Antonioni herontdekken
Een nieuw perspectief op L'avventura en La notte?

5 december 2015 · · Column + Retrospectief

La notte

Zes jaar geleden was er al eens een Michelangelo Antonioni retrospectief in Nederland, toen in het kader van zijn overlijden, waardoor ik destijds voor het eerst meerdere films van de Italiaanse regisseur zag. Het was een gemengde ervaring, waarbij ik vooral moeite had met de eerste twee films van Antonioni uit de jaren zestig: L’avventura (1960) en La notte (1961). Dankzij het huidige retrospectief in EYE grijp ik de mogelijkheid aan om deze films nog eens te herevalueren, in de hoop dat ik na zes jaar extra film- en levenservaring meer uit deze twee veelgeprezen films kan halen dan in de zomer van 2009. Beide films zijn de komende tijd nogmaals in het EYE te zien, respectievelijk op 9 december en 9 januari.

L’avventura

L'avventura

Hoewel L’avventura deze tweede keer een stuk beter beviel, was het niet de transcendentale en/of emotionele ervaring waar ik inmiddels stiekem op had gehoopt. Waardoor ik L’avventura nog steeds niet als het absolute meesterwerk ervaar dat hij volgens velen is. Ik voelde de tragiek niet echt, van al die verveelde en zichzelf emotioneel isolerende mensen die geen echte connectie met elkaar kunnen maken en gelukkig met elkaar kunnen zijn, of überhaupt in het leven. Terwijl het beeld dat Antonioni van de moderne mens schetst naar mijn gevoel wel ontzettend tragisch is. Maar in al dat verveelde en egoïstische gedrag en het daarbij behorende mensbeeld herkende ik toch te weinig.

Hoewel ik dan niet het vermeende meesterwerk in L’avventura zie, snap ik ergens wel hoe anderen dat erin kunnen zien. Die laatste, veelzeggende scène waarin Monica Vitti haar hand liefkozend op het hoofd van een huilende Gabriele Ferzetti legt, blijft nog wel af en toe door mijn hoofd spoken. De acceptatie van hun gebreken, in de context van alle nare relaties en mensen in de rest van de film is ergens heel pijnlijk. Maar het haast misantropische beeld dat de regisseur daarmee schept, daar kan ik weinig mee. Geef mij dan het soortgelijke werk van Tsai Ming-Liang, die dezelfde thema’s en worstelingen van mensen (eveneens omringd door opvallende architectuur) wel voelbaar maakt. Door personages te creëren waar ik me minder aan erger en wiens lot ik me veel meer aantrek, zoals in Vive L’Amour (1994) met zijn vergelijkbare einde.

La notte

La notte

La notte was jarenlang de film van Antonioni waar ik het minste mee kon, zelfs een herkijk leverde daarbij niets positief op. Drie keer blijkt scheepsrecht te zijn, want deze keer werkte de film wel voor mij, en meer dan L’avventura enkele dagen ervoor. Beiden zijn visueel even indrukwekkend dankzij Antonioni’s uitgemeten composities, maar voor mij zit het verschil in de levenshouding van de personages in beide films, waardoor de tragiek van La notte me wel raakte. Deze zijn toch minder egoïstisch en hun gebrek aan gevoel en verveling leidt tot wanhoop in plaats van acceptatie.

In de slotscène van L’avventura huilt men omdat het leven en de liefde leugens zijn voor hen, in de laatste scène van La notte huilen de twee hoofdpersonages omdat het géén leugens zijn. Zij hebben de waarheid wel degelijk aanschouwd, maar zijn die nu kwijt. Die wanhoop om de vergane en verloren liefde komt hard aan, ondanks Antonioni’s koude stijl. Daar komt dan toch wat levenservaring bij kijken – die wanhopige gevoelens begrijp ik inmiddels een stuk beter dan de eerste tweemaal dat ik de film zag, terwijl het cynisme van L’avventura me gelukkig nog bespaard is gebleven.


Onderwerpen: , , ,


1 Reactie

  1. Peter Cornelissen

    mooi!
    De status van L’avventura komt vooral omdat het een ‘eerste’ was en de film als zodanig ook veel invloed heeft gehad. Ook ik schat de film zelf eerder als een kleinere klassieker in binnen het werk van Antonioni. En ik ken ook wel wat andere Antonioni liefhebbers die het zo zien. In La Notte zit het gevoel gewoon erg goed inderdaad. En in L’eclisse is het juist die moderniteit en isolatie die met veel superieure architectonische composities wordt gevierd. L’avventure is gewoon een mooie aanzet daartoe :)


Reageer op dit artikel