Een druk op de knop en BOEM?
Angst voor de nucleaire holocaust in rampenfilms uit de jaren zestig

7 juni 2015 · · Kritiek + Ramp-zalig!

The Day The Earth Caught Fire

In de jaren zestig kende de Koude Oorlog paranoïde hoogtes en een wereldwijde nucleaire oorlog leek soms dichterbij dan ver weg. Deze angst is duidelijk terug te zien in de rampenfilms uit die jaren en dit decennium is voor mij een uitstekend beginpunt voor mij om tijdens onze themamaand rondom de rampenfilm verschillende decennia onder de loep nemen aan de hand van een of meerdere films binnen het genre. Ik richt me in dit artikel in het bijzonder op het Britse The Day the Earth Caught Fire (1961) van regisseur Val Guest, met aandacht voor andere typische voorbeelden uit die tijd.

Tegenwoordig verwachten we van een gemiddelde rampenfilm gigantische destructie en peperdure special effects, zoals in San Andreas (2015), maar in de jaren zestig ging het er visueel gezien anders aan toe. Neem The Day the Earth Caught Fire, een tamelijk low-budget film die zich voor het grootste gedeelte afspeelt in de burelen van een krantenkantoor. De Amerikanen en Russen voeren gelijktijdig nucleaire testen uit en dit zorgt voor zoʼn onbalans dat de aarde uit zijn constante baan raakt en noodlottig naar de zon koerst. De natuurlijke gevolgen worden door Britse journalisten onderzocht, met angst en boosheid ten gevolg. Peter Stenning in het bijzonder doet ontdekkingen die niet mals zijn, terwijl de dag des verdoemenis almaar nadert en iedereen in het ongewisse blijft of onze planeet te redden valt.

The Day the Earth Caught Fire moet het in tegenstelling tot hedendaagse rampenblockbusters vooral van de dialogen en niet zichtbare dreiging hebben. Zeker, de film opent en eindigt met Londen in verval en extreme hitte (visueel in beeld gebracht met een apart kleurenfilter) maar voor de rest is The Day the Earth Caught Fire een aangelegenheid binnenskamers met veel gediscussieer en gissingen naar wat er gaande is. The Day the Earth Caught Fire staat hierin zeker niet eenzaam in de jaren zestig al is de aanpak anders dan vergelijkbare rampenfilms. Het meest bekende voorbeeld is zonder meer Dr. Strangelove (1964), net als The Day the Earth Caught Fire een film waarin vooral veel, heel veel gepraat wordt. Het grote verschil is uiteraard dat in Dr. Strangelove nucleaire destructie als katalysator wordt gebruikt voor een satire zonder weerga. The Day the Earth Caught Fire is behoorlijk serieus van toon, al behoedt de hier en daar luchtige toon tussen de journalisten de film voor extreme grimmigheid.

Fail Safe

Fail-Safe (1964) is daarentegen een zeer politiek en bloedserieus drama dat qua uitgangspunt erg lijkt op Dr. Strangelove, maar dan zonder een greintje humor. En die film is ook nog eens stukken claustrofobischer met de kleine kamertjes waarin de Amerikaanse president een apocalyps moet zien te voorkomen. The Day the Earth Caught Fire ademt veel meer, ondanks de hitte die gaandeweg de film het dagelijks leven overneemt en kent enkele momenten dat de film zich buiten de kantoren afspeelt. Met zelfs een sluimerend liefdesverhaal, iets wat de makers blijkbaar toch niet konden laten. Helaas weet The Day the Earth Caught Fire de aandacht er niet constant bij te houden, in tegenstelling tot de twee titels uit 1964. De constante energie en gekte van Kubricks film is afwezig, net als de bijna ondraaglijke spanning van Sydney Lumets vele malen serieuzere werk. De dialogen in de film van Val Guest is niet altijd even interessant en omdat het tijdens de opening allemaal zo veelbelovend begint (zowel qua uitgangspunt als ook visueel) is het daaropvolgende niet wat je hoopt dat het is, ondanks enkele effectieve momenten zoals een wel zeer dreigende aftellende klok.

The War Game

Een vierde voorbeeld van een zwart-wit rampenfilm uit de hoogtijdagen van Koude Oorlog paranoia is de angstaanjagende fictie-documentaire The War Game (1965). In nog geen vijftig minuten schetst Peter Watkins de kijker een doodeng scenario van een Britse stad na wereldwijde nucleaire oorlog. Het is een onmisbaar document en zal zeker midden jaren zestig voor flink wat consternatie hebben gezorgd. De minutieuze aandacht voor een leven na de totale vernietiging grijpt je echt bij de keel en maakt dat een film als The Day the Earth Caught Fire bijna tot vermaak kan worden bestempelt, ondanks dat deze toch ook zeker geen fraai beeld van de toekomst schetst. The Day the Earth Caught Fire is van alle vier de genoemde titels de minst fraaie en minst verontrustende film, maar toch loont het om zeker met de huidige bombast deze rampenfilm eens te bekijken. Het is sowieso erg interessant om te zien hoe voor de jaren zeventig rampenfilms veel minder expliciet en spectaculair zijn qua uiterlijk vertoon en meer de nadruk leggen op de intrige en de uiteindelijke realiteit: hoe voorkom je zoʼn ramp en hoe ziet de wereld er dan eigenlijk uit? The Day the Earth Caught Fire is een van de rampenfilms uit de jaren zestig die daarop een mogelijk antwoord geeft.


Onderwerpen: , , , , ,


Reageer op dit artikel