American Sniper (2014)
Strak geregisseerde vergeldingspropaganda

5 maart 2015 · · Kritiek + Première

American Sniper (2014)

Al bij voorbaat was er veel te doen over meervoudig Oscar-kandidaat American Sniper van Clint Eastwood. De film, over het leven van Chris Kyle, met 160 doden Amerika’s meest dodelijke scherpschutter ooit, zou patriottistische oorlogspropaganda zijn en Kyle zou niet geheel volgens de werkelijkheid worden neergezet. Stevige woorden maar zijn deze terecht?

Om maar met de deur in huis te vallen: American Sniper gaf mij een ongemakkelijk gevoel en toont krachtig aan dat oorlog allesbehalve fijn is. Het is des te dubieus dat Eastwood met deze film vooral een ode aan een oorlogsheld heeft gemaakt en, naar het schijnt, Kyle’s boek letterlijk volgt en nergens de vraag stelt of de oorlog in Irak gerechtvaardigd was laat staan het doden van mensen voor ‘het grotere goed’.

Het verheffen van Kyle zijn status als held gaat soms best ver maar is deels ook ongetwijfeld waargebeurd. We zien hoe hij als jongen in Texas met zijn vader op herten jaagt en na een gevecht op het schoolplein de vergelding met de paplepel ingegoten krijgt. In deze lijn wordt Kyle neergezet als een voorbeeldige patriot en voldoet aan alle stereotyperingen van een redneck, waar hij zelfbewust genoeg nog een grap over maakt wanneer hij zijn toekomstige vrouw Taya (Sienna Miller) aanspreekt in de kroeg. Dat vergelding hem drijft blijkt wanneer hij zich na een bomaanslag op de Amerikaanse ambassade aanmeldt bij de Navy SEALs. Uiteraard wordt de 9/11-aanslag ook nog even in beeld gebracht voordat hij op missie gaat. Vervolgens zien we hoe hij spoedig de bijnaam Legend verwerft door op zijn missies bijzonder effectief tegenstanders te elimineren. Wanneer je interviews met de echte Kyle terugkijkt zie je een bepaalde trots over zijn status en toont hij weinig nederigheid of spijt waar zijn karakter in de film wat genuanceerder overkomt. Je krijgt het gevoel dat Eastwood Kyle daarmee iets positiever neerzet dan dat hij werkelijk was, overigens uitstekend gestalte gegeven door Bradley Cooper.

Nu is het wat positiever kleuren van een volksheld nog niet het ergste. Veel schrijnender wordt het wanneer we een kijkje krijgen door het vizier van Chris. Hier zien we menig Arabisch strijder ten onder gaan waaronder ook kinderen. Tot twee keer toe zien we hoe een kind geweld poogt te gebruiken tegen de Amerikanen en Kyle zijn vinger op de trekker moet leggen. Hier zien we een Kyle in innerlijke strijd die grondig hoopt dat hij niet hoeft te schieten. Prima. Minder prima is het dat hiermee het beeld wordt gevormd dat elke Arabier, al op jonge leeftijd, niet schroomt om geweld te gebruiken. Dit wordt nog eens onderstreept wanneer we zien hoe een Arabier die een Bazooka hanteert voortijdig door Kyle wordt neergeschoten en een toekijkend jongetje van nog geen tien jaar oud het karwei alsnog af wil maken. Mogelijk volgens de werkelijkheid, maar het uitvergroten van deze gebeurtenissen versus de genuanceerde en foutloze Kyle wringt ernstig.

American Sniper (2014)

Tevens is het de vergelding die in deze film constant als drijver wordt gebruikt en niet op een genuanceerde manier. Zo zien we Kyle zijn team jacht maken op The Butcher die enigszins karikaturaal in een leren jas met een boormachine zijn slachtoffers, in dit geval een klein kind, bewerkt. Gruwelijke beelden die bij menig kijker wraakgevoelens oproepen. Toch is dit voor Kyle niet de motivatie om door te gaan. Het is zijn Iraakse evenknie Mustafa die als scherpschutter een aantal teamleden van Kyle elimineert wat hem tot het uiterste drijft om wraak te nemen. Nergens neemt Eastwood de moeite om deze motivatie en vergelding in het algemeen ter discussie te stellen laat staan moreel te verwerpen. Zagen we in bijvoorbeeld Zero Dark Thirty (2012) nog een genuanceerder beeld van Amerikanen die zich ook tot martelen wisten te verlagen is het hier vooral de eigen schuld van de Irakezen en hadden de Amerikanen geen keuze wanneer zij tot geweld over moesten gaan.

Los van deze morele bezwaren is American Sniper bij vlagen erg goed. Naast een solide Cooper komt veel hiervan op het conto van de inmiddels 84-jarige Eastwood. Vooral de actiescènes in oorlogsgebied weten qua spanning en intensiteit de beste films uit het genre à la The Hurt Locker (2009) te evenaren. Helaas weet de film de clichédans uiteindelijk niet te ontspringen. Zo zien we de thuissituatie van de hoofdpersoon langzaam achteruit gaan naarmate de missies duren. Zo Amerikaans als deze productie is hemelt het einde van de film zijn status als vader en echtgenoot nog even op en blijkt Chris Kyle een voorbeeldige Amerikaan. Helaas wel één waar je als kijker weinig sympathie voor durft te voelen.

De balans opmakend mag American Sniper de boeken ingaan als een spannende en vakkundig geregisseerde film met prima acteerprestaties die verder qua verhaalopbouw weinig nieuws brengt. Op het morele vlak echter mag je je vraagtekens zetten. Eastwood weet weliswaar aan te tonen hoe onmenselijk en vervreemdend oorlog is, de bijdrage van Amerikanen hierin is blijkbaar geen probleem. We zien Kyle dan wel af en toe moeite hebben met zijn ‘vak’, de manier waarop beide partijen neergezet worden maakt van American Sniper simpelweg een patriottistisch propagandapamflet. Eastwood lijkt het boek van Chris Kyle letterlijk op film gezet te hebben. Hoeveel sterker was deze film geworden wanneer hij het leven en de werkzaamheden van deze, ongetwijfeld goed bedoelende, scherpschutter had gebruikt als uitgangspunt voor een morele beschouwing?

★★½☆☆


Onderwerpen: , , ,


Reageer op dit artikel