Southland Tales (2): Baudrillard aan het eind
Apocalyps Nu (4)

Een lesje Baudrillard: Oorlog in beeld

Zelfs levensgevaarlijke en harde situaties als oorlog zijn verworden tot simulacra. In The Gulf War Did Not Take Place stelt Baudrillard dat de Golfoorlog het voorbeeld is van een oorlog die volledig bestaat uit simulacra in de media. De oorlog wordt niet uitgevochten op het strijdtoneel, maar via de computer, de televisie en strategische simulaties. De beelden op CNN resoneerden met Hollywood, maar het kwam evengoed voor dat CNN-reporters keken naar de televisie om er achter te komen wat er plaatsvond tijdens de oorlog. En deze verslaggeving, die direct lijkt in te spelen op echte situaties, is niet minder dan een dun laagje informatie dat in de plaats is gekomen van de echte, rauwe werkelijkheid. En het erge is: we prefereren het veilige virtuele boven de chaos van de realiteit.

De televisie is een symptoom van een virtuele oorlog die niets met de realiteit van doen heeft. En de oorlog zal, omdat deze virtueel is, nooit ontploffen. Baudrillard vergelijkt het met een striptease: opbouwend naar een climax, maar zich tegelijkertijd terugtrekkend voordat de climax bereikt wordt. Het einde blijft uit. En hiermee komen we bij Baudrillards concept van het einde, een einde niet gaat plaatsvinden omdat het al dan niet heeft plaatsgevonden.

Een lesje Baudrillard: Het eind

Baudrillards visie op de Apocalyps kan het best omschreven worden als iets dat al geweest is of niet gaat gebeuren omdat het een illusie is. Het Laatste Oordeel zal niet plaatsvinden, omdat grote gebeurtenissen niet meer mogelijk zijn in een hyperreële wereld. Het einde ligt al achter ons, en we hebben het in het voorbijgaan niet opgemerkt: het is namelijk de geschiedenis in zijn geheel dat al tot een einde is gekomen.

Dit einde van de geschiedenis komt doordat de geschiedenis hyperrealiteit is geworden. De mensheid heeft de laatste jaren constant de geschiedenis herhaald, in de media, in onze hoofden en in de politiek. Geschiedenis is een simulacra geworden doordat we deze op een voetstuk hebben geplaatst, opgesloten in de musea en media. Hierdoor heeft deze geen kans meer om zich voort te zetten. Cultuur is zichzelf gaan parodiëren als ultieme desillusie. Alle historie wordt opgerakeld uit het moeras van het verleden.

Het is alsof historie verworden is tot een grote vuilnisbelt, waaruit we bruikbare dingen proberen te pikken. Door die recycling, die constante herhaling van achtergebleven wrakken (onder welke Kerk, communisme, conflicten en ideologieën van weleer) zal het zo zijn dat de geschiedenis niet tot een einde zal komen. We worden de apocalyps bespaard doordat we de geschiedenis, en alle beelden en concepten uit die geschiedenis, blijven herhalen. De geschiedenis is niet geëxplodeerd maar geïmplodeerd. Wat over blijft is een zwart gat, The Void, dat de realiteit in zich opzuigt, inclusief de mogelijkheid tot een apocalyps.

Terrorisme is een voorbeeld van een daad die bedoeld is het einde te bewerkstelligen. Het is een manier om de realiteit te proberen te bevestigen en er grip op te krijgen, omdat we geen controle hebben over de hyperrealiteit waarin we ons bevinden. Maar ook het nieuws is een manier om de hyperrealiteit proberen te ontvluchten: door de directheid van nieuws hopen we tevergeefs tijd te beëindigen, uitstel te beëindigen, het idee dat elders de actie plaatsvindt te beëindigen. We proberen het moment te grijpen voordat het gebeurt. Wij willen de tijd bepalen, de historie bepalen, het einde bepalen.

Maar de tijd en de historie is niet meer linear en loopt niet meer vooruit, maar achteruit. We grijpen constant terug op het verleden. Er is geen toekomst meer, dus ook geen einde. Het einde van historie valt dus niet eens een einde te noemen. En ook al blijft de religieuze apocalyps uit, hyperrealiteit blijkt wel zeer degelijk apocalyptisch in aard. Onze hyperrealiteit is volgens Baudrillard een hemel of een hel geworden: het collectieve leven van de gehele mensheid dat voor onze ogen langs flitst, zonder dat het einde komt. Een bijna-doodervaring zonder dood voor de mensheid.

Het einde ligt al achter ons, maar, het Baudrillards einde is geen compleet einde, geen complete stilstand van de geschiedenis. Het is het punt waarop het onderwerp een simulacrum wordt. Het einde van de realiteit iss het begin van hyperrealiteit. Het einde van de geschiedenis is een overgang in een simulacrum. En nu alles hyperreëel is zal het apocalyptische einde nooit komen. Hoezeer wij dat als mensen ook blijven proberen te bewerkstelligen.

Bladzijdes: 1 2 3 4 5 6 7 8 9


Onderwerpen: , , , , , , , , , , , , ,


Reageer op dit artikel