De kracht van associatie
Andrei Tarkovsky’s The Mirror (1975)

Mirror

Een ieder die zich ooit in Russische cinema verdiept heeft is Andrei Tarkovsky tegengekomen. Wellicht de beste en bekendste cineast uit dit deel van de wereld. De bevlogen filmmaker stond bekend om zijn diepfilosofische en spirituele thema’s gecombineerd met fantastische fotografie. Voor mij persoonlijk geldt dat zijn The Mirror (1975) tot één van mijn absoluut favoriete films ooit behoort. Een korte (visuele) uiteenzetting over waarom juist deze film mij zo weet te beroeren.

The Mirror staat, Tarkovsky’s oeuvre beschouwend, eigenlijk een beetje buiten de gebruikelijke stijl van de regisseur. Films als Stalker (1979), Andrey Rublyov (1966) en Solyaris (1972) staan vooral bekend als lang, traag en filosofisch. The Mirror is allereerst korter maar lijkt ook minder plot te bevatten. Wie deze film kijkt om meteen te begrijpen wat er gaande is zal mogelijk teleurgesteld raken, veel meer leent deze film zich om mee te gaan in de vloeiende, associatieve stijl die van deze film een poëtisch meesterwerk maakt.

De beelden an sich zijn al prachtig maar de logica van opeenvolging, begeleidende gedichten en muziek maken van deze film vooral een ervaring. Ondanks dat alleen losse beelden deze film geen recht toe doen zal ik proberen de schoonheid en wonderlijke associaties kort proberen te vatten.

Wat Tarkovsky de kijker voorschotelt is een autobiografische beleving waarin de gezinssituatie vanuit zijn perspectief als kind en later als volwassen man in een relatie centraal staan. Herinneringen vliegen, net als het terugkerende vogeltje in de film, kris-kras door elkaar en, hoe herkenbaar, valt de werking van het geheugen niet altijd te doorgronden. Tussen de associatieve (jeugd)herinneringen door volgen we gesprekken en zien we zelfs nieuwsbeelden die de historische context schetsen. De geluidsband met veel wind en het druppen of vloeien van water maakt de sfeer. Dit alles wordt, zo leren we, vertelt of eigenlijk herinnert door een man van middelbare leeftijd op zijn sterfbed. Tarkovsky vat hiermee het leven in nog geen 108 minuten en zet je aan het denken: hoe zou je eigen ‘spiegel’ eruit zien aan het einde van je leven? Wanneer het ook maar een fractie bevat van de schoonheid die Tarkovsky voorspiegelt mag je een tevreden mens zijn.

Mirror

Mirror

Mirror

Mooi voorbeeld van het associatieve karakter: Er wordt gesproken over de jeugdherinnering van een verliefdheid en het volgende shot toont meteen deze herinnering. Dit is één van de vele voorbeelden hierin maar één van de weinige momenten waar het expliciet wordt gemaakt.

Mirror

Mirror

Het meisje komt later ook nog even terug wanneer vuur voor een herinnering zorgt.

Mirror

Mirror

Wie heeft er niet vroeger blaadjes in een boek gedroogd?

Mirror

Sommige shots lijken zelfs zo associatief dat filmmakers als Terrence Malick ze hebben overgenomen, onderstaande lamp komt bijna letterlijk terug in The Tree of Life (2011), een film die zonder meer schatplichtig is aan The Mirror.

Mirror

Mirror

Mirror

Mirror


Onderwerpen: , ,


1 Reactie

  1. Kyrill Goosseff

    Ik heb hem gister avond voor het eerst gezien. Ben het helemaal eens met je recensie. Zonder te weten van het gekopieerde shot dacht ik ook al meteen ”Malick” heeft naar Tarvkosky/Zerkalo gekeken.
    Echt een pracht van een film. Uniek in zijn/haar soort en ook gewoon 0 geweld ondanks oude oorlogsbeelden. Echt heel mooi en denk wel mijn nieuwe nummer 1 allertijden. De shots zijn zo magistraal mooi.


Reageer op dit artikel