The Force Awakens: the dark side (spoilers!)
Een krachteloze herhalingsoefening

23 december 2015 · · Première + Salon Galaxy

Hier op de redactie van Salon Indien zijn we onderling verdeeld wat betreft de nieuwste Star Wars-film. Onderhoudend is hij zeker, maar is hij ook vernieuwend te noemen? In hoeverre is dat eigenlijk belangrijk? Sommige criticasters hebben The Force Awakens (2015) al afgedaan als een fan pleasing service. ‘Ja, en wat is je punt?’, zullen dezelfde fans zeggen. Zij spreken liever over de kracht van herhaling of een feest van herkenning. Dat neemt niet weg dat er ruimte genoeg overblijft om hier licht op te werpen, want als er één les valt te trekken uit de geliefde fantasiewereld, is dat kritiek (een teken van verzet!) zijn waarde vindt in de balans tussen twee uitersten.

Ondanks het ontbreken van een persoonlijke, nostalgische verbinding uit mijn jeugd, ging mijn hart echter ook sneller kloppen tijdens de openingscredits: niet alleen om het dik gedrukte geel van de titel en de iconische muziek, maar nog meer om de belofte van een uniek ruimteavontuur. Luke Skywalker is verdwenen en er is een nieuw kwaad met de naam ‘The First Order’ op het toneel verschenen: de kaarten zijn opnieuw geschud, het speelveld ligt weer open. Heerlijk! Dat geldt ook voor de eerste akte op de woestijnplaneet Jakku waar gelijk de drie belangrijkste personages worden geïntroduceerd: Rey, Finn, en Kylo Ren, die via een worsteling met hun afkomst op zoek zijn naar hun eigenlijke identiteit.(1)Poe Dameron (een rol van Oscar Isaac) laat ik hier buiten beschouwing, omdat hij afgezien de opening slechts een weinig spannende bijrol speelt.

Het eerste half uur is mede sterk doordat er slechts op de achtergrond naar de klassieke trilogie wordt verwezen – het mooist in beeld gebracht met een kolossale Imperial Star Destroyer, die als een dinosauriër uit een verloren tijdperk een roestige vindplaats voor schatgravers vormt. Een andere, fijne introductie is BB-8, de ronde droid die qua persoonlijkheid genoeg verschilt van R2-D2, maar uiteindelijk net te veel lijkt op Pixars Wall-E. Finn, een stormtrooper met gewetenswroeging, wordt gespeeld door een donkere acteur, maar de uiteindelijke hoofdrol blijkt weggelegd voor Rey, een zelfredzame heldin, die nog minder dan prinses Leia de bescherming van een mannelijke kompaan nodig heeft die haar uit de brand helpt.

Kortom, de eerste akte draait om een heroriëntatie van het vertrouwde universum en spreekt hiermee niet alleen een nieuwe generatie fans aan, maar ook namens deze generatie waar diversiteit voorop staat. Wat in de tweede akte echter gevonden wordt is de nostalgie van de vorige generatie en hier beginnen de problemen. Harrison Ford doet het niet onverdienstelijk als Han Solo, Chewbacca zal nooit een haar veranderen en Carrie Fisher als generaal(!) Leia is een verademing van rust en nuance. Ook Lupita Nyong’o als Maz Kanata brengt een vleugje van Yoda’s wijsheid met zich mee (in tegenstelling tot het andere geanimeerde personage, Lord Snoke, die beter in het Marvel-universum had gepast). Ja, de oude generatie dient het stokje door te geven aan de volgende, maar waarom volgens vrijwel precies dezelfde plotlijnen als de originele Star Wars (1977)?!

Om te beginnen: er is weer een (grotere) Death Star die vernietigd moet worden. Prima, maar waarom op exact dezelfde manier? Om door te gaan: het is dit keer niet Obi-Wan Kenobi die als mentor het leven laat, maar Han Solo. Een scène die overigens compleet voorspelbaar is. Zijn zoon Kylo Ren is niet meer dan een emo-uitvoering van de jonge Anakin Skywalker, worstelend met de lichte en donkere krachten door zijn gebrek aan erkenning. En hij zal zich net zoals Darth Vader ongetwijfeld in een later deel opofferen om zijn eer te redden. Goed, wie wordt dan de nieuwe Han Solo, de held die het van zijn durf moet hebben? Finn? Of is hij meer Lando? En de nieuwe Luke Skywalker? Rey? Het zal toch niet dat Luke Skywalker (haar vader?) in het tweede deel van de nieuwe trilogie de rol van Yoda op zich zal nemen. Nee, we moeten als kijkers vooral niet in de war raken wie welke rol zal gaan vervullen.

Een ander probleem is de mate van het geweld dat ‘The First Order’ representeert. Er wordt in de opening al een compleet dorp uitgemoord (laten we het een pogrom noemen), en later zien we hoe een schreeuwlelijk de esthetiek van het fascisme van Hitler-Duitsland probeert te overtreffen (zelfs Starship Troopers (1997) was niet zo zwart-wit). Het hoogtepunt, tevens de slechtste scène uit de film, is de wijze waaarop een intergalactische zonnestraal in paar tellen tijd een aantal planeten met hele beschavingen vernietigt. Niet als dramatische climax, waarna je met een brok in je keel zit, maar als een opmaat voor de derde akte – alsof de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki nooit gevallen zijn om ons te herinneren aan de daadwerkelijke impact.

Het zijn dit soort clichés en goedkope plotmechanismes die A Force Awakens reduceren tot de belofte die het niet waar kan maken. Op zijn hoogst is het de opmaat voor een tweede deel waar hopelijk meer risico’s genomen zullen worden. De kans is echter reëler dat dit een even veilig uitgemolken franchise als die van Marvel wordt. In die zin ben ik blij dat dit J.J. Abrams enige regieklus is, want ook zijn twee Star Trek-films bleven pijnlijk trouw in het recyclen van oude plots zonder iets wezenlijk toe te voegen. En wat is dat wezenlijke? Nee, niet het element van herkenning (lees: voorspelbaarheid), maar nog altijd de verrassing. Deze vorm van verwondering bleef bij mij uit tijdens het kijken, maar binnenkort zal een collega hiervoor de strijd met mij aanbinden. The Resistance Strikes Back? Wordt vervolgd!
★★½☆☆

Noten   [ + ]

1. Poe Dameron (een rol van Oscar Isaac) laat ik hier buiten beschouwing, omdat hij afgezien de opening slechts een weinig spannende bijrol speelt.

Onderwerpen: , , ,


Reageer op dit artikel