De gruwel van het huwelijk
Andrzej Zulawski in de jaren tachtig (2): Possession (1981)

28 augustus 2015 · · Eighties, Europe? + Kritiek

Andrzej Zulawski’s bekendste film is Possession (1981), wat mede is te danken aan de roemruchte status die de film kreeg als Video Nasty – een Britse lijst van horrortitels die officieel illegaal waren om te verkopen vanwege de expliciete inhoud. Ondanks dat Possession de nodige bloederige scènes kent is de film meer dan alleen een ‘gorefestijn’, maar bovenal een uiterst sterke dramafilm over de vernietigende krachten van een relatie.

Possession is een titel die connotaties heeft met demonische bezetenheid maar ook met bezit van iets hebben, en de tweeduidigheid van de titel slaat ook op de relatie tussen Mark (Sam Neill) en Anna (Isabelle Adjani, die een Gouden Palm won voor haar rol). Mark keert na lange afwezigheid terug van zijn baan (als geheim agent) en zoekt weer contact met zijn vrouw Anna en hun zoon. Zij wil echter niets meer van hem weten: hij bezit geen macht meer over haar. Dat gevoel maakt hem gek, maar het is ook duidelijk dat Anna haar frustraties over haar huwelijk en Mark niet kwijt kan. Ze ontpopt zich als een archetypische hysterische vrouw, terwijl Mark eveneens als een bezetene zijn macht over Anna terug probeert te krijgen.

De eerste akte van Possession toont op uiterst pijnlijke maar eerlijke wijze hoe mensen elkaar compleet kunnen kapot maken in een relatie. De discrepantie in wat Mark en Anna van elkaar verlangen is claustrofobisch en gekmakend, en beiden kunnen niet bieden wat de ander wil. Bij zijn terugkeer is Mark niet meer wie hij was en ook Anna is totaal veranderd: de blinde liefde uit de wittebroodsweken heeft na jaren plaatsgemaakt voor de erkenning dat ze complete vreemden voor elkaar zijn. Mensen zijn niet in staat om toe te treden tot elkaars innerlijk, hoezeer de liefde ons dat aanvankelijk wil doen geloven. Possession haalt een groot deel van zijn horror uit de existentiële eenzaamheid die extra duidelijk lijkt te worden wanneer mensen hun diepste intimiteiten met elkaar proberen te delen.

Op de helft van de film doet een werkelijk horrorelement zijn intrede dat niet misstaan had in een kort verhaal van Howard Phillips Lovecraft of een film van David Cronenberg. Maar ook hier is de groteske make-up en de bloederige naargeestigheid een metafoor voor de grillen van obsessieve liefde: de wens, en het onvermogen om de partner proberen te vormen naar ons eigen beeld.

De bezeten liefde van Anna en Mark zorgt er voor dat beiden op zoek gaan naar een ideaalbeeld van hun respectievelijke partner. Mark gaat een affaire aan met Helen (Isabelle Adjani), het perfecte evenbeeld van zijn vrouw, terwijl Anna probeert Mark te vormen tot haar ideaalbeeld. De weg naar het perfecte koppel is bloederig en kent vele slachtoffers. Het ideale stel is, gezien de laatste scène in de film, in de ogen van Zulawski niets minder dan apocalyptisch. Liefde vernietigt uiteindelijk alles.


Onderwerpen: , , , , , ,


Reageer op dit artikel