Knight of Cups (2015)
De ondraaglijke leegheid van het bestaan

17 september 2015 · · Kritiek + Poëzienema + Première

 photo e973a25b-2b1c-40c5-ba07-bb04c8caccf6_zpskbytcrpc.png

Trek een kaart. Draai hem om. Wat zie je? Tijdens het kijken van zijn nieuwste prent is dat de vraag die Terrence Malick ons stelt via de rol van Christian Bale. Nauwelijks een echt personage van vlees en bloed, staat hij symbool voor leegte die achter de materiële wereld van geld, seks en genotsmiddelen schuilgaat. Het wijst op een overkoepelend thema binnen Malicks oeuvre: de behoefte aan spirituele oriëntatie om aan een dieper liggend nihilisme te ontsnappen. “Als je in de afgrond kijkt, kijkt de afgrond ook in jou.” Knight of Cups is visueel niet minder overdonderend dan zijn vorige films, maar als een tarotlezing ons iets duidelijk maakt, is het dat de regisseur zoekende is naar nieuwe vorm van communicatie.

Het is interessant om de weg na te gaan die Malick bewandeld heeft: waar hij er vroeger nog op uit trok, per auto opgejaagd door het noodlot met een spoor van geweld in de achteruitkijkspiegel (Badlands – 1973); hij een treinreis maakte naar eindeloze graanvelden, die onder het avondrood een driehoeksverhouding onthulden (Days of Heaven – 1978); hij twintig jaar later de Tweede Wereldoorlog vanuit het wuivende gras bekeek, zoekend naar het paradijselijke in de mens (The Thin Red Line – 1998); hij na een magische ontmoeting twee werelden liet samensmelten, waarna er één ziek werd en stierf (The New World – 2005); hij zijn meest persoonlijke jeugdherinneringen vervlocht met een visioen van de aarde en het hiernamaals (The Tree of Life – 2011); hij opeens binnen een jaar terug was met een desintegrerend huwelijk en een geloofscrisis (To the Wonder – 2012), is hij nu aanbeland op de plek die hij altijd heeft vermeden: Hollywood.

Christian Bale speelt een geslaagde scenarioschrijver die teert op zijn succes. Hij bezoekt decadente feestjes, rotzooit aan met callgirls, zoekt naar antwoorden bij zijn ex en schrikt terug voor het nemen van zijn eigen verantwoordelijkheid. Malick is hiermee niet de eerste regisseur die de illusie van het Hollywoodbestaan doorprikt. Billy Wilder, Vincent Minnelli en George Cukor lieten al in de jaren vijftig de keerzijde van het maakbare succes zien, en de ontgoocheling bereikte met Robert Altmans The Player (1992) en David Lynch’s Mulholland Dr. (2001) zijn hoogtepunt. Toen David Cronenberg zich vorig jaar aan het thema waagde, bleek de perverse formule sleets geworden: Map to the Stars (2014) miste dramatische spanning en wist ondanks alle zwartgalligheid nauwelijks te verrassen.

Hetzelfde kan gezegd worden van Knight of Cups. Niet alleen een spanningsboog ontbreekt, maar het probleem is ook dat je te veel bewust blijft van de steracteurs: naast Bale zie je ook Cate Blanchett en Natalie Portman de revue passeren, maar meer als lijnen in het zand, dan als uitgewerkte personages aan de zee. Bale’s broer (Wes Bentley) en vader (Brian Dennehy) bieden meer gewicht, maar uiteindelijk te weinig om een anker te bieden voor het vluchtige verhaal. In hoeverre valt deze film over Hollywood niet zelf ten prooi aan het cliché escapisme te bieden waar een verleidelijke stijl een oppervlakkige inhoud verbergt? Het te willen verdwijnen in een zalig niets?

Dat Knight of Cups en To the Wonder in het heden zijn gesitueerd betekent niet dat Malick zijn poëtische stijl toegankelijker probeert te maken voor een groot publiek, maar eerder andersom, dat hij het plot nog meer in zijn beeldtaal laat desintegreren. Dit creëert een frictie, en zeker met een kritiek op het lege individu tegenover Hollywood, mis je een speelsheid, een vorm van ironie. Hoe knap de regisseur ook eerder vraagstukken behandelde als zingeving, verbondenheid en momenten van transcendentie, lijkt hij zich steeds meer in een innerlijke dialoog met zichzelf te verliezen, waarbij hij vergeet dat er ten eerste een verhaal is dat verteld wil worden; Malick danst te veel zijn eigen dans.

★★½☆☆


Onderwerpen: , , , , , , , , , ,


Reageer op dit artikel