Avengers: Age of Ultron (2015)

22 april 2015 · and · Kritiek + Première

Avengers: Age of Ultron draait sinds vandaag in de bioscoop. Arjen en Theo zagen hem en laten als Salon Indien’s vaste comic book nerds hun licht schijnen op de nieuwe samenwerking tussen Joss Whedon en Marvel.

Arjen: Wat inhoud betreft hoort Age Of Ultron samen met Iron Man 3 en Captain America: The Winter Soldier tot de belangrijkste drie films van de Marvel Cinematic Universe. Ze vormen een soort drie-eenheid van stevige maatschappijkritiek op America’s ‘war on terror’. Wat dat betreft is Age Of Ultron een logisch slotstuk van Phase 2 van Marvels filmreeks. Iron Man 3 bekritiseerde de Amerikaanse wapenindustrie en het beeld dat de Amerikaanse media van het terrorisme en het Oosten geven; in The Winter Soldier bleken de Amerikaanse staat en veiligheidsdienst (S.H.I.E.L.D) al een paar decennia onder invloed te staan van de geheime nazi-organisatie Hydra, waarmee de film de moderne mondiale militaire geschiedenis van het Amerikaanse imperium als fascistoïde lijkt te bekritiseren.

In Age Of Ultron lijkt S.H.I.E.L.D. gezuiverd van Hydra-invloeden. Tony Stark is zijn legertje computergestuurde Iron Man-pakken inmiddels zover aan het doorontwikkelen, dat deze nu een filmequivalent begint te vormen van het sterk geautomatiseerde ruimte-raketschild waarvan de Amerikaanse defensie uit onze échte werkelijkheid al sinds de jaren tachtig droomt, om overal ter wereld razendsnel en doeltreffend te kunnen ingrijpen. Hiervoor hebben Stark en Avenger-collega Bruce Banner software nodig zo complex, dat ze zich genoodzaakt zien een kunstmatige intelligentie te gebruiken afkomstig van Hydra. De andere Avengers zijn hier niet blij mee; Stark en Banner menen risico’s te moeten nemen om de toekomst veilig te stellen; het filmpubliek ziet natuurlijk al van ver aankomen dat de kunstmatige intelligentie, Ultron, zich zal keren tegen zijn scheppers en de rest van de wereld.

De ‘war on terror’-metafoor waar Age Of Ultron aan mee komt zetten is duidelijk: ook nobele (Amerikaanse) helden met de puurste intenties voor de wereld worden, komen nog altijd voor moeilijke keuzes te staan en worden gedwongen risico’s te nemen: ze moeten voorkomen in de strijd tegen het kwaad zelf het kwaad voort te brengen. Ook zij moeten zich verantwoorden voor de onbedoelde kwalijke gevolgen van goedbedoelde acties. En zo komt Marvel’s Phase 2 dus aanzetten met veel kritiek op Amerika’s ‘war on terror’, maar deze hebben we de afgelopen jaren natuurlijk al enkele malen eerder uitgebreid voorbij zien komen, inclusief nazisme-metaforen, bij andere grote (superhelden)filmreeksen. Van de X-Men-films en DC’s Man Of Steel tot zelfs Star Trek Into Darkness. Of we hier inmiddels te maken hebben met clichés of met gewoon een logisch ‘archetype’ dat zich vanzelf blijft aandienen: Whedon zal de opzet van zijn film verder moeten aankleden met frisse elementen of anders op zijn minst de gebruikelijke conventies van het de superheldenfilm (zoals actiescènes, de schurk, de interactie van de verschillende personages) sterk moeten uitvoeren om boven het maaiveld uit te steken.

Theo: Het is mooi dat je een vergelijking met DC trekt. Thematisch gezien doet Avengers: The Age of Ultron wat ook Batman v. Superman: Dawn of Justice, op basis van de trailer lijkt te gaan doen: de superhelden verantwoordelijk houden voor hun acties. Daarmee is Age of Ultron niet een opzetje voor de volgende Marvel-delen (a la Iron Man 2), maar een bewust sluitstuk van de tweede fase.

In Age of Ultron is de grootste verhaallijn dat de Avengers geconfronteerd worden met de onuitwisbare sporen van het verleden: Tony Stark laat zich bij de creatie van badguy Ultron leiden door zijn angsten uit de vorige films, en ook nieuwe personages als Quicksilver en Scarlett Witch hebben een rekening te vereffenen. De verantwoordelijkheid van de personages word thematisch gelinkt aan het thema van Goden, die de atheïstische Whedon in staat stelt om te spellen met thema’s als boetedoening, schepping en de verantwoordelijkheid van God en de duivel: als je alle macht hebt, wat doe je ermee, en aan wie leg je verantwoording af? Deze thema’s worden gelinkt aan de verknipte vader-zoon-relatie van Tony Stark en Ultron en dat is de sterkte troef van Age of Ultron: de manier waarop toch al wel platgetreden thema’s als familiebanden, verantwoordelijkheid en godscomplex allemaal zijden van dezelfde medaille blijken. De rest van de film springt op minder sterk wijze met clichés om.

