IFFR 2015 #4: Ziekte en strijd.

25 januari 2015 · · Filmfestival + IFFR 2015 + Kritiek

In de verschillende programma’s van het IFFR draaien ook films die niet meteen aansluiten bij het imago van IFFR als programmeur van artfilms uit onderbelichte landen. Er zijn ook genoeg Amerikaanse titels te zien met meer commerciële potentie. Vandaag bespreek ik twee films met grotere commerciële reikwijdte: films die groot genoeg zijn om in Amerika bescheiden successen te zijn op televisie en in de bioscoop, maar te klein om in Nederland distributie te vinden (vooralsnog). Ook hier is er een thematische link te bespeuren; zowel de docu Life Itself als HBO’s televisiedrama The Normal Heart gaan over vechten vol levenslust als dodelijke ziekten om zich heen grijpen.

Life Itself (2014)

Het is werkelijk van de zotten dat Life Itself in Nederland niet de bioscoop heeft gehaald, omdat het hier een film betreft over een grote naam, door een grote naam. Regisseur Steve James, van de hemelhoog geprezen documentaire Hoop Dreams, richt zijn camera op criticus Roger Ebert, die op zijn ziekbed vertelt over zijn leven. Dé bekendste filmcriticus op aarde doet dat via een spraakcomputer omdat hij zijn onderkaak verloor door kanker, die later helaas terugkeerde, en hem het leven benam. De (aankomende) dood van Ebert speelt een enorm grote rol in de docu, die niet schuwt te tonen hoe ingrijpend en heftig de ziekenhuisprocedures zijn, maar de focus ligt vooral op de levenslust en (film)liefde van Ebert.

Life Itself is een pleidooi voor het plukken van de dag, en het meeste maken van je mogelijkheden. Zelfs met spraakcomputer blijkt Ebert nog steeds een innemende en spitsvondige man, die niet schroomt zichzelf van zijn zwakke kant te laten zien. De empathie die spreekt uit het onderwerp van de docu, en de docu zelf, blijven resoneren tot lang na het einde van de film. Ebert’s standvastigheid in het er zijn voor andere mensen slaat ook over op de mensen in zijn omgeving. Ontroerend zijn scènes waarin Eberts vrouw Chaz vertelt over de dagelijkse strijd, en ook collega’s en fans laten zich van hun meest emotionele kant zien.

Daarmee ontkracht de film het beeld van de criticus als azijnpisser, gehaat door de creatievelingen. Sterker nog, Roger Ebert, ondanks zijn soms scherpe tong, laat vooral zien dat het vak van critici doordrenkt is van filmliefde, en dat de soms strenge woorden niet hatelijk opgevat dienen te worden. Nieuwe namen als Ava DuVernay (Selma) en Ramin Bahrani (Goodbye Solo) vertellen over wat Roger betekende voor de start van hun carrière, en worden daarin gesteund door o.a Werner Herzog en Martin Scorsese. Die laatste raakt het meest met zijn eerlijke woorden over zijn artistieke twijfels: zijn gevoel artistiek inadequaat te zijn leidde tot een diepe depressie en verslaving, waar Roger Ebert hem mede doorheen hielp. De grootste troost voor iedereen met artistieke aspiraties is dan ook dat zelfs Martin Scorsese de sluipende onzekerheid kent. Laten we hopen dat er voor die zoekende zielen ook een nieuwe Roger Ebert opstaat.

★★★★☆

The Normal Heart (2014)

Ziekte kan niet enkel draagbaar worden gemaakt met levenslust, zoals in Life Itself, maar kan ook bevochten worden met woede. The Normal Heart is een boze film, en terecht. Aan het begin van de aids-crisis, voordat de ziekte zijn huidige naam had en bekend stond als “kanker voor homo’s”, keek de Amerikaans regering vanaf de zijkanten toe hoe tientallen New Yorkse homoseksuele mannen binnen afzienbare tijd doodgaan. De regering van Amerika weigert te handelen, vanuit onverschilligheid omdat “een flikker minder” geen probleem zou zijn, net als de burgemeester van New York, die naar alle waarschijnlijkheid zijn eigen imago probeert te beschermen vanwege aanwezige geruchten over zijn geaardheid. De hardheid waarmee de samenleving homoseksuelen liet sterven, omdat deze niet zouden voldoen aan de norm, is schrijnend en helaas volkomen feitelijk. Regisseur Ryan Murphy- bekend van tv-shows als Glee en American Horror Story en de film Eat Pray Love– en scriptschrijver Larry Kramer, aidsactivist van het eerste uur, zijn terecht woedend over de behandeling in de eerste jaren, en de slechts minimale aandacht die voor deze gerechtelijke dwalingen in de jaren sinds.

The Normal Heart kreeg helaas niet het grootste platform mogelijk, want vanwege de (in Amerika) nog steeds controversiële geaardheid van de hoofdpersonages was een bioscooprelease op grote schaal uitgesloten. Gelukkig sprong betaalzender HBO in met een aantal zakken geld, en konden talentvolle namen als Mark Ruffalo en Matt Bomer aangetrokken worden voor de casting van de personages. Ook acteurs die minder bekend staan om hun klasse, als Taylor Kitsch, Julia Roberts en Jim Parsons laten zich van hun beste kant zien. Uitschieter in de cast is echter Joe Mantello, een weinig bekende Broadway-acteur, die enkele fantastische scènes op zijn conto kan schrijven. De zenuwinzinking die zijn personage in het midden van de film heeft geldt als één van de beste geacteerde scènes van afgelopen jaar, en een sterk iemand die na deze scène nog steeds droge ogen heeft.

De woede van A Normal Heart gaat gepaard met de van Ryan Murphy bekende flitsende regie, niet altijd te roemen in zijn subtiliteit. Het grote gebaar van Murphy levert een aantal scène’s op die net iets te ver uit de bocht schieten, waaronder een horrorscène in de metro met Argento-esque belichting. Vaak is de hyperbombastische stijl zeer toepasselijk, een schreeuwerig uiterlijk dat past bij een boodschap die gehoord moet worden. De film is onapologetisch in uiterlijk en inhoud, en bovenal bewust ontzettend camp.

The Normal Heart is namelijk een film die met een queer oog gemaakt is, met scènes die de male gaze toepassen op mannelijke lustobjecten. De disco-belichting en soundtrack, scènes die vormgegeven zijn als de advertentie van een gay bathhouse; het is onmiskenbaar dat Ryan Murphy het deels heteroseksuele publiek duidelijk wil maken dat dit de visie is van homoseksuelen die weigeren zich in de kast te laten stoppen. De manier waarop de camera ons elk nare symptoom toont van AIDS is even opdringerig, maar met goed recht.

Murphy is een regisseur van excessen, wat vaak stoort in producten als Glee en American Horror Story. Maar The Normal Heart is een film die bewust de confrontatie opzoekt met een (culturele) gevestigde orde in Amerika die weigerde (en soms nog steeds weigert) de stemmen van homo’s te horen. Ryan Murphy’s is het zat en schreeuwt dat van de daken. De film voelt urgent en emotioneel op een manier zoals niet eerder in zijn werk.

★★★★☆


Onderwerpen: , , , , , , ,


Reageer op dit artikel