De top tien van Salon Indien
Onze favorieten uit de poëtische cinema

We trapten deze maand af met de welhaast onbeantwoordbare vraag: wat definieert poëtische cinema? In zeven artikelen kwamen we o.a. tot de conclusie dat poëtische cinema verwachtingen ondergraaft, dat zelfs binnen het oeuvre van Terrence Malick grote verschillen in poëtische aanpak te herkennen zijn, dat Knight of Cups aantoont dat een poëtische film faalt wanneer deze te in zichzelf gekeerd is, dat poëtische cinema tracht vanuit de zintuigelijke waarnemingen en soms droomwereld van het individu een gedeelde ervaring tot stand te brengen, dat de auditieve kwaliteiten minstens zo essentieel zijn als de visuele en dat deze stijl ook op klassieke genres zoals de horrorfilm toepasbaar is. We besluiten de maand met persoonlijke reflecties op en favorietenlijstjes van de poëtische cinema.

De favorieten van Theodoor Steen

Poëtische cinema betreft naar mijn inzien films die intrinsiek verbonden zijn met ervaring: de visies en dromen, de diepe duistere en ongrijpbare gedachten van mensen, de vliedende herinneringen. Alle films in mijn top 10 benadrukken gevoel boven verstand, droom boven logica. Of het nu gaat om de letterlijke helletocht van een jonge soldaat in Idi i smotri, of het pure genot van een Engel die voor het eerst in kleur ziet, of het wegglippen van tijd en ruimte in L’année dernière à Marienbad; in elk van de volgende films blijken de wetten van tijd en ruimte in het niet te vallen bij de ervaringen van de personages. Herinneringen en gevoelens die de stijl van de film dicteren, in plaats van de plotmatig gewenste drie-akte-structuur. Personages die letterlijk verdwijnen in hun eigen gedachten en ontsnappen aan de dood, zoals in It’s Such a Beautiful Day. Dit is cinema als droommachine.

1. Stalker (Andrei Tarkovsky, 1979)
2. Der Himmel über Berlin (Wim Wenders, 1987)
3. Inland Empire (David Lynch, 2006)
4. Possession (Andrzej Zulawski, 1981)
5. Idi i smotri (Elem Klimov, 1985)
6. L’année dernière à Marienbad (Alain Resnais, 1961)
7. Dog Star Man (Stan Brakhage, 1962)
8. 2001: A Space Odyssey (Stanley Kubrick, 1968)
9. It’s Such a Beautiful Day (Don Hertzfeldt, 2012)
10. Orphée (Jean Cocteau, 1950)

De favorieten van Fedor Ligthart

Poëzie is altijd persoonlijk. Literair vind ik het een lastig genre, cinematografisch vaak een warm bad. Ik herken het terug in de verwondering van een nieuwe wereld ontdekken, waar de rol van de buitenstaander een spiegelende werking heeft. Dit kan openbarend zijn, maar ook bedreigend. Het kan een seksueel verlangen uitdrukken dat je alleen via symbolen kan tonen. Een fragmentarische koortsdroom waarmee je probeert te ontsnappen aan de ontnuchterende werkelijkheid. Een horror die het beeld verminkt tot de filmstrip uit elkaar valt. Een reeks rituelen die zich voltrekt als een dans en uitmondt in een tweestrijd. Een reis naar een verborgen plek om een innerlijke waarheid te onthullen. Onderdeel zijn van een puzzel die de onverschilligheid van de mens blootlegt. De magie van een geboorte delen zonder schaamte of censuur. En ten slotte het leven zelf proberen te vangen als een ode aan de onuitputtelijke mogelijkheden van het medium film. In chronologische volgorde:

1. Under the Skin (Jonathan Glazer, 2013)
2. The New World (Terrence Malick, 2005)
3. Tropical Malady (Apichatpong Weerasethakul, 2004)
4. Mulholland Dr. (David Lynch, 2001)
5. Outer Space (Peter Tscherkassky, 1999)
6. Beau Travail (Claire Denis, 1999)
7. Stalker (Andrei Tarkovsky, 1979)
8. Il Conformista (Bernardo Bertolucci, 1970)
9. Window Water Baby Moving (Stan Brakhage, 1959)
10. Man with the Movie Camera (Dziga Vertov, 1929)

