Kubricks Fucking Wizard of Oz
Yellow Brick Road (slot): Eyes Wide Shut

14 augustus 2015 · · Analyse + Yellow Brick Road

Cruising

De ontknoping van Eyes Wide Shut heeft zoals gezegd veel weg van The Wizard of Oz, maar hier blijkt niet alleen de orgie uiterlijk vertoon, ook Bills huwelijk heeft veel weg van schijn. Het is niet voor niets dat op letterlijk elke locatie kerstbomen te zien zijn (zie hierboven en -onder), van echte exemplaren tot afbeeldingen op ansichtkaarten. De wereld van Eyes Wide Shut zit vol met maskers, en gordijnen waarachter mensen zich verschuilen. In het geval van het huwelijk van Bill is de status-quo waarin Bill dacht te leven – mannelijke man, onderdanige vrouw – minder evident dan hij dacht. En de gehele trip door nachtelijk New York valt te lezen als een twijfel aan zijn eigen mannelijkheid en een ontdekking van een latente homoseksualiteit.

Het (falen van het) mannelijke machismo loopt als een rode draad door het oeuvre van Stanley Kubrick, van de impotentie van Alexander DeLarge uit Clockwork Orange (1971) (een andere film van Kubrick vol homoseksuele personages), via de viriele namen in Dr. Strangelove (1964) (Alexi de Sadesky, Buck Turgidson, Major ‘King’ Kong, Merkin Muffley, Captain Mandrake) en de falende vader in The Shining (1980), naar de fallussymboliek in Full Metal Jacket (1987) (“This is my rifle, this is my gun). Dat Stanley Kubrick voor zijn ‘huwelijksfilm’ wederom put uit de angsten van mannen omtrent hun libido is niet verwonderlijk. In een staaltje stuntcasting liet hij een echt koppel, Tom Cruise en Nicole Kidman, voor de camera verschijnen. Het zal hem goed uitgekomen zijn dat Tom Cruise’ geaardheid een discutabel onderwerp was in de roddelpers.

Eyes Wide Shut speelt de hele tijd met het idee dat Tom Cruise/Bill aangezien wordt voor homoseksueel, of dat op zijn minst zijn latente homoseksualiteit zich manifesteert in de droomstraten van New York. Hij wordt de gehele film lang belaagd door vrouwen die het liefst met hem het bed in duiken, maar keer op keer slaat hij de avances af. Hij is gelukkig getrouwd, zegt hij. De homofobe mannen op straat schelden hem uit voor flikker, mietje, nancy. Alsof hij door trouw te zijn aan zijn vrouw zijn heteroseksuele geaardheid verloochent.

Uiteraard is de regenboog naast een hoopvol baken van Dorothy ook het symbool voor de homobeweging, en Kubrick speelt met deze dubbele connotatie. Andere gecodeerd homoseksuele symbolen steken de kop op. Het is niet voor niets dat de fantasieman van Alice een matroos is, een beroep dat in homokringen enigszins geladen is. Het is niet voor niets dat de hotelbediende (gespeeld door Alan Cumming) waar Bill mee praat duidelijk avances maakt, en in Bill een gelijkgeaarde lijkt te herkennen. Het hele gesprek is beladen met dubbelzinnigheden, onder welke enkele letters van het grote uithangbord wat door het raam te zien is: ASS (zie het plaatje hierboven). En het is niet voor niets dat Domino HIV-positief blijkt te zijn, een ziekte die midden jaren negentig toch nog vooral gekoppeld werd aan homoseksualiteit. En dat in de Rainbow de bevallige dochter van de ondernemer een avontuurtje beleeft met twee dragqueens is ook niet voor niets. Ook bij de orgie, een overwegend heteroseksuele uitspatting, wil Bill zijn gulp dicht houden.

Cruising: Bill en zijn nachtegaal

Een onderdeel van zijn latente homoseksualiteit is zijn band met Nick Nightingale, de man met wie hij afspreekt en die hem doet kennismaken met de duistere kant van zijn seksuele verlangens. Nightingale wordt ook gecodeerd als homoseksueel, mede door de hotelbediende die notie maakt van het feit dat Nightingale vergezeld was door twee mannen, maar niet op de ‘leuke’ manier. Wanneer Nightingale bij de orgie geblinddoekt naar zijn piano wordt geleid, loopt hij door de enige ruimte van de orgie waar mannen met naakte mannen dansen, en vrouwen met naakte vrouwen. Ziegler zegt het zelf tegen het einde: “Nightinggale, that little cocksucker.

