Sholay (1975)
Totaal entertainment: de masala film

Sholay

In Nederland hebben we totaalvoetbal, in India hebben ze de totale film. Een soort cinema die probeert allerlei populaire genres en stemmingen in één film te stoppen, voor een complete beleving. Ramesh Sippy‘s Sholay (1975) is er zo één, of misschien wel dé totale film. Volgens sommigen begint de zogenaamde ‘masalafilm’ zelfs pas echt met Sholay. En met de andere films uit die tijd van het schrijversduo Salim-Javed, en het werk van regisseur Manhoman Desai. Masala is een Zuid-Indiase naam voor bepaalde soorten kruidenmengsel. Net als de kruidenmix bevat een masalafilm vele smaken en ingrediënten, die bij elkaar voor een bijzondere maaltijd kunnen zorgen. In het geval van Sholay is dat een heerlijk feestmaal. Een smakelijke manier om de musicalmaand van Salon Indien af te trappen.

De muziek tijdens de begintitels van Sholay is al veelzeggend. Het instrumentale nummer begint met typische jaren zeventig jengelende gitaren, waarna traditionele Indiase percussie en een sitar de melodie overnemen, bijgestaan door Indiase blazers, en uiteindelijk zou het laatste stukje best door Morricone gecomponeerd kunnen zijn. Een muzikale voorbode van de masala mix. Daarna volgt meteen met een actiescène die zo uit een spaghettiwestern of uit The Wild Bunch (1969) zou kunnen komen: een spectaculaire treinoverval inclusief shoot-out. Dat western element keert later in de film nog vaak terug, inclusief nog meer sterke actie, waardoor Sholay ook wel een ‘curry western’ genoemd wordt.

Sholay

Maar eerst is er een buddy comedy intermezzo waarin bandieten Veeru (Dharmendra) en Jai (Amitabh Bachchan, de grootste ster van India) in een gevangenis belanden die gerund wordt door een Bollywood variant op Charlie Chaplins imitatie van Hitler in The Great Dictator (1940). Veel slapstick dus, die alleen dient om de twee criminele helden te introduceren als slimme lefgozers met een innige band. Na hun vrijlating wordt aan die diepe vriendschap nog een heel lied gewijd, want naast komedie en western is Sholay natuurlijk ook een musical. Dat is ook wat deze cowboys heel anders maakt dan John Wayne of Clint Eastwood: ze tonen makkelijk hun emoties, als het kan door te zingen.

Ondertussen wordt langzamerhand duidelijk wat het eigenlijke plot is: een gepensioneerde politieman wil het duo inhuren om een andere crimineel uit te schakelen. Dit zou het dorp, waar hij een soort landheer van is, van de tirannie van de bandiet en zijn bende te bevrijden. Want waarom zou je bij de nu al bestaande mix van genres niet ook nog het verhaal van Seven Samurai (1954) halen? En dan hebben we het nog niet eens gehad over de romantiek en het melodrama die nog een belangrijke rol in Sholay gaan spelen, terwijl we al meer dan drie kwartier in de film zitten! Want pas dan worden de schurk en de vrouwen in het dorp geïntroduceerd…

Sholay

Die introductie van de slechterik is terecht heel beroemd geworden. Niet alleen vanwege zijn dialoog en diepe stem, maar ook hoe die eerst buiten beeld blijven, terwijl eerst alleen zijn handlangers, dan zijn laarzen en daarna zijn rug te zien zijn. Zijn dialogen zijn overigens ontzettend geliefd en veel geciteerd in India. Ooit kon je ze apart op plaat krijgen, en hele generaties kennen de woorden uit hun hoofd. Dat gedeelte gaat aan ons westerlingen die geen Hindi spreken grotendeels voorbij, maar doet niets aan de kracht en het vermaak van Sholay af.

Eén van de hoogtepunten van de film is de scène waarin duidelijk wordt waarom de landheer wil dat de helden de schurk levend aan hem uitleveren. De flashback die dit uitlegt is (inclusief sounddesign!) een hommage aan de beroemde tweede scène van Once Upon A Time in the West (1968) waarin Henry Fonda een hele familie uitmoordt. Zodra de helden achter de ware toedracht van hun opdracht komen, doen ze het niet meer voor het geld en worden ze pas echt helden. Hoewel ze wel rustig eerst de tijd nemen om ieder toenadering te zoeken tot een vrouw op wie ze hun oog hebben laten vallen.

Sholay

De romantiek zorgt samen met de innige mannelijke vriendschap en familiale banden voor het gros van zowel de komedie als het melodrama in Sholay, en is aanleiding voor meerdere liedjes en dansnummers. Hét dramatische hoogtepunt van de film is een dansscène, als de geliefde van Veeru moet dansen en zingen om zijn leven te redden, omdat de schurk dreigt met schieten zodra zij stopt. Romantisch muzikaal melodrama op zijn allerbest.

De masalafilm biedt niet zomaar avondvullend vermaak om het publiek een hele avond in de bios te houden, maar is gestoeld op verschillende tradities en invloeden. Het vertellen van uitgebreide verhalen met bijverhalen, flashbacks en verhalen in verhalen is terug te voeren op de millennia oude Indiase epossen zoals de Mahabharata of de Ramayana. Het vertellen van verhalen door muziek en dans heeft zijn oorsprong in verschillende toneeltradities, van het Sanskrit drama uit de oudheid tot de regionale volkstheaters van latere culturen. De integratie van komedie, melodrama, fantasy en muziek/dans in één verhaal is ook terug te voeren tot het Parsi theater. En dan is er nog de Hollywoodmusical van de jaren dertig tot vijftig, die zeker ook van invloed was op de filmtaal van de Bollywoodmusical (kijk maar naar de droomscènes van Raj Kapoor, waar Busby Berkely duidelijk in terug te zien is).

Het knappe van Sholay is hoe al deze elementen perfect samenvallen in één grootse, epische vertelling. Niet alleen vermaakt Sholay drieënhalf uur lang van begin tot eind, maar weet ook succesvol door alle verschuivingen van sfeer en stemming te manoeuvreren. Er zijn critici die beweren dat als je maar één Bollywoodfilm ziet in je leven als westerling, je het beste Sholay kunt zien. Daar zit wel iets in. Is het de beste Bollywoodfilm ooit? Misschien wel, misschien ook niet. Maar het is mogelijk wel de meest complete film die je je kan voorstellen. De totaalfilm. Je denkt misschien: drieënhalf uur? In die tijd kan ik wel twee films kijken! Maar waarom zou je, als je met Sholay vijf films voor de prijs van één kunt zien?


Onderwerpen: , , , ,


Reageer op dit artikel