Arjen: Het nabootsen van en verwijzen naar elementen uit andere werken is gemeengoed binnen het superheldengenre. Het kan het eigen werk een meerwaarde geven wanneer men bijvoorbeeld ‘een ode brengt aan’, ‘de dialoog aangaat met’, of ‘een contrast wil creëren met’. Whedon staat erom bekend dit ook veelvuldig te doen en de sterkste afleveringen van zijn televisieseries Buffy The Vampire Slayer, Angel en Firefly laten zien dat hij dit ook op een interessante, scherpe manier kan; in zwakker werk neemt Whedon toch vooral ‘gewoon’ dingen van anderen over. En dit laatste geldt helaas eerder voor Age Of Ultron.

Neem Ultron, die als titulaire schurk een hoogtepunt van de film zou moeten vormen. Bij het idee van een defensiesysteem dat men koppelt aan een kunstmatige intelligentie die zelfbewust wordt en de mensheid wil uitroeien met zijn robotleger, denk je het eerst aan de Terminator-films. Whedon had met een memorabel, veel eigener ontwerp kunnen komen aanzetten, maar zijn incarnatie van Ultron lijkt toch vooral erg veel op een Terminator. Kubricks en Spielbergs A.I. Artificial Intelligence staat bekend om zijn Pinokkio-verwijzingen met betrekking tot het robotpersonage: Whedon komt enige malen met hetzelfde aanzetten voor Ultron.

En zo blijft, naast de genoemde religieuze kritiek die ik toch tamelijk voor de hand vind liggen, niet veel meer over dan een arrogante robot die eindeloos clichématige zinnen spuwt over dat de mensheid zwak is en vervangen dient te worden, zoals we die uit zo’n beetje elke (pulp)film over robots en computers die de macht willen grijpen. Maar dan een hele film lang. Enkele grappige oneliners ten spijt, Whedon lijkt hier voor zijn doen op de automatische piloot te werken. En zo is Age Of Ultron ook de zoveelste Marvel-film die uiteindelijk vreemd genoeg geen sterke schurk weet te creëren.

Theo: Hoewel Age of Ultron inderdaad leentjebuur speelt bij verschillende andere films en series, is er één geleend ding wat wel erg goed werkt, zeker voor fans van de comics: een aantal van de shots in de actiescènes zien er uit als tot leven gekomen stripboekplaatjes, waarbij er erg veel aandacht is besteed aan de composities gelijk de overvolle panelen in de stripboeken. Mooist zijn de shots waarin alle helden in volle actie samen in beeld te zien zijn, en Whedon weet het geheel overzichtelijk te houden door veelvuldig gebruik te maken van long-takes. Er zijn een aantal zeer memorabele shots, en ook de momenten waarin de helden ‘met elkaar strijden’ om wie het meest effectief is in de actie, vormen een goede manier van fan-service. Niet alle actiescènes zijn dergelijk inventief, maar het handjevol inventieve shots is erg fijn. Zeker De Hulk word op effectieve wijze ingezet, en ook de samenwerking tussen Thor en Captain America is vaak origineel. Dat de ‘character beats’ uiteindelijk een beetje verloren gaat in de chaos van de derde akte is jammer, en het zijn vooral de eerdere actiescènes die imponeren.

Arjen: De opbouw van Age Of Ultron is helaas ook een stuk minder goed dan die van Whedons eerste Avengersfilm. Naast een tekort aan memorabele schurken is een ander mankement van veel Marvel-films vreemd genoeg dat de derde akte tegenvalt en het (actie)hoogtepunt van de films eerder ergens in het midden blijkt te zitten. Met The Avengers leek Whedon nog les te geven aan zijn Marvel-collega’s: een film lang bouwde hij prima op naar een goed uitgevoerde, epische climax. Bij Age Of Ultron is het, weer het teleurstellende oude liedje. De film kent een prima openingsscène, maar heeft daarna ongeveer een uur nodig om weer op gang te komen. De meest memorabele uitgebreide actiescène zit weer in het midden van de film met het ‘Hulk vs Hulkbuster’-gevecht. De derde akte is grootser qua opzet maar weet niet te imponeren: deze is een schim van het spektakel waarmee de eerste Avengersfilm eindigde. Daar komt bij dat Whedon voor zijn ‘Hulk vs Hulkbuster’-gevecht zowel qua inhoud als cinematografie wel erg duidelijk heeft gekeken naar Zack Snyders recente Man Of Steel. Goed, laat ik dat dan maar zien als ‘een ode aan’.

