Irrational Man (2015)
Phoenix’ lak aan het categorisch imperatief

19 augustus 2015 · · Kritiek + Première

All that philosophy is just verbal masturbation.” Een lekkere binnenkomer van filosofieprofessor Abe Lucas (Joaquin Phoenix), die zijn jonge studente Jill (Emma Stone) laat kennismaken met zijn nihilistische kijk op de wereld. Niet alleen zijn beroep jaagt hij er tijdens het lesgeven met filosofische clichés doorheen, maar ook zijn vitaliteit drinkt hij vakkundig onder de tafel met de single malt uit zijn heupflacon. Wat overblijft is zijn impotentie en een prominente hangbuik. De reputatie als womanizer is hem echter vooruit gesneld en Jill heeft geen oog voor de onstabiele geest van haar nieuwe docent: ze valt in katzwijm voor de verloren ziel die in haar romantische fantasie schuilgaat achter de dadbod van Abe. Een recept voor onheil?

Irrational Man begint als een comedy met de herkenbare handtekening van Woody Allen. Het draait aanvankelijk om de coming-of-age van Jill, maar het is Abe die het meest fascineert in zijn zoektocht naar betekenisgeving. Deze vindt hij uiteindelijk, maar op een onverwachte plek die een twist geeft aan de luchtige formule. Waar Allen eerst de verhouding van leraarleerling recyclet uit Husbands and Wives (1992), zelfs letterlijk met Jills “Am I blushing?”, is het in de tweede helft duidelijk dat Allen meer Matchpoint (2005) in zijn achterhoofd had. Het probleem is dat de uitwerking van Abe’s existentiële crisis na de plottwist lang niet zo interessant is als de opbouw daarnaar toe.

Niet veel beter uitgewerkt is de rol van Rita (Parker Posey), de collega van Abe, die hem probeert verleiden, of anders gezegd: te bevrijden uit zijn apathie. De driehoeksverhouding die op deze manier met Jill ontstaat wordt echter nauwelijks uitgespeeld in de onderhuidse jaloezie, net zomin als de afwijzingen van Jill richting haar vriendje een moreel gewicht meekrijgen. Emma Stones grote ogen met indringende blik lijken alles goed te maken, net zoals ze dat deden in Allens vorige klucht Magic in the Moonlight (2014). Kortom, de pionnen zijn gezet, de ethische dilemma’s liggen op tafel, maar de hoofdmaaltijd smaakt flauw. Een euvel waar Woody Allen de afgelopen jaren vaker last van heeft gehad: goede acteurs, maar echt vuurwerk blijft uit.

De vele culturele verwijzingen worden eveneens weinig subtiel gebracht, zoals wanneer Jill Misdaad en straf op Abe’s bureau vindt, de thematiek hiervan al lang en breed overgekomen is. Waar je eigenlijk op hoopt is een tweede twist, of een diepere laag die de acties van Abe in een ander licht plaatsen. Je zou zeggen dat een film met zo’n expliciet thema als filosofie iets meer tot nadenken mag stemmen en het is daarom des te jammer dat je daarin als kijker nauwelijks uitgedaagd wordt. Het resultaat knipoogt naar Hitchcock, maar Allen reduceert de verloop van het verhaal te gemakkelijk tot de factor van toeval, dan dat hij werkelijke risico’s neemt met zijn personages. Abe komt, ondanks zijn morele afgrond, een stuk rationeler over dan de titel ons doet geloven.

★★½☆☆


Onderwerpen: , , , , , , ,


Reageer op dit artikel