Transformers: Age of Extinction (2014)

26 juli 2014 · · Actie!

Transformers

Transformers: Age of Extinction, of zoals ik hem graag noem, Trans4mers, heeft al geleid tot een scala aan kritische recensies en een aantal thinkpieces over het einde van de cinema. Er verschenen vele videos en artikelen over hoe Bay met zijn reeks een nagel in de doodskist is van de artisticiteit van het medium film, of tekenend voor de teloorgang van kwaliteit in het huidige filmlandschap. Zelfs de interessantere en gelaagdere artikelen over Trans4mers, die wel blijk gaven van enige intelligentie waren nog steeds kritisch op de film van Bay. Dit uitstekende artikel van Grantland stelt dat Bay zelf commentaar levert op de teloorgang van de cinema in Trans4mers, op basis van een vroege scène in een filmtheater waarin een geriatrische bioscoopexploitant zijn beklag doet. Ik wil het breder trekken: élke scene én elk personage in de film gaat over Bay’s haatliefde-verhouding met de transformers en zijn eigen film én trekt deze existentiële crisis tot een breder vlak. Universeel zelfs. Trans4mers lijkt een adequaat gemaakt maar holle actiefilm, maar is in wezen een briljant meta-textueel kunstwerk: een magnum-opus “in disguise”.

De grootste reden om te stellen dat Bay in wezen zijn eigen regieklussen aanpakt in Trans4mers is omdat op het bredere vlak élk van de personages te kampen heeft met een worsteling rondom autoriteit. Elk van de personages zit in een existentiële crisis waarbij ze zich moeten verantwoorden aan meerderen en/of ze hebben zelf problemen met het reguleren van hun ondergeschikten. Hoofdpersoon Cade Yeager (Mark Wahlberg) worstelt met zijn vaderschap, waarbij hij moeite heeft zijn sexy dochter onder de duim te houden. Het lijkt een commentaar op de seksualisering van alle vorige vrouwen in Bay’s films, maar tegelijkertijd kan je de houding van Cade Yeager ook lezen als een schoolvoorbeeld van de patriarchie. Een man die een ongewenste verantwoordelijkheid neemt over vrouwen, en worstelt met hoe deze uit te voeren. Op breder vlak staat Yeager symbool voor Amerika. In zijn uitvindershok zien we constant de amerikaanse vlag of sterren op de achtergrond als Yeager in beeld is. Ook andere typische (problematische) toonvoorbeelden van Amerikaanse iconografie zijn te zien op de achtergrond, onder welke een neon-versie van het omstreden logo van de Washington Redskins.

Caden is niet de enige autoritaire figuur die worstelt met het uitvoeren van zijn taak. Optimus Prime worstelt met het opvoeden van zijn ondergeschikte Transformers, en breekt tegen het einde zijn pacifistische code door de bad guy te doden. Deze badguy, Harold Attinger (Kelsey Grammar) bevind zich ook in een existentiële crisis, als leider van de C.I.A en het militair-industriëel complex, waarbij hij over lijken gaat om een nieuwe invasie van Chicago te voorkomen. De situatie is duidelijk gebaseerd op 9/11, inclusief verwijzingen naar “Never Forget”, invasies, terrorisme, immigratie-problematiek én waterboarding. Ondanks dat Bay’s jingoisme in zijn vorige films zich richting de politieke teneur van Dick Cheney en Bush Jr. begaf, is hier de bad-guy duidelijk gestoeld op de politiek van deze mensen, zij het met een vleugje kritiek op de NSA en andere problemen uit het tijdperk van Obama. Het lijkt wel alsof Bay zijn eigen films te kakken zet, aangezien deze elementen in de film niet anders dan kritisch gelezen kunnen worden.

Ook in het bedrijfsleven vindt er een crisis in autoriteit plaats. De Steve Jobs-achtige Joshua Joyce (Stanley Tucci) probeert de techniek achter de transformers te cultiveren, wat de problemen in de film in gang zet. Hij is de secundaire badguy, maar ook zijn crisis wordt onderbouwd, en tegen het einde van de film heeft hij zijn draai gevonden als één van de redders van de dag. Hij lijkt te staan voor Hollywood, waarbij geld voor alles gaat, maar waarmee wel artistieke offers gepaard gaan. Sterker nog, deze metafoor lijkt bewust, aangezien Joyce in zee gaat met de Chinese industrie, net als de geldschieters van Trans4mers, die de derde akte van de film om financiële redenen in Shanghai situeerden. Zelfs de grote spelers achter de schermen, de buitenaardse wezens die de MacGuffin aan de film leverden, hebben autoriteitsproblemen. Ze zijn de scheppers van de Transformers, maar willen hun creatie vernietigen. Alles bij elkaar opgeteld zou je kunnen zeggen dat Trans4mers overduidelijk gaat over de moeilijkheid om je te verantwoorden aan je oversten en je ondergeschikten in toom te houden.