Theo: De derde akte voelt inderdaad log aan, en als meer van hetzelfde. Wat in deze scènes wat mij betreft wel overeind blijft zijn de personages. Hoewel nieuwe personages als Scarlet Witch, Quicksilver en The Vision wat onderbedeeld zijn, krijgen personages als Black Widow, The Hulk en Hawkeye meer te doen. Vooral de band tussen The Hulk en Black Widow is erg goed uitgewerkt. Ook goed zijn de kleine strijdscènes en samenwerkingen in de actiegedeeltes: hoewel de actie er hier en daar uniform uitziet, zijn het de door de motivatie van de personages gedreven keuzes in deze actiescènes die wel sterk werken. De band tussen Captain America en Thor werkt op het strijdveld, net als de band tussen Black Widow en The Hulk. De humor voelt losjes, en hoewel er minder one-liners zijn dan in de vorige films, voelt het rapport tussen de personages verdiend. Je kunt merken dat de cast en crew graag samenwerkt, en de dialoog voelt spontaan en ongekunsteld. Ook sterk zijn de oneliners van Ultron, die ondanks minieme motivatie wat mij betreft toch een heerlijk vileine schurk is, die een stuk theatraler is dan het woord ‘kwade robot’ doet vermoeden. Hij heeft meer persoonlijkheid dan een terminator, ondanks oppervlakkige overeenkomsten. Om bij de Pinokkio-motieven uit de film te blijven: hij is meer Stromboli dan Pinokkio, een ware karikaturale showman. Weinig uitgediept, maar wel kostelijk en erudiet, geholpen door de aalgladde performance van James Spader. Mijn problemen met Age Of Ultron liggen niet bij de personages en de dialoog, maar vooral de wat te snel afgeraffelde opzetjes van nieuwe dreigingen en ontwikkelingen. Ik zeg het niet snel, maar de film had beter gebalanceerd kunnen zijn: een kwartier van het einde af, met meer ruimte voor bepaalde ontwikkelingen in de eerste en tweede akte. Dan had hij nog steeds 2 en een half uur geduurd.

Arjen: Ter conclusie: de Marvel-filmreeks leidt al jaren met ongekend succes aan de boxoffice en zijn sterke fanbase stelt deze tot uitentreuren als voorbeeld voor andere filmstudio’s die met wisselend succes concurrerende reeksen proberen op te zetten. Het is daarom des te meer teleurstellend dat Whedon voor wat de voorlopige climax van de Marvel-reeks zou moeten zijn, komt aanzetten met een film die op punten waarmee hij de toon zou kunnen zetten, juist eerder ongeïnspireerd herkauwt. Hier en daar wat leuke oneliners en lekkere actieshots is dan gewoon te karig. Age Of Ultron is een minderwaardig vervolg op de eerste Avengers en vormt helaas niet het afscheid van Whedon als regisseur bij Marvel dat we hadden mogen verwachten.

Theo: Ik ben positiever dan jij, omdat ik de ‘hier en daar leuke oneliners en lekkere actieshots’ zie als onderdeel van het sterkste aspect van de film: de personages. Whedon weet nog steeds hoe hij uit de voeten moet met het (her)creëren van toffe persoonlijkheden, en de dynamiek in de groep werkt nog steeds als een geoliede machine. Dat is te danken aan de acteurs, die elkaar inmiddels door en door kennen, maar net zo goed aan Whedon’s script, dat op dit vlak niet teleurstelt. Avengers: Age of Ultron behoort wat mij betreft niet tot het beste van Marvel en Whedon – en beiden zijn tot meer in staat – maar dat neemt niet weg dat ik me uiterst goed vermaakt heb met Age of Ultron, en de film min of meer toch behoort tot de leukere zomerfilms.

Cijfer Arjen: ★★★☆☆
Cijfer Theo: ★★★½☆


Onderwerpen: , , , , , , , , , , , , , ,


2 Reacties

  1. Geranimous

    Leuke duo-recensie. Ik ben erg benieuwd naar deze film. Mijn verwachtingen zijn niet al te hoog maar na het lezen van deze recensie denk ik dat ik wel een goed idee heb wat ik van de film zal vinden. Vermakelijk maar niet geweldig.

    Ik ga er zaterdag pas heen. Ik ben de komende periode vrij dus stiekem wil ik morgenmiddag al gaan maar ik denk dat mijn vriendin mij dat niet in dank af zal nemen. Jammer dat Ultron teleurstelt.

  2. Thiver

    Dat het Iron Man vs. Hulk-gevecht nogal wat weg heeft van een vergelijkbare scène in Man of Steel, is waarschijnlijk bewust zo gedaan, maar ik zou het niet als een ode beschouwen. Eerder een kritiek. Immers, in tegenstelling tot Man of Steel, wordt hier wél stilgestaan bij de grote hoeveelheid collateral damage. Het hele bezoek aan Wakanda blijkt een fiasco en naderhand wordt dan ook flink getwijfeld of de Avengers wel echt meer goed doen kwaad doen. Ultron heeft hen al enkele keren gewezen op hun zogenaamd misplaatste superioriteitsgevoel en door dit voorval lijkt hij een punt te hebben. De tweede helft van de film gaat er dan ook vooral over hoe de Avengers pogen Ultrons ongelijk te bewijzen. Zodoende dat de climax niet zozeer een finale confrontatie is met de schurk, maar veel meer een evacuatiemissie waarbij zoveel mogelijk mensenlevens worden gered.


Reageer op dit artikel