Deewaar (1975)
Misdaad in het moderne Bollywood

22 juli 2015 · · Kritiek + Salon India

Deewaar

In de chronologie van Hollywood is 1975 een essentieel jaar. Jaws kwam die zomer uit en veranderde het filmlandschap van Hollywood voor altijd: de moderne blockbuster was geboren. Maar wat te denken van Bollywood datzelfde jaar met niet één, maar twee grote titels die de Indiase filmgeschiedenis ingaan als sleutelfilms? Kaj van Zoelen schreef tijdens onze musical-themamaand al over Sholay en vandaag is de beurt aan Deewaar, een drie uur durend gangsterepos van grote invloed op Bollywood cinema en een film die talloze prijzen won.

Eerder deze maand kwam er op Salon Indien al een andere grote Indiase klassieker aan bod, Mother India (1957). Bij het zien van Deewaar valt in eerste instantie op hoe beide films qua opbouw en verhaal ontzettend op elkaar lijken, je zou Deewaar bijna een remake willen noemen. Een sterke vrouw voedt haar twee zoons op nadat haar man na een forse tegenslag is weggelopen. Eenmaal volwassen ontstaat er een strijd tussen de twee broers om de gunst van hun moeder en slaan ze een verschillende weg in, de een als harde (bijna heilige) werker voor de goede zaak en de ander als crimineel. De grote lijnen van Mother India worden bijna tot op de letter overgenomen in Deewaar.

Het verschil zit hem echter in de toon en plaats van handeling. Was Mother India nog een hommage aan het Indiase land en de arme arbeider, Deewaar is het verhaal van de grote stad waar politie en gangsters tegenover elkaar staan in een wereld van goedbedoelde orde en onterecht verworven luxe. Centraal hierin staan de twee broers Ravi (Shashi Kapoor, de broer van Raj Kapoor) en Vijay (gespeeld door levende legende Amitabh Bachchan), de een politie-inspecteur en de ander een opkomende en niets ontziende gangster. Zo genuanceerd en diepgravend als de eerste twee Godfather films wordt Deewaar nooit en de film hakt regelmatig met de botte bijl als het om karakteriseringen gaat: Ravi is wel erg rechtschapen en Vijays omgeving van gangsters bestaat bijna uitsluitend uit over de top gluiperds en moordenaars, een zorgvuldige middenweg kent Deewaar niet.

Deewaar

Veel overtuigender is Deewaar op de momenten dat politieke en culturele elementen zaken naar voren komen. De kritiek op uitbuiting van doodnormale werknemers is essentieel voor de opbouw van plot en neemt pakweg het eerste half uur van de film in. Je moet het Deewaar en de makers nageven dat ze hierin niet een gemakkelijke kant kiezen, ook vakbonden zijn gevoelig voor omkoping met alle nare gevolgen van dien. Nog interessanter is de manier waarop de film de twee belangrijkste vrouwen uiteen zet. Net als in Mother India is de moeder heilig en omdat ze daar zo op lijkt misschien niet zo overtuigend als ze zonder twijfel had moeten zijn. Des te boeiender is Anita, de vriendin van Vijay en een onafhankelijke vrouw die het durft op te nemen tegen de gevestigde orde en daarnaast de stereotiepe huisvrouw volstrekt op haar kop zet: Anita gaat uit, drinkt, rookt en neemt haar eigen beslissingen. Zij is in deze groezelige wereld van gangsters een zeer welkome afwisseling.

Als op zichzelf staande gangsterfilm valt Deewaar prima te pruimen en zeker naarmate de film vordert, kun je je bijna niet aan de gedachte onttrekken dat dit een film is die Brian De Palma moet hebben geïnspireerd bij zijn versie van Scarface (1983). De dure maatpakken, rondvliegende bankbiljetten, overmoedige gangsters en uitspattingen van geweld; het kan haast niet anders of Deewaar moet ook buiten de landsgrenzen van flinke invloed zijn geweest. Helaas is de film op visueel gebied een stuk minder dan genregenoten uit vooral Hollywood. De sets zien er vaak goedkoop uit en vooral weinig inventief. Bij dit soort misdaadfilms wil je juist de overdaad zien en niet eindeloos veel eenkleurige en saaie muren als achtergrond.

Daarnaast komt het regelmatig voor dat het camerawerk te wensen overlaat en de kadrering niet klopt. Shots waarin we van boven naar beneden een groot gebouw zien, waarna als we eenmaal bij de personages aankomen de camera moet bijstellen omdat die te ver is doorgegaan; het komt hier en daar wat amateuristisch over en dat mag je regisseur Yash Chopra toch wel aanrekenen.

Deewaar wordt gerekend tot de absolute canon van Bollywood en dat is op zich niet zo vreemd. Want wat je ook mag vinden van de klassieke visuele stijl of het weinig originele verhaal, het valt niet te ontkennen dat dit een film is met waanzinnige invloed en de cinema van Bollywood danig heeft veranderd. Daarnaast geeft Deewaar een fijn beeld van het leven in de grote stad in India tijdens de jaren zeventig, zij het vanuit een wat vertekenend beeld van vooral grote misdadigers. Is Deewaar de grote moderne Bollywood-klassieker en het meesterwerk uit de jaren zeventig? Nee, maar het is wel een interessante document van een veranderende filmindustrie en als Indiaas voorbeeld van serieuze genrecinema een goed startpunt.


Onderwerpen: , , , ,


Reageer op dit artikel