Brad Dourif: meester in de marge
Rasacteur tussen hoofd- en bijrol

20 november 2015 · · Beschouwing + Onterecht Onbemind

Brad Dourif

Menig filmliefhebber kent de naam en zijn karakteristieke verschijning, maar zelden van een film waar hij een hoofdrol in speelt. Brad Dourif (65) houdt niet zo van de filmische voorgrond, het curieuze Wise Blood (1979) als zeldzame uitzondering. En in die rol, als de bijna maniakale zeloot Hazel Motes, laat Dourif precies het soort spel zien waarin hij excelleert: beurtelings ingetogen en intens, kwetsbaar of duister dreigend en soms zelfs balancerend op de rand van waanzin. Maar altijd boeiend, en op een manier die zowel aandacht opeist als respect afdwingt.

Na zijn studie aan de Marshall universiteit in zijn geboorteplaats Huntington, West Virginia, vertrok Dourif op 19-jarige leeftijd naar New York, waar hij emplooi vond als acteur bij de Circle Repertory Company. Vele rollen volgden voordat Dourif doorbrak in Milos Formans One Flew Over the Cuckoo’s Nest (1975). In deze film, gebaseerd op Ken Kesey’s gelijknamige roman uit 1962, vertolkt hij de rol van de emotioneel kwetsbare Billy Bibbit. Dat Dourif sterk spel levert tegenover veteranen als Jack Nicholson en Louise Fletcher is niet meer dan passend, daar de figuur van Billy Bibbit belangrijk is binnen zowel roman als film. Beide centreren zich op de strijd van vrijgevochten individuen tegen manipulerende instituties, en het verzet tegen de symbolische castratie van mannen door vrouwelijke autoriteitsfiguren. Dourifs vertolking leverde hem tal van accolades op, waaronder een Golden Globe, een Oscarnominatie als beste acteur in een bijrol en een BAFTA in dezelfde categorie.

Zijn volgende rol van enige betekenis zou Dourifs enige hoofdrol tot nu toe blijken. Als de godsdienstfanaticus Hazel Motes in John Hustons bizarre zwarte komedie Wise Blood etaleert Dourif precies dat gedegen, intense en emotioneel invoelbare spel dat sindsdien zijn handelsmerk is geworden. In Wise Blood, gebaseerd op Flannery O’Connors gelijknamige roman uit 1952, fileert Huston op genadeloze wijze zowel de berekenende predikanten die met name in het zuiden van de VS werkzaam zijn, als hun goedgelovige volgelingen. In onberispelijk pak gestoken, en getooid met een opvallende zwarte hoed, portretteert Brad Dourif Hazel Motes als een complexe man, zoekend naar spiritualiteit, die aanvankelijk God verwerpt maar, eenmaal tot inkeer gekomen, met een bijna maniakaal fanatisme het geloof begint uit te dragen.

Brad Dourif

Een jaar later volgde een rol in een film die het begin van het einde inluidde van de Amerikaanse auteurscinema van de jaren zeventig: Heaven’s Gate (1980). Deze epische western van Michael Cimino flopte zo gigantisch dat de hoofden van alle grote Hollywoodstudio’s de artistieke controle over hun producties in de daaropvolgende jaren weer ferm naar zich toetrokken. In Heaven’s Gate vertolkt Brad Dourif de rol van de idealistische Mr. Eggleston, die in het Wyoming van 1890 aan de kant van Oost-Europese immigranten vecht tegen machtige grootgrondbezitters, een conflict dat de geschiedenisboeken is ingegaan als de Johnson County War. Opnieuw een marginale rol, maar één waarin Dourif zich weet te onderscheiden naast rasacteurs als Kris Kristofferson, Christopher Walken, Isabelle Huppert, John Hurt en Jeff Bridges. Later in zijn carrière zou Dourif opnieuw terugkeren naar het westerngenre met zijn rol van Amos ‘Doc’ Cochran, de doorleefde maar rechtschapen arts in het plaatsje Deadwood, in de gelijknamige televisieserie.

In 1988 maakte Dourif een uitstap naar het horrorgenre met de film Child’s Play. De film werd een eclatant succes, mede vanwege Dourifs ijzingwekkende vertolking van de seriemoordenaar Charles Lee Ray, wiens ziel na zijn dood bezit neemt van een onschuldig ogende pop, Chucky. Dourifs opvallende verschijning (mager, met heldere, priemende ogen), en met name zijn raspende stemgeluid, die voor het merendeel van de film het personage van Chucky vormt, maakten indruk op het horrorminnende publiek en Child’s Play werd het begin van een succesvolle franchise. Eind jaren tachtig en begin jaren negentig speelde Brad Dourif in een tweetal politieke en sociaal bewogen producties. In het sterke anti-racisme drama Mississippi Burning (1988) was Dourif te bewonderen als de gluiperige, racistische hulpsheriff Clinton Pell, en in de door Ken Loach geregisseerde politieke thriller Hidden Agenda (1990) speelde Dourif de rol van mensenrechtenadvocaat Paul Sullivan.

In het daaropvolgende decennium volgden nog vele (bij)rollen. Naast zijn al eerder genoemde rol in Deadwood (2004-2006) is daarvan het meest indicatief voor Dourifs kunnen die van Grima Wormtongue, de snode handlanger van tovenaar Saruman (Christopher Lee) in de fantasyfilms The Lord of the Rings: The Two Towers (2002) en The Lord of the Rings: The Return of the King (2003) van Peter Jackson. Als Grima laat Dourif precies die combinatie van slangachtige kruiperigheid, berekening en kilte zien die J.R.R. Tolkien in gedachten had toen hij het personage schreef. Het mag dan wederom een bijrol zijn, het is opnieuw een vertolking die getuigt van intelligentie, kracht en klasse. Daarom lijkt het Brad Dourif soms nog het meest te doen: het door zijn sterke spel laten excelleren van de acteurs om hem heen. En dat tekent een meester, zelfs één in de marge.


Onderwerpen: , , , , , , ,


1 Reactie

  1. Dirk

    Een van mijn lievelingsacteurs. Ik vind hem ook fantastisch in Chaindance naast Michael Ironside. Onbekende film en een ondergewaardeerde acteerpresatie van Brad.


Reageer op dit artikel