Selma (2014)
Belangrijke historie in een filmisch jasje

18 februari 2015 · · Kritiek + Première

Selma

Je kan het je bijna niet voorstellen, maar in een wereld die geobsedeerd is met biopics was er in Hollywood nog nooit een grootschalige film gemaakt over misschien wel de meest invloedrijke persoon van de Amerikaanse 20e eeuw: Martin Luther King. Zeker, er zijn TV-films en ook documentaires over zijn leven verschenen maar nog geen serieuze film. Tot nu. Selma vertelt niet het hele levensverhaal van King (dat is in pakweg twee uur ook niet te doen), maar een specifiek protest dat King in 1965 organiseerde in Selma, een stadje in het diepe zuiden van de Verenigde Staten, in de staat Alabama. Het zou een legendarisch protest worden met grote gevolgen voor de behandeling van de zwarte bevolking, zeker op het gebied van stemrecht. Een gepast moment dus om centraal te stellen in de eerste bioscoopfilm over de grote Martin Luther King.

We zien in het begin van de film hoe een zwarte vrouw (gespeeld door Oprah Winfrey) in Selma stemrecht probeert te verwerven bij een ambtenaar. Meteen wordt duidelijk hoe diep het racisme in Alabama nog aanwezig is aangezien ze zwaar vernederd en met nul op rekest naar huis terugkeert. Ondertussen krijgt King de Nobelprijs voor de vrede, maar van rust is er voor de doctor geen sprake. Stemrecht voor iedere volwassene staat bovenaan zijn lijst en hij probeert Lyndon B. Johnson ervan te overtuigen dat dit de enige mogelijkheid naar enig succes is. Johnson is helaas niet overtuigd en dus voelt King zich gedwongen een vreedzaam protest voor algemeen stemrecht te organiseren in Selma, waar niet alleen de plaatselijke sheriff een ontzettende racist is maar ook gouverneur George Wallace als voorstander van segregatie geen pretje blijkt. Het leidt tot een historisch protest waarbij onschuldige zwarte burgers worden mishandeld en zelfs vermoordt, allemaal onder het toeziend oog van tientallen miljoenen televisiekijkers waarvan het merendeel blank is en voor het eerst echt met het onrecht wordt geconfronteerd.

Selma is vanuit historisch oogpunt een zeer belangrijke film. Niet alleen is de film bijna griezelig actueel gezien de afgelopen jaren van Amerikaans politiegeweld tegen vooral zwarte burgers, ook is het van belang om dieper in het leven van King te duiken. We kennen allemaal wel de “I have a dream” speech, maar het Selma-protest zal voor velen toch redelijk onbekend terrein zijn. Gelukkig heeft regisseuse Ava DuVernay ervoor gekozen om King niet als een heilige te portretteren, maar als iemand die ook twijfels heeft en het de nodige moeite kost om zijn familieleven in stand te houden in alle drukte. We zien een man die niet precies weet waar de grens ligt (hoeveel onschuldige mensen moeten sterven voor de strijd geslaagd is?), maar toch ook een groot persoon die met vurige en intellectuele speeches niet alleen religieuze volgers voor zich weet te winnen, maar een hele gemeenschap; een heel volk zelfs. Kernpunt is hierin David Oyelowo die werkelijk een prachtrol neerzet als King. Zijn Britse accent is totaal verdwenen en in plaats daarvan weet hij de specifieke intonatie van King een plek te geven. Hierbij is het trouwens van belang te weten dat de speeches in de film niet die van King zelf zijn, vanwege een rechtenkwestie moesten de schrijvers zelf speeches verzinnen maar deze zijn zo overtuigend dat ze bijna niet van de werkelijkheid te onderscheiden zijn, niet in de laatste plaats vanwege Oyelowo’s monumentale spel.

Enige kritiek kwam er op de film in de V.S. vanwege de negatieve manier waarop President Johnson zou zijn geportretteerd. Geschiedschrijvers en naasten van Johnson beargumenteren immers dat Johnson juist een groot voorvechter was van gelijke rechten en niet de tegenstribbelende President zoals te zien is in Selma. Hoe het ook moge zijn, we hebben hier te maken met een werk van fictie en zo slecht komt Johnson er overigens niet vanaf. Hij spuwt zo nu en dan racistische taal uit, maar vergeet dat dit destijds bijna de norm was in het land (helemaal in het zuiden). Tom Wilkinson (saillant genoeg ook een Brit) speelt de rol sterk en weet naar mijn idee juist een subtiele visie te geven van een president die lang niet altijd omarmd is als een groot man. Nee, de echte antagonist is George Wallace, de gouverneur van Alabama en een walgelijk type. Tim Roth (wederom een Brit!) weet met een goede manier van schmieren deze figuur te plaatsen in de geschiedenis van het Selma-protest.

Selma deinst er niet voor terug om de keiharde realiteit te tonen van het geweld en onrecht zonder overigens ook maar een moment exploiterend of sentimenteel over te komen. Het is heden ten dage bijna een onwerkelijke ervaring om te zien dat zo’n 50 jaar geleden er nog een diepe haat was die zonder moeite naar boven kwam, maar het is ook goed te zien dat het spontane gevolg van een breed deel van de V.S. hiertegen in opstand ging. En dat alles is te danken aan Martin Luther King, een man die decennia lang opkwam voor de zwakkeren en het land – zo niet de wereld – voor altijd veranderde. En nu is Hollywood dat eindelijk met succes ook opgevallen. Het werd eens tijd.
★★★★☆


Onderwerpen: , , , , ,


Reageer op dit artikel