Seymour: An Introduction (2015)
Een intiem portret vol levenswijsheid

9 september 2015 · · Kritiek + Première

 photo Seymour20An20Introduction_zpsqkm6wkdl.jpg

Intimiteit voort de boventoon in dit biografische portret van de New Yorkse pianist Seymour Bernstein. Het IDFA uitgezonderd, kom je weinig documentaires tegen die zo bescheiden te werk gaan. Het zit hem al in de titel: Seymour: An Introduction. Anders dan bij de documentaire over Amy Winehouse, die geen verdere introductie behoefde, maken we in Seymour kennis met iemand die liever op de achtergrond blijft. De enige naamsbekendheid is frappant genoeg die van de regisseur, namelijk acteur Ethan Hawke (Before Midnight (2013)). Hij herkent in Seymour niet alleen een muzikaal genie, maar vooral een leermeester vol levenswijsheid; het is zijn bewondering geweest dat iemand als Seymour zijn plek in de geschiedenis terugkrijgt.

De titel verwijst ook naar een kort verhaal van J.D. Salinger. Dat is niet verwonderlijk, want behalve dat het leven van Bernstein evenals de verhalen van Salinger vervlochten is met de stad New York, is het ook zijn positie als ‘ander’, het gedwongen afwijken van de norm, dat zijn karakter kenmerkt. Het knappe is dat Hawke Seymour weigert in een hokje te duwen en doet daarmee zijn individualiteit volledig recht. Als je Seymour hoort vertellen dat zijn vader vroeger sprak drie dochters en een ‘pianist’ te hebben, besef je dat dit niet vriendelijk bedoeld was. Ook tijdens de lessen met zijn leerlingen, die hij op hoge leeftijd nog ontvangt in zijn minuscule appartement, merk je hoe enorm gevoelig hij te werk gaat: evenzeer de regisseur behandelt hij iedereen even vol aandacht en respect.

Het is verleidelijk om ook als kijker Seymour, die ongeveer zijn hele leven vrijgezel is gebleven, te willen classificeren. Het gevaar is dat je hiermee iemand reduceert tot een aantal kenmerken of omgevingsfactoren, iets dat op problematische wijze in Amy (2015) gebeurde. Seymour is ten eerste een docent die zijn voorliefde voor klassieke muziek wil overbrengen. Daarvoor liet hij een succesvolle carrière als concertpianist schieten, omdat de intimiteit van het lesgeven hem beter lag. Hij wilde niet ten onder gaan aan de zenuwen en tics van optreden voor een groot publiek, wat wordt geïllustreerd door een hilarisch fragment van collega Glenn Gould. Seymours bescheidenheid is tegelijk zijn zelfbehoud geweest, zijn manier van overleven in de wereld, maar dat betekent gelukkig niet dat hij niks te vertellen heeft.

 photo Seymour20An20Introduction202_zpsh9kwdcgl.jpg

In een reeks interviews met vrienden, opnames met leerlingen en een gesprek met Hawke zelf, zien we een enorme intelligentie naar voren kom. Meerdere keren wil je tijdens het kijken zijn uitspraken inlijsten en aan de muur hangen. De inzichten worden versterkt door de schoonheid van de klassieke muziek, die bijna alle beelden begeleiden. Toch begint het op dit punt na een uur te schuren. Sommige interviews zouden beter werken met stilte op de geluidsband en aan het eind sluipt er een sentimentaliteit in de boodschap. Ten eerste wanneer Seymours traumatische ervaring met de Korea Oorlog, waar hij als soldaat diende, wordt uitgemolken en ten tweede wanneer Hawke veel te letterlijk de universele en verbindende kracht van muziek illustreert door middel van een montagereeks van archiefbeelden.

De laatste twintig minuten draaien om het eerste publieke optreden in jaren, dat Seymour op initiatief van Hawke voor intimi geeft. Je zou na de zorgvuldige opbouw eigenlijk willen dat hij hier de muziek zijn werk laat doen, maar Hawke blijft onzeker heen en weer springen tussen Seymours repetities, angsten en interviews. Alleen het concert had volstaan om de boodschap over te brengen: muziek kan je op laten gaan in een moment van louter gewaar zijn, dat een transcendente ruimte creëert waar je anderen woordloos en jezelf gedachteloos kan ontmoeten.

★★★★☆


Onderwerpen: , , , ,


Reageer op dit artikel