NFF (7): Leve het experiment!

2 oktober 2014 · · Filmfestival + NFF 2014

Nude Area

Op het Nederlands Film Festival draaien genoeg grote publiekstitels, waarvan sommige premières, zoals Bloedlink en Dummie de Mummie. Ook draaien er sommige van de grotere hits van het afgelopen jaar, zoals Toscaanse Bruiloft en Bros Before Hos. Tegelijkertijd is dit niet hetgeen wat het Nederlands Film Festival drijft: juist in de kleine uithoeken van het festival draait het interessante werk, films die door het jaar heen misschien één week in de filmhuizen draaien, in het kleinste zaaltje. Op het Nederlands Film Festival krijgen deze films hun eerste kans, als première om buzz te creëren, of krijgen ze een herkansing, voor degenen die de film eerder gemist hebben in de reguliere roulatie. Experiment is welkom dus, in deze week, en vandaag bespreek ik twee films die het spelen met vorm niet schuwen.

Nude Area

Urszala Antoniak geld als één van Neerland’s interessantste regisseurs, en ze stond eerder op het festival met o.a Nothing is Private, Code Blue en de One Night Stand-tv-film Bijlmer Odyssee. Code Blue draaide ook op het festival van Cannes en veroorzaakte daar opschudding vanwege enkele heftige gebeurtenissen in de plot. Nude Area is haar nieuwste productie, en is eveneens een uitdagende productie, al is dat om andere redenen dan bij Code Blue.

De grootste uitdaging zit namelijk in de stijl van de film. Vrijwel de gehele film is woordloos, waarbij de dialoog is teruggebracht tot één enkel woord, en wat songteksten op de soundtrack. De communicatie is volledig non-verbaal, en draait voornamelijk om de aantrekkingskracht tussen een blanke meid uit Amsterdam-Zuid en een moslima uit Amsterdam-Oost.

Het liefdesspel tussen de twee doet bij vlagen denken aan een dansvoorstelling, waarbij aantrekken en afstoten volledig in lichaamstaal worden uitgedrukt. Antoniak maakt haar verhaal echter glibberiger, waarbij er regelmatig scènes zijn die haaks staan op de informatie die de kijker tot dan toe ter beschikking heeft. De plot is associatief, niet altijd gebonden aan logica.

De intuïtieve vertelwijze, gecombineerd met het gebrek aan taal, maakt Nude Area een ongrijpbare film. De film maakt duidelijk dat een groot deel van het begrip van, en voor, personages afhankelijk is van taal, aangezien de personages voor een groot gedeelte van de film ondoorgrondelijk zijn. Pas laat worden de motieven van de personages duidelijker, maar tot die tijd is het vooral meegaan met de atmosferische beelden. Deze berusten iets te veel op het gebruik van slow-motion, maar de film is verder om door een ringetje te halen, met werkelijk prachtige composities en een uitmuntend sound-design.

Wanneer alle kaarten op tafel zijn is duidelijk dat Nude Area wel degelijk interessante thematiek aansnijdt. De erotische aantrekkingskracht tussen de dames is voor een groot deel gebaseerd op het verschil in culturele achtergrond. Voor Noami (Sammy Boonstra), uit Zuid-Oost, is de hoofddoek van Fama ( Imaan Hammam) een voornaam fetisjistisch object, net als haar weelderige haardos. Het bedekken van het haar werkt voor Noami als erotisch kiekeboe, en de fetisjering van een religieus identificatiemiddel is één van de interessante thematische gronden van de film. Beiden dames weten het erotische machtsspel prachtig te spelen, en zijn wonderbaarlijk genoeg debutantes. De lichamelijkheid en erotiek van Nude Area beklijven. De film zit meer in de richting van de beeldende kunst of dans, dan in de richting van narratieve cinema, en zal derhalve voor veel mensen een uitdagende kijkervaring opleveren. Maar de actieve houding die de film van de kijker vergt is preferabel over het passieve clichèvermaak van sommige van de grote titels op het festival, zeker als deze zo goed uitgevoerd word als Nude Area.

★★★★☆

Above us All

Above Us All

Een rigide vorm opent mogelijkheden. Dat ontdekte Lars Von Trier met zijn Dogme-movement en The Five Obstructions, beide films waarbij een strikte vorm narratieve mogelijkheden opende. Above Us All van Eugenie Jansen is ook een experiment in vorm, en ook in deze film legt het strakke karakter van de film de thematiek open en bloot, en word er een gehele wereld zichtbaar.

De vorm van Above Us All lijkt aanvankelijk het grootste verkooppunt: de film is één van de eerste Nederlandse producties in 3D en, naar mijn weten, de eerste Europese productie in High Frame Rate geschoten. Zelfs de cameravoering is vernieuwend: letterlijk elk shot is een pan (een beweging van links naar rechts, waarbij de camera op hetzelfde centrale punt blijft verankerd) in een cirkelbeweging van ongeveer 360 graden.

Dat betekent dat aan elke scène een grote choreografie te pas komt, maar opvallend is hoe losjes Above Us All voelt. Regelmatig heb je het idee dat er stukken van de scènes geïmproviseerd zijn, of dat je kijkt naar een documentaire. De vorm zorgt er ook voor dat je soms binnen een scène zelf een losse omgang met structuur hebt. Mensen die belangrijk zijn voor de desbetreffende scène verdwijnen uit beeld wanneer de camera weg-pant, en het geluid verdwijnt mee.

Doordat de camera koppig ronddraait, of de scène nu een afgerond narratief heeft of niet, word de vertelstructuur van de film erg losjes. Verhaallijnen verdwijnen, of worden laat geïntroduceerd. Alledaagse gebeurtenissen nemen de plot over. Surrealistische touches verdwijnen aan de linkerkant van het scherm om plaats te maken voor normaliteit. Bij het kijken van Above Us All moet je constant loslaten: de hoop op een traditionele narratieve structuur, maar ook de hoop dat de scène op zichzelf zal verlopen zoals aanvankelijk verwacht.

Dit loslaten van de kijker, en het onvermogen van veel gemiddelde kijkers om af te stappen van de door mainstream cinema en arthouse light gebaande paden, verklaart misschien de matige ontvangst bij het publiek (en een deel van de pers). Toch is de vorm uiterst goed gekozen door Eugenie Jansen. De filmische structuur, die inderdaad volstrekt origineel en afwijkend is, sluit wel naadloos aan bij de thematiek en de innerlijke wereld van de hoofdpersoon. Een jong Australisch Aboriginal-meisje moet haar thuisland achter zich laten, haar moeder achter zich laten, en vertrekken naar een klein Belgisch dorpje, waar ze de gebeurtenissen in de Eerste Wereldoorlog niet los kunnen laten. Loslaten, loslaten, loslaten. Het blijkt onmogelijk, ook al draait de camera onverbiddelijk door.

★★★★½


Onderwerpen: , , , , , ,


Reageer op dit artikel