Southland Tales (2): Baudrillard aan het eind
Apocalyps Nu (4)

Southland Tales besprak ik gisteren in het licht van de christelijke apocalyps. Ik raad aan dat artikel eerst te lezen, om een aantal verwijzingen hieronder te begrijpen. Vandaag bekijk ik Southland Tales vanuit postmoderne ideeën over het einde, vanuit de theorieën van Jean Baudrillard. Zijn werk wordt gekenmerkt door een aantal aan elkaar verwante concepten: Simulation, simulacrum (simulacra) en hyperrealiteit.

Een lesje Baudrillard: Simulacra

Letterlijk betekent Simulacra zoveel als afbeelding, en de term ontleent zijn betekenis aan het Latijn simulare, waarvan de betekenis simuleren is. De simulacra van Baudrillard zijn geen valse afbeeldingen, noch afbeeldingen die de waarheid maskeren, maar afbeeldingen die het ontbreken van de waarheid maskeren. De simulacra zijn de waarheid geworden.

Dit concept valt beter te begrijpen als men begrijpt wat Baudrillard verstaat onder een simulatie. Een simulatie is het doen alsof men iets heeft. Maar het is meer dan doen alsof. Bij een simulatie vertoont men symptomen, van datgene wat men simuleert. Bij simulatie is het verschil tussen waar en niet-waar, echt en verzonnen, niet altijd duidelijk. Hetzelfde geldt voor Simulacra. Net als bij simulatie lijkt het alsof ze de realiteit zijn. Ze zijn niet alleen afspiegelingen van de realiteit, maar ze maskeren dat er geen realiteit meer is.

Sterker nog, Baudrillard onderscheid vier soorten simulacra. Eerst is er de afbeelding als een reflectie van de realiteit, dan is er de afbeelding die de realiteit maskeert, vervolgens is er de afbeelding die de afwezigheid van een realiteit maskeert, en in de puurste vorm van simulatie is er geen enkele oorzakelijke relatie met de realiteit meer: de simulacrum is enkel en alleen een simulacrum. De scheidslijn tussen kopie en origineel is verdwenen, men kan niet meer achterhalen wat de kopie is en wat de oorsprong: een simalacra is een kopie zonder een origineel.

Een lesje Baudrillard: Informatie en media

De consumptiemaatschappij, waarin wij ons nu bevinden wordt gekarakteriseerd door ‘simulatie’ en ‘informatie’. Simulacra in de puurste vorm uit zich op het gebied van informatie. Alle informatie die we toegediend krijgen is een simulacra, een echo van een echo van een realiteit die min of meer verdwenen is.

De invloed van televisie perverteert volgens Baudrillard de realiteit: de aanwezigheid van televisie tast de realiteit van het moment aan. Televisie laat de grenzen tussen actief en passief, object en subject, doel en middelen verdwijnen. Televisie is immer aanwezig en is een voortbrenger van hyperrealiteit, een over-aanwezigheid van simulacra. Televisie is volgens Baudrillard zelfs geen beeld meer. Een beeld moet mythe bevatten, een (af)spiegeling van iets, iets wat de geest bevat van droom of realiteit. Maar televisie is simulacra in zijn puurste vorm: het verwijst nergens naar, het suggereert niets, het hypnotiseert in zijn leegheid en neemt het hoofd over: televisie bekijkt jou.

De simulacra hebben zich overal gevestigd, in het nieuws, die slechts de illusie ophoudt van actualiteit, realiteit en objectiviteit, en Amerika in zijn geheel. Het aanschouwen en begrijpen van Amerika gebeurt volledig in de vorm van Simulacra: documentairebeelden en toeristenfilmpjes, film en televisie. Het beeld van Amerika ontstaat grotendeels door media en dat heeft als gevolg dat deze simulacra aanschouwd worden als de realiteit.

Niet alleen de media bevat simulatie, de gehele menselijke wereld is verworden tot simulacra. Dit begint met massa-productie. Eigenlijk elke duplicatie is een simulacrum: een reproductie maakt zowel het origineel als zichzelf kunstmatig. Het materiële is hyperreëel geworden, productie is simulacra geworden. Zelfs politiek is verworden tot een verzameling van simulacra. Politieke machthebbers zijn simulacra van zichzelf, omdat een herkenbaar menselijk persoon nooit de macht zou kunnen behouden. Simalacra zijn tekens geworden die slechts bestaan omdat ze constant terugkeren, en niet omdat ze verwijzen naar iets bestaands. Doordat ze hyperrealiteit zijn geworden zijn ze oncontroleerbaar door rationele machten en wetten. Ook onze levens en onze steden zijn hyperrealiteit, omdat ze het verlengde zijn geworden van de studio. Door de televisiecamera’s die onze levens filmen en binnendringen is ook het verschil tussen massa en medium vervaagd.

Bladzijdes: 1 2 3 4 5 6 7 8 9


Onderwerpen: , , , , , , , , , , , , ,


Reageer op dit artikel