The not so Amazing Spider-Man
De zwakte van de Spider-Man-films binnen het superheldengenre

18 mei 2014 · · Analyse + Kritiek + Sequeleritis

Spider-Man

Disney heeft de Avenger-reeks, Warner Brothers de DC-helden zoals Batman en Superman, Fox is al jaren bezig met zijn X-Men-reeks en in de superheldenconcurrentiestrijd is Sony nu weer aan de beurt met een nieuwe Spider-Man-film. Na het uitermate rommelige en dikwijls beschamende Spider-Man 3 (Raimi, 2007) besloot Sony Raimi’s Spider-Man-trilogie te laten voor wat het was en slechts tien jaar na de eerste Spider-Man (2002) weer van voor af aan te beginnen met andere regisseurs. Het is onderdeel van de plannen die Sony heeft om dit maal een veel grotere reeks op te bouwen, zoals dat tegenwoordig hoort.

Maar waar met bijvoorbeeld Batman Begins (Nolan, 2005) de reboot gebruikt werd om Batman en zijn wereld weer drastisch te herzien en opnieuw uit te vinden, is er met The Amazing Spider-Man (Webb, 2012) en nu zijn vervolg niet bepaald sprake van een schone lij. Hoe vernieuwend Spider-Man in stripvorm ooit ook was, op film ontwikkelt de reeks zich vooralsnog tot de minst interessante en meest oubollige van vier grote superheldenreeksen die het de afgelopen jaren in de bioscoop tegen elkaar hebben opgenomen.

Spider-man en de Silver Age

Wat betreft de strip wordt Spider-man door liefhebbers vaak opgeworpen als de vaandeldrager van de zogenaamde Silver Age van het superheldengenre, een periode van zo rond midden jaren vijftig tot begin jaren zeventig waarin superheldenstrips inhoudelijk iets meer diepgang kregen. Al sinds de geboorte van het genre met Superman in 1938 waren superheldenverhalen dikwijls ideologisch getint en werden maatschappelijke kwesties uit de wereld van de lezer aangesneden. Toch ging het tijdens de Golden Age nog om ééndimensionale personages en simpele, korte verhaaltjes. Pas met de Silver Age ontstonden echt lange, doorlopende verhalen, continuïteit, melodrama, karakterontwikkeling en meer psychologische diepgang. Het bestrijden van de misdaad door de held gaat sindsdien hand in hand met het moeten verslaan van ‘innerlijke demonen’, met meer alledaagse persoonlijke problemen. Het hebben van superkrachten was geen éénduidige zegen meer, maar bracht sindsdien ook een last met zich mee. Nog allemaal vrij simpel en in pulpvorm, en in plaats van driedimensionale personages moet men misschien eerder spreken van tweedimensionale personages. Maar dat maakte dus met name Spider-Man als strip destijds tot zo vernieuwend, invloedrijk en goed, zo wordt vaak benadrukt. Het maakte het genre levendiger, complexer en gaf het meer substantie. Dus, naast het bestrijden van de misdaad en het aangaan van de confrontatie met superschurken, draait het bij Spider-Man ook om het opgroeien van Peter Parker van tiener tot volwassene, om het impopulair zijn op de middelbare school, de eerste baantjes en vriendinnetjes, en het leren een verantwoordelijk, moreel en integer persoon te zijn: “with great power comes great responsibility”, zo luidt het motto van Spider-Man. Allemaal leuk en aardig, maar waar de strips zich hiermee sindsdien nog verschillende kanten op heeft ontwikkeld, blijft de filmreeks ook met The Amazing Spider-Man 2 (Webb, 2014) in een cirkeltje draaien.

