IDFA 2015 (1): uitstapjes naar het fantastische.
The Visit en The Nightmare

16 november 2015 · · IDFA 2015 + Kritiek

Woensdag gaat het IDFA weer van start in Amsterdam, en ik zal komende weken met enige regelmaat een update geven over de beste films van het festival. Vandaag bespreek ik twee unieke documentaires die op het IDFA draaien. Zowel The Nightmare (2015) als The Visit (2015) rekken de grenzen van wat wij onder documentaire verstaan op en staan ook stevig met één been in een ander genre, respectievelijk horror en science fiction.

The Visit

The Visit (niet te verwarren met de gelijknamige found-footage film van M. Night Shyamalan) van regisseur Michael Madsen (niet te verwarren met de Reservoir Dogs-acteur) stelt aan verschillende experts de vraag: wat zou er gebeuren als er een buitenaards wezen op aarde zou landen? Het blijkt dat er dan verschillende protocollen in werking treden, waar grote namen in vakgebieden als astronomie, biologie, antropologie, linguïstiek, politiek en volksgezondheid aan verbonden zijn. Deze mensen komen aan het woord en stellen de vragen direct aan de camera, die ze de kosmische bezoeker zouden stellen.

De film is namelijk nagenoeg volledig geschoten vanuit het oogpunt van de alien, waarbij de kijker wordt gevraagd zich te verplaatsen in een bezoeker van de aarde. Regisseur Madsen versterkt het gevoel van buitenaardse bewondering door de hele visuele trukendoos open te trekken: we zien de aarde en de ruimte verbeeld in extreme slow-motion, in clair-obscur belicht en met theatrale terzijdes en schilderachtige inkijkjes. Daarmee heeft The Visit nog het meeste weg van esoterische sciencefiction als 2001: A Space Oddysey, en de visuele pracht is de prijs van het bioscoopkaartje meer dan waard.

Door de overkoepelende structuur, die meer gericht is op het uiteenzetten van de protocollen, blijft The Visit ergens hangen tussen informatieverschaffing en poëzie, waardoor beide niet volledig uit de verf komen. Maar de vorm van The Visit is zeker vernieuwend, en bewijst dat er leven is in het nog weinig verkende universum van de sciencefictiondocumentaire.

★★★½☆

The Nightmare

Regisseur Rodney Ascher maakte enkele jaren geleden furore met Room 237 (2012), een geniaal krankzinnige essayfilm over Stanley Kubrick’s The Shining, waarin vier complottheoretici/filmanalisten aan het woord kwamen over de vermeende verborgen boodschappen in de film. Rodney Asscher blijft op het terrein van de horrorfilm en speculatieve elementen met The Nightmare, een verkenning van het fenomeen slaapverlamming.

Slaapverlamming is een neurologische aandoening waarbij mensen wanneer ze zich tussen slaap en wakker zijn in bevinden last krijgen van zeer realistisch aandoende nachtmerries. Hierbij is het, vanwege de halve slaapstaat, voor het slachtoffer onmogelijk zich lichamelijk te bewegen, terwijl de beelden van de nachtmerrie geïnterpreteerd worden als realiteit. De beelden uit het onderbewustzijn die zich voor het slachtoffer als realiteit manifesteren zijn opvallend vaak gelijkaardig: schaduwmannen met grote rode ogen, zwarte katers die op de borst zitten, een oude feeks. Er wordt vermoedt de aandoening de basis is voor het geloof in ontvoering door marsmannetjes, heksen en andersoortige bovennatuurlijke verschijnselen.

Deze theorieën worden deels uiteengezet in The Nightmare, net als de invloed van slaapverlamming op horrorfilms als The Nightmare on Elmstreet, maar het is Ascher, net als in Room 237, niet te doen om journalistieke of informatieve waarde. Deze blijft namelijk zeer op de oppervlakte. Waar hij in Room 237 de kijker probeerde te behagen met de vaak humoristische fantasieën van zijn subjecten, daar jaagt hij nu de kijker de stuipen op het lijf met dezelfde basis.

De verhalen van de geïnterviewden, waaronder Ascher zelf, die ook lijdt aan slaapverlamming, worden begeleid door angstaanjagende verbeeldingen van de dromen, die bij vlagen bijzonder eng zijn. Ascher maakt bijzonder sterk gebruik van licht en schaduw, en het geluid gaat soms door merg en been. The Nightmare mag als documentaire niet volledig uit de verf komen, als horrorfilm is de film dubbel en dwars geslaagd. Dat The Nightmare op het Imagine Film Festival net zo zeer op zijn plaats zou zijn als nu op het IDFA, net als The Visit, is een bewijs dat er een interessante hybride te maken valt tussen het documentaire genre en de meer fantastische genres. Hopelijk nemen meer filmmakers deze stap in wonderlijke richtingen.

★★★★☆


Onderwerpen: , , , , , ,


Reageer op dit artikel