Amy (2015)
Paparazzi-waardig

12 augustus 2015 · · Kritiek + Première

 photo Amy201_zpsem4tn7xl.jpg

Jazz- en soulzangeres, dochter, verslaafde, onderwerp van achterklap, stijlicoon. Geen enkel labeltje doet volledig recht aan de zeldzame klasse waarmee Amy Winehouse razendsnel haar bekendheid verwierf. We weten al wie ze was, maar weten we ook wat het is om een leven te leiden dat als een opgeblazen zeepbel uit elkaar dreigt te spatten? Nu is er de veelbesproken documentaire die grotendeels is opgebouwd uit precies het paparazzimateriaal dat haar schaamteloos te kijk zette. Amy probeert ons een intiem portret te geven, maar is uiteindelijk niet meer dan een opdringerige Youtube-compilatie van haar loopbaan geworden. Waar ging het mis?

Amy begint nog intiem met een verjaardagsfeestje van een vriendin waar de zangeres, hier als tiener, voor het eerst haar krachtige stem en gebrek aan gêne laat zien. Zingen zat in haar bloed. Het zat in elke vezel van haar lichaam, dat ze op jonge leeftijd begon te beschadigen met boulimia en drank, en later door harddrugsgebruik (heroïne, cocaïne, crack). In de documentaire wordt gesuggereerd dat de vroege scheiding van haar ouders, de afwezigheid van haar vader Mitch en het geven van antidepressiva aan een veertienjarige de oorzaken waren van haar gevoeligheid voor verslaving.

Ze had al flinke drankproblemen voordat ze bij het grote publiek doorbrak met Back to Black, alsmede de eerste stappen gezet in de wederzijdse zelfdestructie met grote liefde Blake Fielder-Civil. Toch is het de tabloidpers uit Engeland geweest – de onafgebroken media-aandacht – die haar definitief opbrak. Een goede documentaire, die buiten de waan de de dag is gemaakt, kan als een belangrijke, kritische noot voor zijn onderwerp gelden, en dat is wat regisseur Asif Kapadia met Amy voor ogen stond. Hij had met Senna (2010), over de Braziliaanse Formule 1-winnaar, immers laten zien niet alleen een persoon, maar ook een hele natie te kunnen vangen.

Hetzelfde zie je met met Amy en Engeland gebeuren, waar een nationaal icoon een gevoel van trots losmaakt, maar ook een mediaverslaving creëert. Tussen de dood van Senna, die verongelukt was, en de documentaire over zijn leven zat echter een veel langer tijdsbestek dan de vier jaar bij Amy Winehouse. Een zekere afstand ontbreekt en Kapadia maakt niet alleen gebruik van videomateriaal geschoten door vrienden en familie, maar ook van de gewraakte kiekjesjagers. Allemaal om ons bewust te maken van het medialandschap waarin we leven, alsof we ons daarmee letterlijk in Amy zouden kunnen verplaatsen en ervaren hoe heftig die flitslichten wel niet waren.

 photo Amy202_zpsxqzhnenq.jpg

Sommige momenten zijn weliswaar geslaagd: de interviews, optredens en opnamesessies (tijdens Back to Black en met Tony Bennet) waar haar humor, eigenzinnigheid en onzekerheid naar voren komen; ze had geen gêne, maar ook geen kapsones. Deze beelden zijn echter professioneler geschoten en met medeweten van Amy zelf. Hoe anders is het voor de vele foto’s en video’s met bijvoorbeeld haar vriendje Blake? Hier gaat de documentaire te ver, maakt dingen ongewild te expliciet en wordt er te veel ingezoomd op ons verlangen om Amy te leren kennen, zonder daarbij de kritische distantie in acht te nemen. We hoeven niet alles van iemand te zien om een indruk te krijgen.

Hierin schuilt het grote probleem van Amy: het past grotendeels precies dezelfde technieken toe van de aangehaalde roddeljournalistiek. De beelden worden herhaaldelijk vertraagd om langer dan nodig is op Amy’s gezichtsuitdrukkingen te blijven hangen. Het geeft de suggestie van intimiteit, alsof we in haar ziel kunnen kijken, maar het bereikt het tegenovergestelde: exploitatie vanuit sentimentaliteit. We worden niet door een hoog tempo, slimme montage en scherpe uitspraken actief bewust gemaakt van haar beeldvorming, maar eerder gedrogeerd met een langzame dodenmars. Amy had met haar ogen gerold.

★½☆☆☆


Onderwerpen: , , ,


1 Reactie

  1. Rik Niks

    Ik zie het probleem van het inderdaad expliciete beeldgebruik toch niet helemaal. Ja, ik voel me er ook ongemakkelijk bij, maar waarom eigenlijk? We leven toch in een tijd waarin men massaal en ongevraagd alles vastlegt en deelt? Amy verbeeldt behalve Amy ook de tijdsgeest, door die vorm te kiezen. We zijn het alleen in dit genre nog niet gewend, omdat biografische documentaires over tijdgenoten nog spaarzaam zijn. Bij een verhaal over het leven van Amy Winehouse zijn er een aantal minder fraaie episodes (om niet te zeggen: alleen maar zwarte bladzijden) die verteld moeten worden. Dit kan kuis dmv pratende hoofden of explicieter door gebruikmaking van bestaande beelden. Dat laatste komt harder aan, zeker, maar het verhaal wordt er niet anders door.

    Wel stel je terecht de vraag hoe dicht we op deze manier nu werkelijk bij Amy Winehouse komen. Mij bekruipt het gevoel dat na de start met drugs niemand, inclusief haarzelf, dat nog kwam. Wat dat betreft gaat het gevoel haar enigszins te leren kennen in het eerste deel, naadloos over in de schrille buitenkant waarin ze haast een ongrijpbaar spook lijkt, niet in het minst voor haarzelf.


Reageer op dit artikel