Soap

Want allereerst wekken The Amazing Spider-man 2 en zijn voorganger de indruk dat Sony zich in een spagaat begaf met het rebooten van de filmreeks. Alsof men aan de ene kant de hele opzet van Raimi’s trilogie qua plot een goede basis vond om voort te zetten met volgende delen, aan de andere kant… was het hier en daar maar net wat minder sullig en campy. En de reboot is nu inderdaad over het algemeen iets minder sullig en campy. Maar tegelijk zoekt Sony met de twee nieuwe films wel heel erg de grens op tussen het exact dupliceren van Raimi’s trilogie en het toepassen van het absoluut noodzakelijke minimum aan variatie en het heen en weer schuiven van bekende plotelementen om het bioscooppubliek niet massaal tegen zich in het harnas te jagen. Hierdoor zitten we dus bij maar liefst de vijfde (!) Spider-Man-film in twaalf jaar nog stééds te kijker naar dezelfde soapperikelen van Peter Parker. Het draait nog steeds om zijn tante en de dood van zijn oom, maar dit maal draait het ook nog om de geheimzinnige dood van zijn ouders. Het draait nog steeds om hoe Parker door zijn nieuwe verantwoordelijkheden eerst wel, dan weer niet en dan weer wel of misschien toch weer niet met zijn vriendinnetje zal eindigen, al is Raimi’s roodharige Mary Jane voor de reboot ingeruild voor de blonde Gwen Stacy. En ook de overkoepelende verhaallijn van Raimi’s trilogie met technologie-imperium Oscorp, de Osborns, The Green Goblin en de persoonlijke vendetta tussen Parker en Harry Osborne vormen weer de basis van de reboot; hierbij worden in vergelijking met Raimi’s trilogie wat stappen overgeslagen in een poging een echte Osborn-en-Green-Goblin-overdosis bij de kijker te voorkomen en het verhaal wordt aangevuld met een er wat geforceerd tussen geplakt, secundair verhaallijntje met superschurk Electro (Jamie Foxx).

Spider-Man

Maatschappijkritiek

Maar de recycling van plotelementen is niet het enige dat The Amazing Spider-Man 2 en zijn voorganger tot de minst interessante superheldenreeks maakt die de verschillende filmstudio’s op ons loslaten. Spider-Man mag als strip dan oorspronkelijk tot de vernieuwende en meer complexe reeksen van het genre hebben behoord, inmiddels zijn continuïteit, karakterontwikkeling en melodrama al lang gemeengoed binnen het genre. Peter Parker staat nu als ‘normale tiener’ slechts iets dichter bij de jonge doelgroep zodat deze zich makkelijker met hem kan identificeren (in tegenstelling tot bijvoorbeeld de meer exotische helden als de oudere miljardair Batman of de goddelijke Thor).

Simpel melodrama kan best eens aanstekelijke soap opleveren, maar het gaat ook snel vervelen. De sterkere, meer interessante superheldenstrips en -films zijn vaak degenen die het belangrijke thema van goed versus kwaad óók verkennen door hedendaagse maatschappelijke kwesties aan te snijden en een zekere ideologische kritiek op de samenleving te geven. Dit kan natuurlijk vrij expliciet en meer complex of juist simpeler, meer op de achtergrond en in pulpvorm gebeuren. Of het nu gaat om Superman-strips die oorspronkelijk in de jaren dertig de idealen van de New Deal uitdroegen of om een libertaire Batman tegenover een autoritaire staat in The Dark Knight Returns in de jaren tachtig; om de nihilistische samenleving en de Koude Oorlog in Watchmen of om 9/11 en de war on terror in Christopher Nolans Dark Knight-trilogie, de betere Avenger-films en Man Of Steel; of om feminisme bij Wonder Woman of minderhedenproblematiek in de X-Men-reeks. Uiteraard is dat zeker geen garantie voor een goede strip of film en onderwerpen worden lang niet altijd even geslaagd behandeld. Maar het in een hedendaagse maatschappelijke context plaatsen van de held en zijn verhalen geeft het allemaal wel wat meer substantie en maakt het ook iets zinvoller om een reeks om de zoveel tijd te rebooten. En niet dat Spider-Man nu krampachtig óók een 9/11-subtekst zou moeten incorpereren – een superheldenfilm die niét over 9/11 en de war on terror gaat is ook wel eens lekker – maar de Spider-Man-franchise gaat wel heel erg de andere kant op: deze lijkt al vijf films lang maatschappijkritiek toch juist vooral te willen vermijden.

Spider-Man

Laten we het maar eens nagaan. De schurken uit de verschillende films ontstaan allemaal door revolutionaire wetenschappelijke experimenten die verkeerd aflopen omdat men teveel risico neemt en onethisch handelt om een doorbraak te forceren. Zo leidt een middel waarmee het menselijk lichaam zich na verlies van ledematen weer kan regenereren tot The Lizard; de pogingen om een revolutionaire nieuwe vorm van kernenergie te ontwikkelen leidt tot Doc Ock (Doctor Octopus) en Electro (de Doc Ock-substituut van The Amazing Spider-Man 2) ontstaat eveneens door een experimentele, nieuwe manier om energie te genereren; een experimenteel superserum leidt tot The Green Goblin en Sandman komt zonder het te weten in een deeltjesversneller terecht. Er is één uitzondering, Venom, die Raimi op aandringen van de studio in Spider-Man 3 stopte. Het voelt er meteen vrij kunstmatig tussen gepropt. Venom is een zwart, amorf buitenaards goedje en is zo letterlijk een vormloze vijand. Het is een parasiet die zijn gastheer – eerst Peter Parker, daarna bijpersonage Eddie Brock – binnendringt en de duistere kant in hen naar boven brengt. Het is letterlijk een ‘vleesgeworden’ metafoor voor je slecht, impulsief en onverantwoordelijk gaan gedragen, niet veel meer.

