India door de ogen van Bollywood (4)
Family matters

29 juli 2015 · · Beschouwing + Salon India

Heb je je ooit afgevraagd wie de ouders van James Bond waren? Of in wat voor familiesituatie ‘Dirty’ Harry Callahan opgegroeide? In Bollywoodfilms is het een stuk vanzelfsprekender dat de familiebanden van de hoofdpersonages een rol speelt in het verhaal. En waar we als Westerlingen bij ‘familiefilm’ gelijk denken aan een film die met het hele gezin genoten kan worden, is de familiefilm in Bollywood in de eerste plaats een film over familieperikelen.

Al in de vroege literatuur is de nadruk op het familie leven volop aanwezig. De Ramayana en de Mahabharata draaien voor een groot deel om verhoudingen binnen en tussen families. Alleen al het feit dat nog altijd veel geput wordt uit deze bronnen, zorgt daarmee voor een overvloedige aanwezigheid van grote familieverbanden.

Het ideaal is lange tijd de joint family geweest, oftewel grootouders, ouders en kinderen onder één dak, waarbij de bruid geacht werd in te trekken bij haar schoonfamilie. Met de groeiende welvaart bij de hogere klassen is die noodzaak steeds minder geworden. Een eigen huis is voor steeds meer mensen bereikbaar geworden. De joint family is onder nieuwe generaties steeds meer een ouderwetse leefvorm geworden die niet correspondeert met de eigen gedachten over gezin en individualiteit.

In de meer conservatieve hoeken van de Bollywoodcinema is de joint family niettemin een ideaal dat nog lange tijd gevierd werd. In films over dit type familie draait het vaak om generatieverschillen; de jongere generatie die eigen ontplooiing nastreeft en zelf de partner wenst te kiezen, versus de oudere generatie die in een traditie staat en uithuwelijken de enige juiste manier vindt. De spanningen die hierdoor ontstaan beginnen meestal bij de pater familias, die zijn familie zakelijk runt. In contrast daarmee de moeder, die simpelweg heel veel van haar kinderen houdt. Een van de elementen uit dit type drama is dan ook de spanning tussen vader en moeder. Daarnaast is de wrijving tussen bruid en schoonmoeder een geregeld terugkerend thema.

K3G: viering van traditionele familie idealen

Klassieker Bollywood dan Kabhi khushi kabhie gham (K3G) (2001) kun je haast niet krijgen. Regisseur Karan Johar staat toch al bekend om zijn tranentrekkende melodrama’s, vaak met superster Shah Rukh Khan (beroemd om de beheersing van zijn traanvocht) in de hoofdrol. Daarvan geniet in het Westen overigens alleen My Name is Khan (2010) enige bekendheid. K3G heeft het allemaal: drie en een half uur melodrama met veel lange dansscènes en een plot rond de joint family.

Shah Rukh Khan is Rahul, het geadopteerde kind van een puissant rijke zakenman, die hem zijn imperium wil overdoen. Zoals hij het op zijn beurt immers van zijn vader geërfd heeft. Als Rahul echter voor een vrouw van lage komaf valt, valt dit niet in goede aarde. Vader en zoon raken gebrouilleerd, als Rahul toch doorzet en met deze vrouw naar Londen verkast. Het vervolg van de film draait uiteraard om het weer bijeen brengen van de familie. Deze kent naast een grootmoeder weldra ook een vierde generatie, in de vorm van een zoontje van Rahul. Ondertussen is echte zoon Rohan degene die beide kampen het beste begrijpt en weer bijeen wil brengen.

In het Westen zouden we ons een verhaal als dit hooguit als 19e eeuws kostuumdrama voor kunnen stellen. Niet dat de familie in westerse cinema helemaal weggecijferd is, maar dan gaat het toch vooral om ontwrichte familiesituaties waar de samenhang al uit verdwenen is. De impact op het individu staat dan meer centraal (denk aan Boyhood (2014)), dan het verlangen naar een klassiek familieverband. K3G komt dan ook nogal exotisch over, om niet te zeggen naïef. Zelfs naar de Indiase realiteit komt de film ongebreideld idealistisch over. Alsof hij tegen wil en dank nog gelooft in een traditie die steeds meer naar de achtergrond verdwijnt.

Dabangg: spel met conventies

Tegengeluiden zijn er binnen Bollywood natuurlijk ook genoeg, al zijn afwijkende zaken als scheiding, hertrouwen, abortus en homoseksuele relaties op wat incidentele films na nog een brug te ver. Satire op de familiefilm is er wel, zoals in de misdaadpastiche Dabangg (2010). Hier is de hoofdrol voor Salman Khan. Naast Shah Rukh Khan en Aamir Khan, is hij een van de drie Kahns, de grootste sterren van de afgelopen twintig jaar. In elke scène getooid met een ander model Ray Ban-zonnebril, daarmee de draak stekend met het Indiase idee van ‘cool’ zoals dat in misdaadfilms vaak te zien is.

De setting is ongewoon, een nondescript stadje, waar Chulbul als (weliswaar corrupt) politieagent boevenbendes oprolt. Zijn moeder is als weduwe toch weer getrouwd, maar stiefvader is als vader geen knip voor de neus waard. Dan is er nog een labbekakkerige broer voor wie zelfs moeder geen respect kan opbrengen. Chulbul probeert moeder te bevrijden uit deze uitzichtloze situatie, maar die heeft daar geen oren naar. Het is in Bollywoodfilms vrij ongebruikelijk dat ouders zo weinig oog, laat staan liefde, hebben voor hun kinderen.

Chulbul raakt verzeild in een relatie met een pottenbakster, een Dalit (kasteloze), ook ongebruikelijk. Haar vader is een dronkenlap, die maar zelfmoord pleegt zodat Chulbul wel met zijn dochter moet trouwen. Van charmante schoonheid verandert ze na de huwelijksreis al snel in huishoudster, wegkwijnend in een grauw stadje.

Het zijn allemaal zaken waar we in een westerse setting niet zo van op zouden kijken. Het contrast met de klassieke Bollywood familiefilm is echter groot, waardoor de ironische behandeling van diezelfde thematiek toch opvallend is.


Onderwerpen: , ,


Reageer op dit artikel