Red River (1948)
De actiefilm in de jaren 40

Van de actie-avonturenfilm van de jaren 50 tot de James Bond-reanimatie in de jaren ’00; afgelopen tijd schreef Erwan over de diverse gezichten die de actiefilm door de decennia heen aannam. Maar wat definieert de actiefilm eigenlijk? En geven de jaren 50 dan het startschot of ligt dit moment eerder? Of later? Verschillende schrijvers duiken in de resterende weken van de verlengde themamaand in de decennia vóór de jaren 50. In omgekeerd chronologische volgorde starten we met de jaren 40: Red River (1948).

Rik: Gevoelsmatig komt het me altijd voor dat de jaren 40 ingeklemd ligt tussen 2 decennia met goede papieren op het gebied van de avonturenfilm. In de jaren 40 zien we die minder terug, met de opkomst van de oorlogsfilm en de thrillers die we nu onder de naam film noir categoriseren. Tegelijk kwam de western verder tot wasdom. In de epische, op spektakel gerichte vorm waarin dat soms gebeurde toonde het zich misschien wel het serieuzere broertje van de avonturenfilm. Dit gaat zeker op voor Howard Hawks’ Red River, waarin Montgomery Clift en John Wayne een enorme kudde runderen door moeilijk gebied leiden. En waarin de psychologische strijd tussen beiden intensiveert naarmate de hindernissen toenemen.

In beschouwingen over de film zul je vooral lezen over psychologische duiding van de personages en westernromantiek. Maar het zullen met name de spectaculaire beelden van de massa’s op hol geslagen runderen zijn die de film hier en daar het etiket ‘actiefilm’ (o.a. volgens IMDB) hebben bezorgd. Voor mij persoonlijk is het te weinig om aanknopingspunten tot dat genre te bieden. En dat heeft niet eens zo zeer met de genregeschiedenis ná Red River te maken, als wel met periode daarvoor.

Erwan: Ik vond het ook behoorlijk opvallend dat Red River als een van de weinige (klassieke) westerns mede het stempel ‘actie’ meekreeg. Dit werd na het zien van de film behoorlijk bevestigd want ik vind Red River opvallend genoeg weinig actie in zich hebben en zeker in vergelijking met andere westerns uit die periode en ook zeker de jaren 50 en 60 is het juist vrij minimaal wat je qua actie voorgeschoteld krijgt. Sterker nog, er is voor mij maar een echt memorabele actiescène in de film te bespeuren en dat is de fraai gefilmde stampede zo halverwege de film. Het is een sterk en enerverend moment waarbij je duidelijk de inspiratie ziet voor Kevin Costners epische Dances With Wolves (1990). Maar verder is de film zoals je al zegt vooral een psychologische strijd tussen de twee mannelijke hoofdpersonages waarbij John Wayne er opvallend gemeen vanaf komt. Het moet allemaal tot een spectaculaire uitbarsting komen ten einde van Red River en je zou de climax wellicht ook onder de noemer actie kunnen plaatsen ware het niet dat ik de climax zelf ontzettend tegen vond vallen en er niet meer een verbazingwekkende anti-climax overbleef. Het is misschien wat frappant, maar van alle westerns die ik heb gezien beschouw ik Red River als eentje die ik eigenlijk op geen enkel moment onder het genre actiefilm zou plaatsen. Sterker nog, buiten het klassieke Stagecoach (1939) ben ik Amerikaanse westerns pas echt als actiefilms gaan zien vanaf de jaren 50 doorgaand in de jaren 60 en begin jaren 70.