Dit lijkt een metafoor voor de situatie met Bay, die een haat-liefde-verhouding heeft met de Transformers. Hij verklaarde na elk van de films geen remake te willen maken, en Trans4mers werd enkel gemaakt zodat Michael Bay zijn passie-project Pain & Gain kon maken. Bay lijkt zelf niet veel op te hebben met zijn Transformers: een uit de kluwen gewassen product dat hij nauwelijks onder controle heeft. Fanboys bekritiseren Bay; Bay is uitgegroeid tot het symbool van het einde van Hollywood en Bay heeft te maken met financiële middle-men, gezien de interacties met Shanghai en de overdaad aan product placement. Wanneer de bioscoopexploitant aan het begin van Trans4mers verzucht dat Hollywood alleen nog maar dezelfde meuk uitkakt en dat dit het einde van zijn filmtheater betekende spreekt deze dus voor Bay’s criticasters, en waarschijnlijk ook voor Bay zelf.

Want de tweede gemenedeler van de film is dat élk van de autoriteire figuren ondergeschikten heeft die zich uiteindelijk tegen hem keren, net zoals de Transformers-franchise een vloek is voor Michael Bay. Voor Caden is dat zijn dochter, die hem te pas en te onpas ondermijnt. Voor Harold zijn het de autobots, de oncontroleerbare elementen die een nieuw Chicago (9/11) kunnen veroorzaken. Voor Joshua Joyce is het letterlijk het product zelf dat zich tegen hem keert. De Transfomers die hij maakt blijken de ziel van Megatron, de slechterik uit deel 1-3, in zich te hebben. Maar ook de Transformers zelf keren zich tegen hun meerderen, waarbij Optimus Prime in het laatste shot letterlijk de ruimte in vliegt om de kont te schoppen van hun scheppers. Voor de bioscoopbaas zijn het de bezoekers, en voor Bay zijn het de Transformers, de recensenten en het publiek.

Toch lijkt Bay het juk van zijn franchise ook als een zegen te zien. Door het geld wat hij heeft voor zijn franchise kan hij er op los experimenteren, wat de wilde, welhaast avant-gardistische toon in de laatste drie Transformers-films verklaart. Sterker nog, de grote boodschap van de film is uiteindelijk een zin die Caden tegen zijn dochter én Joyce zegt: “Mistakes can bring forth something beautiful”. Bijna elk van de personages leert van hun fouten, en zijn uiteindelijk beter af aan het einde van de film. Caden’s grote fout was zijn dochter. Één van de grote plotpunten is dat hij een tienervader tegen wil en dank was vanwege de ongewenste zwangerschap van zijn overleden vrouw. Toch is zijn dochter het mooiste en belangrijkste in zijn leven, wat zijn overbezorgdheid verklaart. Joyce creëert een bad-guy met zijn foute bedrijf, maar redt uiteindelijk wel de wereld, houd er een groot contract aan over, krijgt een love-interest en hervindt zijn goede ziel en passie voor zijn werk. Degenen die niet leren, zoals de meeste van de bad-guys, moeten dat met de dood bekopen, of zijn de grote afwezigen achter de schermen, zoals de aliens.

En Bay leert ook: Trans4mers is zijn meest kleurrijke film, vol overzichtelijke shots, sublieme effecten en prachtige locaties. Het gebruik van slowmotion is verbeterd, de actie is te volgen, de shots zijn bij vlagen bijzonder mooi. En moreel gezien heeft de film interessante nuances, in de film zelf en ten opzichte van de rest van zijn oeuvre. De rol van China is ambivalent, want ondanks hun hulp in de laatste akte begint hier het kwaad. Het Amerikaanse leger en de overheid zijn de badguys maar hebben hun redenen. En de bioscoopexploitant in het begin heeft maar half gelijk als hij zijn beklag doet rondom de vele remakes. Als schoolvoorbeeld van fantastische films uit vroeger dagen noemt hij El Dorado, wat jawel, een remake is van Rio Bravo. Trans4mers kenmerkt zichzelf door tegenstrijdigheden én een regisseur die reageert op zijn eigen (vorige) werk. Het is een regisseur die leert van zijn fouten, die een duidelijke groeicurve doormaakt, en die de fout van deze franchise gebruikt om er op lost te experimenteren. Caden heeft gelijk: “Mistakes can bring forth something beautiful”. En Trans4mers is één van Michael Bay’s beste, grootste en mooiste fouten. Een meta-meesterwerkje.


Onderwerpen: , , , , , , , , , ,


Reageer op dit artikel