De favorieten van Rik Niks

Fragmentatie, dat is wel wat mijn tien favorieten bindt. Films die in stukjes uiteen lijken te zijn gevallen, weer zijn samengeplakt, en in hun nieuwe, bevreemdende vorm dieptes openbaren die in een lineaire opzet onmogelijk waren geweest. Alsof het nog niet moeilijk genoeg is hier grip op te krijgen, worden de films ook nog eens gekleurd door hoogstpersoonlijke associaties van de filmmaker. Het is de inspanning waard, want de vrijheid om als kijker je eigen film te ‘construeren’ is nergens zo groot als bij poëtische cinema. Dit zijn tien films die ik keer op keer kan kijken, zich met de jaren steeds opnieuw laten kleuren. Daarmee staan ze garant voor telkens een nieuwe ervaring van poëtische schoonheid.

1. Otto e Mezzo (Federico Fellini, 1963)
2. In the Mood for Love (Wong Kar-Wai, 2000)
3. Persona (Ingmar Bergman, 1966)
4. Don’t Look Now (Nicholas Roeg, 1973)
5. Il Deserto Rosso (Michelangelo Antonioni, 1963)
6. Stalker (Andrei Tarkovsky, 1979)
7. L’année dernière à Marienbad (Alain Resnais, 1961)
8. Hiroshima, mon amour (Alain Resnais, 1959)
9. The Thin Red Line (Terrence Malick, 1998)
10. Mulholland Dr. (David Lynch, 2001)

De favorieten van Hendrik de Vries

Aan het ‘genre’ poëtische cinema kan zoveel interpretatie gegeven worden dat ik hier bij wijze van spreken mijn tien favoriete films ooit zou kunnen plaatsen. Wat maakt een film poëtisch? Hier lijken meerdere antwoorden mogelijk. Zo was er begin jaren 30 al sprake van het poëtisch realisme dat zich kenmerkte door nostalgie en surrealisme. Verderop mogen veel symboliek en sterke beeldtaal ook hoge ogen gooien in deze. Vloeiende camerabewegingen, droomsequenties, associatieve montages en hypnotiserende soundtracks zorgen voor een mooie diversiteit aan kwaliteiten en films die we onder poëzie mogen scharen. Ook films die sterk leunen op metaforen en contrasten mogen niet ontbreken. Vandaar een lijstje dat niet per se de allerbeste films representeert, maar wel aantoont hoe divers en creatief poëzie kan worden toegepast in film. In alfabetische volgorde en één film per regisseur.

L’Atalante (Jean Vigo, 1934)
L’avventura (Michelangelo Antonioni, 1960)
El espíritu de la colmena (Victor Erice, 1973)
Enter the Void (Gaspar Noé, 2009)
Idi i smotri (Elem Klimov, 1985)
Mulholland Dr. (David Lynch, 2001)
The Tree of Life (Terrence Malick, 2011)
Sayat Nova (Sergei Parajanov, 1969)
Werckmeister harmóniák (Béla Tarr, 2000)
Zerkalo (Andrei Tarkovsky, 1975)

De favorieten van Kaj van Zoelen

Poëtische films
Puur op gevoel gekozen
Ongrijpbaar waarom

1. La belle et la bête (Cocteau, 1946)
2. The Affair (Yoshida, 1967)
3. Miami Vice (Mann, 2006)
4. Millennium Mambo (Hou, 2001)
5. The Music Room (Ray, 1958)
6. The Tree of Life (Malick, 2011)
7. The Territory (Ruiz, 1981)
8. Fallen Angels (Wong, 1995)
9. Coeur fidèle (Epstein, 1923)
10. Vendredi soir (Denis, 2002)



3 Reacties

  1. Peter Cornelissen

    Dat Zerkalo aantoond dat een poëtische film niet faalt wanneer deze te in zichzelf gekeerd is.

  2. Kaj van Zoelen

    Sterker nog, het is een veel fascinerender film wat mij betreft dan zijn meer ‘naar buiten gekeerde’ werk.

  3. Peter Cornelissen

    nog een eigen top10:

    La Vie Nouvelle
    Hiroshima Mon Amour
    Rengoku Eroica
    Nostalghia
    Gummo
    Les Rendez-vous d’Anna
    Kamen
    Post Tenebras Lux
    Vital
    Distant Voices, Still Lives

    en drie obscuurdere tips die toch absoluut niet te missen zijn eigenlijk

    Nazareno Cruz y el Lobo (1975)
    Last of England, The (1988)
    en alles van Guy Gilles

    die laatste verdient een artikel ;)


Reageer op dit artikel