Rik: Ook voor mij begint dat pas in de jaren 60, meer precies met The Wild Bunch (1969). Een actiefilm moet iets van adrenaline losmaken bij de kijker. Als geen andere film deed The Wild Bunch me inzien hoe cruciaal montage daarin is. Die bepaalt het (hoge) ritme van een actiescène dat bij de kijker een zelfde soort energie losmaakt; zo flitsend als Peckinpah dit deed was dat daarvoor nog niet gedaan in een western. Logisch, want de western was en is vooral het genre waarin tijd en ruimte eindeloos zijn. Zie daar de lange overzichtshots van uitgestrekte vlakten en trage ontwikkeling van plot. Dit zie ik eerlijk gezegd in Red River precies zo terug, op de door jou aangehaalde scène na.

Dat laat de vraag open wat er in de jaren 40 dan wel te genieten was aan (proto)actiefilms. De avonturenfilm staat in deze decennia wat mij betreft het dichtst bij de actiefilm. De bevestiging hiervan zie ik vooral terug in The Sea Hawk (1940), een swashbuckler met Errol Flynn. Opvallend snelle montage en een vrijwel continue doorlopende soundtrack geven het gevoel van een hoog tempo. Maar misschien moet de film meer als een uitloper van de in dit genre sterke jaren 30 worden gezien, dan als een product van de jaren 40. Ook de misdaadfilm verloor wat aan spektakel; na het gooi- en smijtwerk in jaren 30 gangsterfilms, lag het accent in misdaadfilms à la noir toch al meer op psychologisering en dialogen.

Hendrik: Eigenlijk had ik mede dankzij de IMDb-indicatie en de aangekondigde discussie hier stiekeme hoop op veel actie, waar ik zonder deze ‘voorkennis’ van een goeie western was uitgegaan. Dat laatste bleek deze film uiteindelijk vooral te zijn. Toch heb ik een hele aardige actiescène gezien. Ik doel hiermee niet op de scène die Erwan aanhaalt (waar ook zeker wat voor te zeggen valt) maar de scène die al na tien minuten plaatsvindt. John Wayne en zijn kornuit worden hier belaagd door indianen en Wayne eindigt met één van hun in het water om met een mes het pleit te beslechten. De al door Rik aangehaalde montage en wat mij betreft bijna net zo belangrijke opzwepende muziek maken een bijzonder aardig actietafereel. Het is jammer dat dit toch geen voorbode bleek voor wat komen zou. Neemt overigens niet weg dat Red River een uitstekende western is en terecht aangehaald wordt als een van de betere in het genre. Wel sluit ik me dus aan bij jullie dat het predicaat actiefilm hier niet echt op z’n plaats is. Een horde rennende koeien mag dan weliswaar voor spektakel zorgen, er is volgens mij meer geweld en spanning of adrenaline nodig om van echte actie te spreken. The Wild Bunch, Rik, is inderdaad een goed voorbeeld van een western die bijzonder veel en gewelddadige actie bevat. Red River zal mij vooral bijbleven vanwege het sterke spel tussen Wayne en Montgomery Clift en de vrouwelijke interventie. Spannend zeker, maar niet vanwege eventueel aanwezig actie-elementen, dus.

Erwan: Ik denk dat we wel mogen vaststellen dat wij alledrie vinden dat Red River niet je typische actiefilm is, als je het al onder deze noemer wil plaatsen. Het is sowieso opvallend dat de jaren 40 qua actiefilms nogal karig bedeeld zijn. Ik heb zelf ook eens in mijn kijkgeschiedenis gekeken en veel verder dan meer avonturenfilms als Saboteur (1942) en The Treasure of the Sierra Madre (1948) kom ik eerlijk gezegd niet. En dat terwijl zowel de jaren 30 als de jaren 50 toch aardig wat meer actiegerichte titels kenden. Het zal er allicht mee te maken hebben dat de eerste helft van het decennium werd overschaduwd door een wereldoorlog en de tweede helft er vooral veel pogingen werden ondergaan de destructie van de eerste vijf jaar te verwerken. Het lijkt wel of er in zo’n periode weinig tot geen ruimte lijkt te bestaan voor over het algemeen vrij pretentieloze films als actiefilms.


Onderwerpen: , , , , , , , , , ,


Reageer op dit artikel