Diva (1981)
Een nieuwe look voor de polar

29 augustus 2015 · · Eighties, Europe? + Kritiek

Diva

Een van de belangrijkste nieuwe golven in de Europese en in het bijzonder Franse cinema van de jaren tachtig is de zogenaamde cinéma du look. Jonge Franse filmmakers als Luc Besson, Leos Carax en Jean-Jacques Beineix braken met de formele en licht depressieve visuele stijl van de jaren zeventig en gaven hun films een zeer energiek uiterlijk met veel aandacht voor de (alternatieve) cultuur van jonge volwassenen en ‘het ondergrondse’; zij het in de symbolische vorm van tegencultuur of juist expliciet in de vorm van bijvoorbeeld metrostations. Beineix’ explosieve debuut Diva is een van de eerste cinéma du look-titels en direct ook een van de beste.

Het valt niet mee om de plot van Diva uit te doeken te doen zonder in talloze zijwegen verzeild te raken. Het gaat Beineix duidelijk niet om het verhaal, maar – zoals de definitie al luidt – om de look en de ervaring. We zien en horen een Amerikaanse operazangeres – de diva van het verhaal -, een fan in de vorm van een postbode en meerdere louche types die allen om wat voor reden dan ook gekoppeld worden aan illegale prostitutie, auteursrecht, een corrupt politieapparaat en zelfs moord.

Diva is qua basis een polar – oftewel Franse politiefilm – maar Beineix pikt er genre-elementen uit en gebruikt ze bijna als noodzakelijk excuus om de uitzinnige look van Diva een smoel te geven. Het is een grote stijlbreuk met eerdere polars, zeker die uit de jaren zeventig waarin regelmatig de plot ook miniem was (denk aan Jean-Pierre Melvilles laatste film Un Flic uit 1972) maar het allemaal simpel uit te leggen viel en er duidelijk naar een eindpunt werd gewerkt. Diva voelt wat dat betreft met de nodige voorkennis van het genre aan als een koortsdroom, in zoveel verschillende richtingen schiet de film uit om lang niet altijd terug te keren.

Diva prefereert stijl duidelijk boven inhoud en daar ligt het gevaar op de loer als de film in kwestie visueel niet zo weet te overtuigen en je als kijker niet terug kan vallen op de zekerheid van een logisch verhaal, puur en alleen omdat dit bij Diva nauwelijks aanwezig is. Gelukkig is Diva als audiovisuele ervaring een meesterlijke stijloefening, gevuld met schitterend opgebouwde scènes en talloze shots die je zo uit het scherm zou willen halen om als kunstwerk aan je eigen muur hangen. Het kan heel snel als ontzettend pretentieus en overdadig overkomen, maar Beineix krijgt het voor elkaar om constant de filmische ervaring voorrang te geven.

Zo kent de film een lange achtervolging tussen onze protagonist de postbode en de politie, gevolgd door huurmoordenaars. Het is een uiterst enerverende en razend knap geschoten en gemonteerde sequentie die absoluut behoort tot de grote klassiekers van achtervolgingen in de geschiedenis van de film. Tegelijkertijd is het ook een schoolvoorbeeld van de cinéma du look met visuele kenmerken als de Parijse metro en alternatieve nachtclubs, onderdeel van een achtervolging die normaal gesproken volstrekt onrealistisch zou zijn; wederom, stijl verkozen boven inhoud maar met zo’n piekfijn gevoel voor cinema dat het totaal niet afleidt.

Diva

In de loop der jaren is Diva (de naam zegt het al) misschien wel het meest bekend geraakt vanwege de bijzondere soundtrack. Aan de ene kant is er de zeer emotionele operamuziek gekenmerkt door een aria die eindeloos herhaald wordt en aan de andere kant een experimentele elektronische geluidsexplosie met ambient-intermezzo’s, synthesizers en zelfs Indiase invloeden.

Wederom is er die strijd tussen de verschillende culturen en een teken dat cinéma du look en specifiek Diva echt een stijlbreuk betreft met eerdere Franse films, in dit geval de polar. Er is de breuk met de narratieve conventies van het genre, de geheel frisse en met elan getoonde visuele stijl en ook de geluidsband brengt wat nieuws. En zoals het een debuut van een filmmaker met een overduidelijk arendsoog voor visuele pracht betaamt, heeft ook Beineix met Diva geen boodschap aan subtiliteit; inhouden is er bij deze film niet bij. Dat is een van de redenen waarom de filmmaker nooit kon gedijen in het studiosysteem en vrijwel constant botste met de meer conventionele manier van filmen waardoor hij niet die grote naamsbekendheid heeft van een generatiegenoot als Besson.

Niet alleen is Diva een uitgelezen schoolvoorbeeld van de cinéma du look en een van de meest indrukwekkende filmdebuten in de (Franse) filmgeschiedenis, het is zonder meer ook een belangrijke film gemaakt tijdens een sleutelmoment van de Franse cinema. Noem het gemakshalve een nieuwe manier van denken over film en waar de grenzen van het medium liggen zonder al te abstract te worden in visuele keuzes. Diva is met de eclectische en jeugdige mix van allerlei filmische elementen tevens een duidelijke inspiratiebron voor hedendaagse filmmakers als Jacques Audiard en Céline Sciamma, regisseurs die met de nodige regelmaat afwijken van de conventie en zodoende in staat zijn tot grote filmkunst. Helaas horen we van Beineix qua regiewerk al meer dan tien jaar nauwelijks meer wat, maar ambitieuze leerlingen zijn er gelukkig legio.


Onderwerpen: , , , , , ,


Reageer op dit artikel