Sterven op de treurbuis
De fantastische dood en hedendaagse televisie

15 oktober 2014 · · Beschouwing + Salon Mort

Een nieuw seizoen van The Walking Dead (2010) is weer begonnen en dit betekent dat miljoenen kijkers over de hele wereld weer wekelijks aan de buis gekluisterd zitten voor een uur lang zombies in een post-apocalyptisch zuidelijk Verenigde Staten. De serie is zelfs zo succesvol dat de Amerikaanse première van afgelopen zondag een kijkersrecord brak voor kabeltelevisie. The Walking Dead is echter lang niet de enige serie die met fantastische elementen het thema van de dood ter hand neemt en er al dan niet een serieuze draai aan geeft. Aan de hand van verschillende voorbeelden zal ik in dit artikel bespreken op hoeveel verschillende manieren de dood centraal staat en wat toch onze fascinatie is met plotselinge mythologische sterfte en het terugkeren hierna. Ik laat dus realistische televisie achterwege zoals detective-series waarin een of meerdere moorden centraal staan evenals een horror-serie als Hannibal (2013) die op behoorlijk lugubere wijze de dood een sleutelrol geeft maar zich in een plausibel universum afspeelt.

De fascinatie voor mythologische dode en ondode figuren bestaat natuurlijk al ellenlang, maar in deze specifieke culturele context zijn de macabere romans en verhalen (ook wel penny dreadfuls geheten) van het grootste belang. Denk aan klassiekers als ‘Dracula’ of ‘Frankenstein’, boeken die in de 20e eeuw eindeloos veel adaptaties kenden op het witte doek en inmiddels ook op de buis behoorlijk veel succes hebben. Neem alleen al 2014 met eerste seizoenen voor de series From Dusk Till Dawn en The Strain, allebei series die de vampiermythe omarmen en er een eigen draai aan geven. Eerstgenoemde is een remake van de gelijknamige film uit de jaren 90 en een vrij klassiek vampier-verhaal ware het niet dat de gedoemde graaf in geen velden of wegen te bekennen is. Een grote aantrekkingskracht hier is het seksuele, bijna erotische aspect van de niet te weerstane vampier. Ga maar na, een groot deel van From Dusk Till Dawn speelt zich in een striptent af waar prachtige schaars geklede vrouwen rondlopen. Het is een aspect waar in het verleden zeker de Hammer films patent op hadden en een grote fanbasis heeft opgeleverd.

Innovatiever is The Strain waarin de hoofdvampier (The Master geheten) New York terroriseert en als vazal een Nazi-vampier heeft. Ook interessant is de manier waarop levende mensen worden bekeerd tot de cult van het vampirisme. Geen klassieke beet in de nek met twee puntige hoektanden, maar een soort slurf die uit de mond komt en wormachtige wezentjes het menselijk lichaam instuurt waarna deze verandert in een moordlustig figuur. Noem het een mix van het klassieke Dracula-verhaal met de xenomorph uit de Alien-reeks en toch ook de zombie-mythos omdat The Master zelf beslist of het besmette slachtoffer al dan niet een echte vampier wordt die er nog steeds 100% menselijk uitziet of wel een stupide jager. Het zijn deze afwijkende elementen waarmee The Strain zich kan onderscheiden en zeker fans van het meer gore aspect van horror genieten ervan. Penny Dreadful ten slotte – ook dit jaar begonnen – maakt het helemaal bont aangezien meerdere klassieke mythologische figuren in de serie zitten. Er is dokter Frankenstein met zijn creatie, maar ook heuse vampiers, weerwolven en personages als Van Helsing, Mina Harker en zelfs Dorian Gray spelen een belangrijke rol. Penny Dreadful is ietwat minder popcorn-vermaak maar de potpourri maakt het wel tot een succesnummer.

Echt succesvol op dit moment is zoals gezegd The Walking Dead en daarmee ook de hype rondom zombies. Want niet alleen de televisie-serie breekt records, ook in de bioscoop verschijnen met regelmaat films waarin zombies de mensheid bestoken. De bron valt te herleiden naar George A. Romero’s legendarische draai aan de zombie want voor zijn films waren zombies toch vooral slaven en direct gelinkt aan de voodoo-cultuur. De hersenloze kannibalistische slachtmachine zoals we die nu kennen en met The Walking Dead zoveel succes heeft is zoals Romero het verfilmde en het is opvallend dat de meest bekeken televisie-serie van het moment behoorlijk goor is. Het is overigens niet uniek, want regelmatig scoren horrorfilms erg goed en is er massale trek naar expliciet geweld. Een zeer fascinerende zei het niet al te bekende variant op de zombie-mythe is het Britse In the Flesh (2013) waarin mensen na de zogeheten Rising uit de dood herrijzen en her-integreren in de samenleving. Ze kunnen praten, rationeel denken en zolang ze een bepaald medicijn tot zich nemen geen lust herbergen naar menselijk vlees. Het is een totaal ander universum dan het exploiterende The Walking Dead en de begripsomschrijving van Romero en eigenlijk simpelweg een drama-serie ware het niet dat er overal uit de dood herrezen mensen zijn.

De derde variant die de moeite van het bespreken waard is, is tegelijkertijd de meest in realiteit gegronde versie zei het nog altijd volstrekt fictief. De dood kent hier geen monsterlijk gevolg, maar juist menselijk. De Franse hit-serie Les Revenants (2012) kent als uitgangspunt de terugkeer van meerdere mensen die in de loop der jaren dood waren verklaard en pardoes in de gemeenschap verschijnen. Het aspect van mysterie en bovennatuurlijke krachten is in deze serie de belangrijkste speler, want hoe en waarom keren deze mensen uit de dood terug en lijkt er niets met ze aan de hand? Het logische gevolg is ook hoe de gemeenschap omgaat met deze terugkerende personages en het is voor de kijker een frisse wind omdat de uit de dood herrezen mensen eens niet kwaadaardige intenties hebben of kennen. Precies het tegenovergestelde gebeurt in het dit jaar begonnen The Leftovers. Het is in zekere zin een samensmelting van In the Flesh en Les Revenants want het neemt het idee van eerstgenoemde door een specifiek tijdstip en tragisch evenement te gebruiken maar in tegenstelling tot Les Revenants keren de mensen niet terug maar verdwijnen ze juist van de aardbodem waarna de overgebleven groep moet zien te leven met dit plotselinge verlies. The Leftovers is doordrenkt met religieuze symboliek en een echte verklaring wordt niet gegeven waardoor het frustrerend kan overkomen maar het is wederom een welkome variant op het thema van de dood wat alleen maar aangeeft dat de kijker niet genoeg kan krijgen van de dood, zei het als escapisme met monsters en spanning of meer filosofische en dramatische uitwerking.


Onderwerpen: , , , , , ,


Reageer op dit artikel