San Andreas (2015)
Introductie themamaand rampenfilm

1 juni 2015 · · Kritiek + Première + Ramp-zalig!

Meestal is de aarde al 2 keer bijna en 1 keer helemaal vergaan voordat de hoofdfilm van start gaat. Het gemiddelde Pathé-trailerblokje toont de preoccupatie van Hollywood met vernietiging op de grootst mogelijke schaal. Aanjager lijkt de explosieve ontwikkeling op het gebied van special effects. Superheldenfilms, science fiction, actiefilms, rampenfilms; de trend spreidt zich uit over diverse genres die daar op leunen. Verlekkering aan special effects-porno lijkt de gemene deler. Of is dat te simplistisch gesteld en is er meer te halen uit dit type blockbuster? In de aanloop naar het blockbusterseizoen wijden we de maand juni aan de rampenfilm. Te beginnen met San Andreas.

Het is een open deur, maar binnen de special effects-genres onderscheidt de rampenfilm zich door een ramp in een meestal hedendaagse setting, waar niet direct menselijk handelen aan vooraf gaat. Voor de dynamiek van het genre is dat nogal bepalend. Er zijn geen bad guys die op vernietiging uit zijn, maar compromisloze natuurkrachten. De strijd is dan ook zeer overzichtelijk, want achter natuurkrachten schuilt geen moraliteit of bedoeling. Vergeet de ingewikkelde plots van superheldenfilms c.s. waarin niets en niemand is wat het aanvankelijk lijkt. Een meteorietinslag is een meteorietinslag, en een aardbeving een aardbeving. Niets meer, niets minder.

Een plot als die van San Andreas is dan ook eenvoudig en volgens bekende formules opgezet. Ray (Dwayne Johnson) is een reddingswerker die vanuit een helikopter al honderden ongelukkigen heeft weten te redden. Na de openingsscène waarin we zo’n operatie tot succesvol eind zien komen, treedt de eigenlijke plot snel in werking. Seismoloog Lawrence (Paul Giamatti) registreert kleine schokken bij de Hoover Dam, die precies corresponderen met zijn voorspellingen. Het blijkt een voorbode op een enorme schok die de dam, in een spectaculaire scène, verpulvert.

Zelfs dit blijkt nog maar voorspel. Volgens de informatie van Lawrence zal weldra de hele aardkorst langs de San Andreas breuklijn verschuiven, met totale vernietiging van San Fransisco en omstreken als gevolg. Inmiddels zijn we van Ray te weten gekomen dat hij in scheiding ligt en ooit een dochter is verloren. Zijn andere dochter Blake (Alexandra Daddario) vertrekt met stiefpa naar San Fransisco, waar dadelijk de ellende toe zal slaan.

Het schema, kortom, is compleet. De wetenschapper die als enige weet hoe het zit (en vooral bedacht lijkt om de spanning van een aanstaande ramp te genereren). De familiare problemen die reliëf moeten geven aan het hoofdpersonage. De verlossing van een trauma die als motivator dient en voor dramatisch gewicht zorgt. Het mannetje en het vrouwtje dat elkaar in het heetst van de strijd vindt.

Het is de vraag of je je als kritische kijker erg je hoofd moet breken over de vraag in hoeverre die onvermijdelijke (?) elementen origineel of sterk uitgewerkt zijn. Het blijft ten slotte opvulling tussen het eigenlijke spektakel. Noodzakelijke opvulling weliswaar, want zonder achtergronden (over de personages én de rampsituatie) verliest het spektakel aan spanning. Maar voor een doorwrochte studie over scheidingsperikelen zal niemand naar San Andreas gaan.

Het zij Brad Peyton dan ook vergeven dat San Andreas in dit opzicht voorspelbaarheid troef is. Ik betrapte mezelf erop dat ik de vermakelijkheid van de film elders vond. Niet eens zozeer in het spektakel, hoewel dat indrukwekkend is. Meer in de situaties van morele dubbelzinnigheid die ontstaan.

Het uitgangspunt van de gehele plot is bijvoorbeeld al bevreemdend: een reddingswerker die zich totaal niet bekommert om de slachtoffers van de aardbeving, om met een reddingshelikopter een zeer lange tocht te ondernemen zijn dochter te redden. Als een gebouw vol met mensen instort, maar Ray nog net zijn ex(!)-vrouw redt, dan moet dit een moment van opluchting zijn. Zodoende is de rampsituatie met (honderd)duizenden doden uitsluitend een speelterrein voor Ray’s particuliere missie die, uiteraard, het uiteengevallen gezinnetje weer bijeen moet brengen. Het einde van de film is zelfs ronduit schaamteloos.

Zo komt er voortdurend iets om de hoek dat vreemd of pervers overkomt. Al in de openingsscène, als een knappe blondine met haar auto het ravijn inrijdt. Ze is tijdens het rijden app’jes aan het lezen, waarvan de inhoud overspeligheid suggereert. Vreemd genoeg is niet dit haar noodlottig, wat nog als een moreel oordeel gezien zou kunnen worden, maar een steen die op haar auto valt. Het roept de vraag op waarom het meisje dan eerst als een onvoorzichtige losbol is neergezet.

Iets verderop worden twee Britse jongens geïntroduceerd, die hun geiligheid voor de knappe Blake niet onder stoelen of banken steken. Het maakt het wat dubieus dat ze na de kort daaropvolgende beving een gevaarlijke tocht naar de parkeergarage ondernemen om de hun dan nog volkomen vreemde Blake te redden. Het wekte me de suggestie dat ze vooral hun libido achterna lopen; in een normale situatie zouden ze het gebouw uit vluchten, of, als ze per se zo nobel moeten zijn, veel effectiever zijn door te helpen met de ontruiming.

San Andreas is vooral om het egoïstische gehalte van de reddingsoperatie behoorlijk afgekraakt. Dat lijkt me terecht, voor zover je van een rampenfilm wenst dat die ook in moreel opzicht steekhoudend in elkaar zit. Maar een moreel steekhoudende film zou in dit genre denk ik ook een veel saaiere en voorspelbaardere film opleveren. Bedoelde of onbedoelde dubbelzinnigheid in de lezing, lijkt me, naast het visuele spierballenvertoon, een van de pleziertjes van de rampenfilm.

★★★½☆


Onderwerpen: ,


Reageer op dit artikel