De ontmoeting met Nightinggale gaat Bill niet in de koude kleren zitten, zeker wanneer hij wordt uitgenodigd met hem een drankje te drinken in The Village (ook bekend als de Reguliersdwarsstraat van New York). Nick blijft in zijn gedachten, ook bij het halen van het kostuum in The Rainbow. We zien twee paspoppen naast elkaar: één met Bills zwarte pak, en een ander met Nicks onmiskenbare witte smoking. Nick morrelt aan de vermeende heteroseksualiteit van Bill, en aan Bills huwelijk in het algemeen. De Oziaanse schijn is drievoudig: de gevaren van de elite zijn nep, het huwelijk van Bill en Alice is nep en Bills geaardheid is ook minder evident dan hij aanvankelijk dacht.

Fuck Oz: afrekenen met het patriarchaat

Maar waarom zou Stanley Kubrick zoveel leunen op The Wizard of Oz als hij naar verluid zo’n bloedhekel had aan de film? Omdat Eyes Wide Shut de antithese is van The Wizard of Oz in hoe de personages worden aangepakt. Dorothy in Oz is passief, ligt de gehele film te slapen, en maakt per toeval de heks dood met een glas water. Alice is actief, en is Bills gelijke in de gesprekken die zij met hem heeft. Hij kan hier eerst niet mee omgaan en dat is de activerende factor voor zijn reis. De behandeling van Dorothy in The Wizard of Oz kan gelezen worden als misogyn, waarbij Dorothy altijd een passieve factor is, de mannen haar helpen en kleineren, en zij uiteindelijk leert dat ze tevreden moet zijn met de patriarchale status-quo waarin ze leeft. Alice, hoewel zij ook een gedeelte van de film slaapt, is actiever in het huwelijk en weigert zich neer te leggen bij de patriarchale status-quo die Bill aanvankelijk propageert. Zijn reis is, in tegenstelling tot Dorothy’s passieve reis in Oz, een actieve herontdekking van zijn huwelijk.

Bill moet het vrouwelijke in zichzelf leren herkennen, mede gesymboliseerd door zijn latente homoseksualiteit. Bill moet zich leren openstellen naar Alice, aanvaarden dat zij verlangens naast hem heeft, en dat hetzelfde voor hem geldt. Hij moet zijn emoties en zwaktes met haar delen, en zij moet een leidende rol op zich kunnen nemen die hij haar aanvankelijk ontzegt. De falende masculiniteit en de latente homoseksualiteit in het werk van Stanley Kubrick worden in deze zwanenzang opgelost door de actieve participatie van de vrouw. Het is tekenend dat de film letterlijk begint met de male gaze naar de kont van Alice, en eindigt met een focus op haar gezicht, waarin zij voorstelt wat er moet gebeuren, met een perfect slotwoord voor Kubricks oeuvre: “I do love you and you know there is something very important we need to do as soon as possible. Fuck.”

Oz Wide Shut: de werkelijkheid gedroomd

Toch zou Kubrick Kubrick niet zijn als hij zelfs deze nieuw gevonden realiteit voor Bill en Alice niet zou ondermijnen met een aantal droomachtige valkuilen. De gehele laatste scène suggereert dat we Oz nog niet verlaten hebben. In de speelgoedwinkel zien we spellen die erg sterk hinten naar de rituele orgies (een trits spellen genaamd The Magic Circle), en het is niet voor niets dat enkele elitaire mannen die we eerder zagen op het feest van Grand Wizard Ziegler zich ook in deze winkel bevinden.


Om de circulaire stuctuur nog duidelijker te maken, en wederom leentjebuur te spelen bij The Wizard of Oz, laat Kubrick dochter Madison een feeënbarbie pakken. Zij lijkt sprekend op Glinda the Good Witch, die The Wizard of Oz besluit, en eerder al te zien is bij Dorothy’s intrede in Oz. Ook in Eyes Wide Shut zagen we eerder een roze fee, een good witch, net voordat Bill en Alice naar het feest van Ziegler gaan. Madison heeft, terwijl zij kijkt naar De Notenkraker, twee mooie feeënvleugels op haar rug. Om The Wizard of Oz nog duidelijker naar voren te laten komen in de speelgoedwinkel zien we een hele hoop knuffels, maar vreemd genoeg zijn drie soorten dieren oververtegenwoordigd. “Lions and tigers and bears, oh my.

De boodschap lijkt duidelijk: Bill en Alice hebben nieuw geluk gevonden, maar ze bevinden zich nog steeds in een droomwereld. Een terugkerende nachtmerrie zonder einde. Maar als je dan toch vastzit in een schijnhuwelijk, met schijnrollen, in een schijnwereld, dan valt er nog één ding te zeggen en te doen:

Bladzijdes: 1 2


Onderwerpen: , , , , ,


Reageer op dit artikel