Iruvar (1997): Heldenverering
De politieke musicals van Mani Ratnam (4)

Aishwarya Rai

Iruvar is Tamil voor ‘het duo’. De titel heeft een duale betekenis. De twee protagonisten, een acteur en scriptschrijver, vormen een duo. De vermenging van cinema en politiek, wat hen eerst bij elkaar brengt maar hun innige vriendschap vervolgens verscheurt, vormt ook een duo. Ratnam baseerde zich op twee echte historische figuren, die eerst Tamil-films maakten en toen politici werden in de Zuid-Indiase deelstaat Tamil Nadu. Maar nog meer dan die echte personen gaat het Ratnam om hun vriendschap en om hoe ver de heldenverering van filmsterren in India gaat – zo ver dat een succesvol acteur zonder enige moeite een verkiezing kan winnen.

De heldenverering van de Indiase filmster begint al bij de veelzeggende Engelse benaming daarvoor: in plaats van film star of movie star spreekt men van hero of heroine. Termen die zelfs in elke lokale taal zijn doorgesijpeld. Het geeft aan hoe men opkijkt tegen de sterren, en wat de dominante soorten verhalen zijn in populaire/commerciële Indiase cinema, die voortvloeien uit de epische religieuze verhalen vol helden en goden. De verering van acteurs heeft daar ook zijn oorsprong in. De stap van het aanbidden van religieuze iconen in allerlei vormen en maten naar het verafgoden van iconen die van het witte doek blijkt niet heel groot.

Iruvar

Nergens kunnen ze dat beter dan in de Zuid-Indiase deelstaat Tamil Nadu. Aan de acteur/politicus Marudhur Gopalan Ramachandran (bekend als MGR), die eerst filmster en daarna Chief Minister van Tamil Nadu werd (totdat hij in functie overleed), worden nog steeds tempels gewijd. Een Arnold Schwarzenegger als gouverneur van Californië is er niks bij. MGR is de inspiratie voor één van de twee hoofdpersonen van Iruvar: acteur Anandan. Hij wordt in de jaren vijftig en zestig een superster in Tamil Nadu, en raakt innig bevriend met scriptschrijver/poëet Tamizhselvan. Die heeft politieke aspiraties, en gebruikt na een tijd de sterrenstatus van Anandan om zijn politieke partij van populariteit te voorzien, en wint daardoor de verkiezing voor Chief Minister van Tamil Nadu. Na verloop van tijd leidt deze rolverdeling echter tot frictie tussen het duo. Anandan richt in de jaren zeventig zijn eigen partij op en wint de volgende verkiezing van zijn vriend.

Iruvar verbeeldt zo de opkomst en groei van Tamil cinema en politiek in de decennia na de onafhankelijkheid van India, en het ontstaan van een eigen culturele identiteit die in beiden vervlochten is. MGR werd eind jaren tachtig als Chief Minister opgevolgd door zijn vrouw, ook een actrice. Zijn populairste tegenspeelster van de jaren zeventig vervult nu die positie als hoofd van de regering van Tamil Nadu. Deze twee vrouwen zijn gecombineerd in het personage Kalpana. Het is toepasselijk dat deze rol het filmdebuut is van de actrice die daarna de wereldwijd bekendste vrouwelijke filmster van India werd: Aishwarya Rai, de Miss World van 1994.

Aishwarya Rai

Naast Kalpana, ambitieus actrice, speelt Rai ook Pushpavalli, de eerste (vroeg gestorven) vrouw van Anandan. Na de dood van Pushpuvalli verschijnt Kalpana als een soort reïncarnatie van Pushpuvalli, hoewel ze een heel ander persoon is, die er toevallig exact hetzelfde uitziet. Een twist op een ooit populair narratief in Bollywoodfilms. In deze verhaallijn zit ook de dualiteit van de titel. Aishwarya Rai was zelden zo goed als in deze twee zeer verschillende rollen, waarin ze zowel zichzelf als actrice kan etaleren als de ‘eye candy‘ waartoe ze later vaker zou beperkt worden. Dit aspect komt vooral naar voren in de meerdere sexy dansnummers die ze mag opvoeren, waarin haar vele strakke outfits even opvallend zijn als de pasjes en de muziek:

Mani Ratnam maakt handig gebruik van de setting in de filmwereld om alle dansnummers in Iruvar tot scènes in films met Anandan te maken. Hierdoor zijn het geen uitgebreide fantasieën die direct de emoties van personages uiten, maar worden die gevoelens door de film-in-filmconstructie via een extra laag fictie gecodeerd – en daardoor subtieler dan gewoonlijk. Sowieso is dit een minder melodramatische film dan het meeste van Ratnams eerdere werk. Vanwege deze genuanceerde dramatiek (die ook in de ingewikkelde vriendschap tussen de twee mannen naar voren komt) en het complexe verweven van cinema en politiek beschouwt Ratnam Iruvar zelf als zijn beste film. Hoewel ondergetekende de bombast van Bombay (1995) prefereert, valt daar best iets voor te zeggen.

Iruvar


Onderwerpen: , , , , ,


Reageer op dit artikel