelegd, af te zetten tegen de uiteindelijke teleurstelling. De camera fictionaliseert de werkelijkheid dus, en werkt uiterlijk vertoon in de hand.

De werkelijkheid blijkt echter een stuk harder. De schrijnende armoede in Nigeria is schokkend, en het seksisme bij de mannen, en de corruptie bij de leiders is tragisch, zonder meer. De film is amper hoopvol te noemen, aangezien een groot aantal van de dames een toekomst in de prostitutie ziet als een noodzakelijk kwaad om te kunnen ontsnappen aan de dagelijkse hel.

Karin Junger voegt echter een aantal scènes toe die hoop bieden. Het is fictieve hoop, maar deze vormen een positieve tegenhanger voor de leugens van de leiders. Er zijn een handvol scènes waarin de uitspraken van de vrouwen uit de interviews zijn omgezet tot soul en gospel-liederen door Nneka, een populaire Nigeriaanse artiesten. De musicalscènes illustreren de dromen die de vrouwen bijna op hebben gegeven, en een verwerking van de trauma’s die achter hun liggen. Muziek bied soelaas, in een wereld met een gebrek aan compassie. Sexy Money laat zien dat fictie een leugen is, maar dan in ieder geval een leugen die enigszins troost kan bieden.

★★★½☆


Onderwerpen: , , , , , , , , ,


Reageer op dit artikel