Ship of Theseus (2012)
Indiaas meesterwerkje over identiteit en moraliteit

1 augustus 2015 · · Beschouwing + Salon India

Ship of Theseus is een Indiase film die steunt op het filosofische gedachtespel van Oud-Griekse filosoof Plutarchus: als men alle onderdelen van het schip van Theseus één voor één zou vervangen, wanneer zou het schip dan stoppen hetzelfde schip te zijn? Of blijft deze gedurende de afbraak en wederopbouw één en hetzelfde schip? Het is een metafoor die ook weerslag vindt in ons eigen leven: onze cellen blijven zich constant vernieuwen, en een cyclus van vernieuwing duurt pakweg zeven jaar. Zijn we na zeven jaar een ander persoon geworden?

In The Ship of Theseus wordt de verandering van identiteit en gedachtegoed – die in wezen aanwezig is in elk mensenleven op kleine, dan wel grote schaal – versneld door een ingrijpende gebeurtenis in het leven van drie personages. Elk van hen krijgt een orgaantransplantatie, en bij elk van deze personen blijkt deze heftige doch nodige ingreep ook zijn weerslag te hebben op hun wereldvisie.

In de eerste verhaallijn, de pilaar waar de rest van de film op steunt, is deze verandering in zienswijze letterlijk. De jonge slechtziende fotografe Aaliyah krijgt haar volledige zicht terug met een donoroog, maar heeft hierdoor het gevoel dat haar foto’s aan eigenheid verliezen. Haar artistieke identiteit – voor Aaliyah haar volledige identiteit – hangt samen met haar lichamelijke beperking, en nu ze met een andere blik in de wereld staat komt deze haar vreemd over.

In de tweede verhaallijn wordt een monnik dodelijk ziek. Hij heeft de kans een transplantatie te ondergaan, gecombineerd met een medische kuur. Het probleem is dat deze man dierenrechtenactivist is, en de medische wereld hem niet kan verzekeren dat de behandeling proefdiervrij is. De politieke en religieuze overtuigingen van de man, het belangrijkste onderdeel van zijn identiteit, worden danig op de proef gesteld.

In de derde verhaallijn volgen we Navin, een man die dankzij een donornier kan blijven doorleven. Wanneer hij in het ziekenhuis een man tegenkomt wiens nier op illegale wijze ontvreemd is, brengt dit Navin in een lastig moreel parket, daar hij denkt dat hij de gestolen nier ontvangen heeft. Ook als hij de ware toedracht van de situatie leert, is hij bereid boete te doen.

De drie verhaallijnen worden aan elkaar verbonden in een wonderschone epiloog, die op poëtische wijze de religieuze en filosofische thema’s van de film onderstreept. Elk van de segmenten wordt tevens gelardeerd met flarden van filosofische ideeën en gesprekken, zonder dat getracht wordt een uniforme boodschap over te dragen.

In tegendeel: er is in Ship of Theseus enorm veel ruimte voor nuance en tegenstrijdigheid. Soms zit de paradox al in het personage ingebakken, zoals een blinde fotografe, maar niet zelden ondermijnt regisseur Anand Gandhi de verwachtingspatronen of morele oordelen van de kijker. In een uiterst intense scène komt een personage recht halen bij een man die hij ziet als een agressor, maar wanneer blijkt dat deze niet van de problemen in kwestie wist, wordt een moreel oordeel uiterst complex (ook voor de kijker). In deze confrontatie blijkt iedereen evenveel gelijk als ongelijk te hebben en levert elke mogelijk oplossing een onverdiend probleem op voor de tegenpartij.

Ship of Theseus is uiteindelijk compleet humanistisch te noemen, waarbij de empathie voor elk personage voelbaar is. Dat geen van de verhaallijnen teleurstelt, ondanks de behandeling van dezelfde grondthema’s, is onder andere te danken aan het diepe begrip voor de situatie van elk van de personages. Thema’s als identiteit, moraliteit en idealisme zijn niet eenduidig, en de film behandelt ze derhalve ook niet zo. De film zelf transformeert ook van segment naar segment: regelmatig ondermijnt het volgende segment de visie van een voorgaand gedeelte.

De vorm verandert ook wanneer een nieuwe verhaallijn zich aandient: allen zijn gefilmd in een ander aspect ratio, en behandelen een ander gedeelte van orgaantransplantatie. Het gedeelte met de blinde fotografe gaat expliciet over de verandering van voor naar na; het gedeelte met de monnik behandelt slechts de aanloop naar de operatie en het derde segment slechts de nasleep van de behandeling. Waar het eerste gedeelte stilistisch veel weg heeft van een documentaire, daar doet het tweede gedeelte schilderachtig aan, terwijl het derde gedeelte een meer noir-achtig camerastijl bezigt. Zo is de film net het Schip van Theseus: alle segmenten zijn onderdelen die van stijl, opzet en ideologie veranderen – alsof de film zichzelf telkens vervangt – maar als geheel kun je spreken van één en dezelfde film. Een film met een evidente boodschap: als mensheid zitten we allen in hetzelfde schuitje.


Onderwerpen: ,


Reageer op dit artikel