Ook de plannen die de schurken hebben wanneer ze eenmaal zijn ontstaan, zijn ideologisch zo neutraal mogelijk. Geen nazi’s zoals in Captain America: The First Avenger (Johnston, 2011), geen nihilist die de samenleving in chaos wil storten zoals in The Dark Knight (Nolan, 2008), geen senator die de rechten van mutanten/ minderheden wil inperken in de X-Men-films. Nee, bij de Spider-man-films draait het om Doc Ock die zijn experimenten met zijn revolutionaire energiebron wil voortzetten waarmee heel New York in gevaar komt en The Lizard wil in navolging van zijn ongeluk de gehele bevolking van New York tot reptielen muteren (?!) Bij de andere schurken draait het veelal om puur persoonlijke vendetta’s die men met Spider-Man wil uitvechten: zo geeft The Green Goblin jr. Spider-man de schuld van de dood van zijn vader, en de eenzame en sociaal zwakke Electro vindt dat Spider-Man hem niet ziet staan.

Met andere woorden, al vijf films lang komt de Spider-Man-franchise aanzetten met niets meer dan puur persoonlijke conflicten of met die ene ‘maatschappijkritiek’ die zo neutraal en nietszeggend mogelijk is, en waar toch echt niemand zich het hoofd aan kan stoten: technologische vooruitgang kan rampzalige gevolgen hebben wanneer men ethische grenzen overschrijdt. Het is een boodschap die letterlijk net zo oud is als het superheldengenre zelf en, samen met het cliché van de gestoorde wetenschapper, is overgenomen uit de oude sf-pulp waaruit het genre mede is ontstaan. Dit leidt af en toe best tot een vermakelijke homage aan de oude pulp en tot een paar lekkere actiescènes. Maar na vijf Spider-Man-films ontvouwt zich toch vooral een ironische paradox. De Spider-Man-strips waren oorspronkelijk zo vooruitstrevend omdat men met de nodige melodrama van Peter Parker/ Spider-Man een levendig individu wist te maken. Op film gaat dit helaas gepaard met een terugtrekken uit die waardevolle conventie die het superheldengenre al sinds haar ontstaan eind jaren dertig kenmerkt, het leveren van maatschappijkritiek. De Spider-Man-films blijven hangen in algemeenheden zoals Peter Parkers motto “with great power comes great responsibility”. De reeks blijft het publiek tot uitentreuren vertellen dat je je tot een moreel individu behoort te ontwikkelen die zich inzet voor de samenleving, maar van de vier beroemde superhelden-filmreeksen is het ironisch genoeg juist Spider-Man dat zich, navelstarend, nog het mínst lijkt te bekommeren om onze samenleving.


Onderwerpen: , , , , , , , , , , , , ,


3 Reacties

  1. Smeerik

    Wat mij het meeste stoorde aan deze film was het ontbreken van een plot, of in iedergeval één duidelijke storyline en niet een aaneenschakeling van dingen die gebeuren. Ik vind het persoonlijk de cheesy lichthartige comicbook film leuker dan de serieuze duistere film zoals de Dark Knight.

  2. Arjen

    Ja mijn punt is ook niet dat alles duister moet. Meer luchtig is inderdaad ook leuk en dat past ook veel beter bij Spider-Man. En niks vervelenders dan een film als The Dark Knight Rises, waarmee Nolan denkt een diepzinnige, vrij serieuze film te maken over ‘onze samenleving’ wat een totaal ridicule film oplevert wat mij betreft. En Doc Ock en Electro zijn simpele maar best leuke old school pulpschurken (al doet Electro me dikwijls wel heel erg denken aan Dr. Manhattan in Watchmen). Maar ook met luchtige pulp kun je veel meer doen.

  3. Smeerik

    Mee eens, deze nieuwe spiderman films missen een heldere visie en een goeie schrijver, daarom was de schurk elektro totaal nutteloos in deze film en eigenlijk valt alles daarom op z’n gat. Ze durfden totaal geen risico te nemen en met deze clipp show als resultaat.


Reageer op dit artikel