IDFA 2015 (2): Hoge bomen
What Happened, Miss Simone? en Steve Jobs: The Man in the Machine

19 november 2015 · · IDFA 2015 + Kritiek

Een bekend persoon is vaak een dankbaar onderwerp voor je documentaire, aangezien een deel van je publiek al standaard zit ingebakken. Maar het levert ook een gevaar op voor veel filmmakers. Zeker als je je onderwerp te vriend wil houden, of in het geval van overlijden de nabestaanden, is het helaas niet altijd makkelijk om objectiviteit te behouden. Veel biografische documentaires ontstijgen daardoor zelden de hagiografie: het ophemelen van het onderwerp. Zo niet in What Happened, Miss Simone? (2015) en Steve Jobs: The Man in the Machine (2015).

What Happened, Miss Simone?

Nina Simone had een dijk van een stem, een enorm talent voor het schrijven van liedjes en een aanwezigheid die de zaal deed verstommen. Ze was geboren een icoon te worden. In What Happened, Miss Simone? komen nabestaanden aan het woord die close met haar waren, inclusief haar dochter en haar bandleider. What Happened, Miss Simone? is echter geen onverdeeld positief portret geworden, maar vooral een eerlijke film over de dagelijkse worstelingen van (en met) Nina Simone.

Nina Simone wordt namelijk geraakt door de burgerrechtenbeweging en besluit de politieke kant op te gaan met haar muziek. Maar in de conservatieve muziekindustrie betekent het opzoeken van politieke controverse het einde van je carrière. Simone gooit, met alle goede bedoelingen, haar eigen glazen in, en komt deze terugslag nooit meer te boven.

Wat volgt is het verhaal van een ster die verandert in een gebroken vrouw, die door enkele persoonlijkheidsstoornissen en verslavingen haar naasten van zichzelf distantieert en een psychologische hel voor zichzelf en haar familie creëert. De diepe dalen van Miss Simone worden uitgebreid besproken, maar vol empathie en nooit op een exploitatie manier (*Kuch* Amy (2015) *Kuch*). Zelfs Simone’s dochter, die naar eigen zeggen fysiek en mentaal mishandeld werd door haar moeder, blijft begrip opbrengen voor de moeilijke situatie waar haar moeder zich in bevond: een zwarte vrouw die verscheurt wordt door politiek engagement en publiek verwachtingen, die leidt aan manische depressie, en die in haar leven de nodige portie ellende heeft meegemaakt. What Happened, Miss Simone? is verre van een rondje ‘veren in de reet’ steken, maar de kritische noot richting het onderwerp van gesprek is er een vol compassie.

★★★★☆

Steve Jobs: The Man in the Machine

Steve Jobs: The Man in the Machine, van documentairesuperster Alex Gibney, mist de compassie die What Happened, Miss Simone? wel heeft. De centrale vraag van Gibney is dan ook niet zozeer wie de man Steve Jobs was, maar waarom zo veel mensen met hem en zijn beroemde Apple-producten wegliepen.

De centrale vraag zet de toon: in de eerste scènes van Steve Jobs: The Man in the Machine schetst Gibney zijn verbazing over de accolades die Jobs na zijn dood ontving, met een bijna merkbaar misnoegen. Het is niet zo zeer dat hij zich verbaast over de sterrenstatus van de CEO van een van ‘s werelds bekendste multinationals, maar waarom niemand een kritische kanttekening durft te plaatsen bij de acties van deze man. Alex Gibney zal dat rechtzetten en trekt flink van leer tegen Jobs.

De punten die hij maakt over Jobs, die in zijn persoonlijk leven niet vies was van emotionele manipulatie, steken onder water en in de rug, en in het bedrijfsleven alles deed om de winstmarge zo groot mogelijk te maken (met gevolgen voor natuur en werknemers), zijn volledig terecht. Er is veel rot te vinden bij Apple. Maar bij de manier waarop Gibney gretig de lijken uit de kast trekt kunnen ook kanttekeningen gesteld worden.

Want zou je in wezen niet een vergelijkbare film kunnen maken over elke CEO van een multinational? Het probleem van Gibney lijkt dus niet zozeer de psychopathie in de top van de kapitalistische industrie, maar de iconografie van het bekendste voorbeeld. Niet zozeer de handelingen van Jobs, maar zijn sterrenstatus. Maar in zijn poging om Jobs van zijn voetstuk te stoten raakt hij zijn centrale vraag uit het oog: waarom kreeg juist Jobs zo’n iconische status? In tegenstelling tot wat Gibney beweerd is Steve Jobs: The Man in the Machine geen zoektocht naar het waarom van de iconografie, maar iconoclasme zonder inzichten.

★★☆☆☆


Onderwerpen: , , , , ,


Reageer op dit artikel