Stop stop-motion
Het ondersneeuwen van beweging in stop-motion

17 maart 2014 · · Beschouwing + Was Getekend

Veel meer nog dan de speelfilm, draait de animatiefilm om beweging. Als ik al mijn favoriete fragmenten uit animatiefilms op een hoop zou gooien, dan zal de rode draad vermoedelijk zijn dat de scènes gekenmerkt worden door een superieur gevoel voor beweging. Scènes met een flow. Het korte The Old Mill (1937) (hier door Theodoor Steen toegelicht), handenvol scènes uit Dumbo (1941), of recentelijker de hoekige bewegingsdynamiek in The Lego Movie (2014). Niet zo zeer de gebeurtenis is bepalend, als wel het spel met beweging.

Misschien is het tegen deze achtergrond dat ik onlangs niet geheel bevredigd terugkeerde van de (inhoudelijk verder sterke) tentoonstelling in EYE over de Quay brothers. De vorm van animatie van de broers, en hun inspiratiebronnen, staat aan de andere kant van het spectrum. Veel stop-motion; hoekige animatie, schokkerige bewegingen, en over het algemeen een zeer bedaagd tempo dat weinig ruimte tot een lekker ritme laat.

Nee, een liefde voor stop-motion werd er niet door aangewakkerd bij mij. In de minst interessante animaties (zoals Renaissance (1964) van Walerian Borowczyk) is het vooral een onbeholpen soort kneuterigheid die me tegen staat. Een filmpje waarin vernietigde voorwerpen weer in hun oorspronkelijke staat terugkeren lijkt vooral een showcase voor de animatietechniek zelf. In zo’n geval is de techniek naar mijn smaak teveel het bestaansrecht van de film.

Als kijker ben je er, kortom, teveel van bewust dat je naar een uitoefening van een animatietechniek aan het kijken bent. Zelfs in de beste films op de tentoonstelling, zoals Street of Crocodiles (1986) van de Quay brothers, ben je doorlopend van bewust van het creatieve procedé. Opgaan in een film is heel moeilijk als je, zoals ik, tegelijkertijd de makers haast voor je ziet, minutieus bezig beeldje voor beeldje te componeren. Het is absoluut geen wet van Meden en Perzen dat afstandelijkheid onwenselijk is, integendeel. Maar dan wat mij betreft voortvloeiend uit artistieke keuzes van de maker, en niet een afstandelijkheid die al intrinsiek in een bepaalde techniek zit.

In meer esthetisch opzicht valt het gebrek aan vloeiende beweging me wat zwaar. Doordat stop-motion beeld voor beeld opgebouwd wordt met vaak echte voorwerpen, is het haast onvermijdelijk dat er discontinuïteit ontstaat in een reeks beelden. Dit geeft de kenmerkende hoekigheid, die voor liefhebbers ongetwijfeld juist de charme is. Voor mij heeft het die charme bepaald niet. Omdat ik vrijwel alleen nadelen zie in deze animatietechniek, vind ik het moeilijk te begrijpen dat geavanceerdere technieken niet de voorkeur krijgen. Het is alsof een timmerman uit nukkigheid per sé met een hamer uit het stenen tijdperk wil blijven werken.


Onderwerpen: , , , , , ,


4 Reacties

  1. Peter Cornelissen

    Het is me onduidelijk wat je hier precies wilt zeggen, behalve misschien dat de Quay brothers en hun invloeden niet geheel naar jouw smaak zijn. Als er animatoren zijn die hun eigen wereld creëren waarbij sfeer uit alle poriën druipt dan staan de Quays toch wel ergens bovenaan…

    Bovendien spreek je jezelf tegen door eerst de hoekige lego movie te prijzen en daarna opeens weer negatief te zijn over hoekige stop-motion. Eerst te zeggen dat je bij animatie meer op beweging let dan op inhoudelijke elementen en vervolgens het negatief vinden dat een techniek de aandacht naar zich toetrekt?

    Het feit dat stop motion aan de wieg stond van animatie, en eigenlijk aan de gehele cinema (24 stops per seconden ten slotte) en nog steeds, ondanks het scala aan nieuwe analoge en digitale technieken die sindsdien zijn ontwikkeld, regelmatig gebruikt wordt (van hippe music video’s tot complete feature films) geeft wat mij betreft aan dat stop-motion nooit zal stoppen

  2. Rik Niks

    Ja, die sfeer enzo van de Quay brothers, daar gaat het me in dit stukje dus niet om. (Dit is geen recensie van het werk van hen, en, inderdaad, met de sfeer zit het prima in orde). Ik poog er de vinger achter te krijgen waarom ik een hekel heb aan stop-motion. Dat heeft dus te maken met wat ik 1 van de belangrijkste elementen van animatie vind: beweging. Wat ik daar precies mee bedoel en aan waardeer heb ik in een eerder stukje eens opgeschreven. Stop-motion sluit daar (voor mij) totaal niet op aan, en ook anderszins heeft de techniek me op het vlak van beweging niks interessants te tonen. Maar goed, dan ga ik herhalen wat ik al schreef.

    The Lego Movie is dan een verhaal apart misschien. Dat is geen stop-motion, maar in de animatie wel gebonden aan de karakteristieken van Lego. Daardoor hoekig zoals je zelf vroeger met Lego speelde, niet het vloeiende van bijvoorbeeld Toy Story. Dat vond ik wel aardig en bij vlagen goed werken (bijv. de introductie van de stad, haast machinaal in de regelmaat waarmee het verkeer en de poppetjes bewegen). Dat is een ander soort hoekige beweging dan ik bedoel met het manco aan stop-motion; de oorzaak is ook een heel andere, want in stop-motion komt dit door de techniek van het beeldje voor beeldje opnemen, terwijl het bij The Lego Movie meer een artistieke keuze is (de keuze voor Lego met zijn beperking in bewegingen, maar ook de keuze een soort uniformiteit te verbeelden, wat een thema van de film is).

  3. Kaj van Zoelen

    Maar de keuze voor stop-motion is vaak toch ook een artistieke keuze? Het is niet bepaald een techniek waar iemand voor kiest omdat het populair is, makkelijk is, snel te maken is of veel geld garandeert.

  4. Peter Cornelissen

    inderdaad, bovendien bouwt de Lego-movie voort op de vele stop-motion filmpjes die in de begindagen van Youtube met lego werden gemaakt (goedkope/kant-en-klaar materiaal dat veel mensen in huis hebben voor een filmpje… het eerste en enige filmpje dat ik zelf ooit op yt zette was toevallig ook een lego-animatie :), dus om de nieuwe film daarvan los te willen zien is vreemd

    juist omdat de techniek arbeidsintensief is en laat zien hoe een beweging werkt én hoe de waarneming van een beweging werkt, blijft stop-motion bewondering oogsten en zijn artistieke en creatieve waarde houden in alle tijden en voor alle leeftijden. Ik kom dus terug op mijn eerste punt dat het voor jouw toch echt gewoon een kwestie is van smaak. de Lego movie vond je leuk en de Quays eigenlijk niet, hoewel je moet toegeven dat het opzich wel een sfeertje heeft :) veel meer vinger valt daar toch niet achter te krijgen? :)


Reageer op dit artikel