Silent Running (1972)
De eenzaamheid van de bevlogen klimaatidealist

7 december 2015 · · Kritiek + Salon Galaxy

En wéér zit de wereld in afwachting wat wereldleiders in Parijs zullen besluiten over de bestrijding van het klimaatprobleem. Voortvarendheid is sinds jaar en dag ver te zoeken, en ook nu weer is de vrees voor een uitkomst in de categorie too little too late groot. Ten opzichte van andere belangen lijkt het klimaatprobleem met een zekere onverschilligheid tegemoet getreden te worden. Enigszins pijnlijk is het om Freeman Lowell precies die onverschilligheid te horen bekritiseren in een film van meer dan 40 jaar geleden: de ecologisch gekleurde space opera Silent Running.

Hoe begaan makers van dit soort ruimtevaartfilms nu werkelijk met het klimaat zijn valt te bezien. De afgelopen jaren was een opleving te zien van grootse films waarin de mensheid noodgedwongen de levensmogelijkheden buiten de aarde exploreert. Meestal met een (semi)vernietiging van de aarde als directe aanleiding. Iets cynischer gedacht is die teloorgang van onze planeet niet veel meer dan een plotmatig excuus het ruim(t)e sop te kiezen.

Daarvan valt Silent Running niet zo eenvoudig te betichten. Daarvoor komt de ecologische thematiek te waarachtig over. Hoewel de aarde in deze film niet door klimaatproblemen ten onder is gegaan maar door een atoomramp, moet er toch hard gestreden worden voor het voortbestaan van natuur zoals wij die kennen. In grote ruimtevaartuigen zijn namelijk enorme kassen gemaakt waar de laatste resten flora en fauna als een soort ark van Noach betere tijden afwachten.

Freeman Lowell is de als een druïde uitgedoste astronaut die de natuurzorg als een heilige plicht vervult. Wanneer van aarde de boodschap komt dat de ruimtevaartuigen elders nodig zijn en de kassen vernietigd dienen te worden, komt hij in opstand. De ecologische boodschap van de film is niet mis te verstaan: naast de immer prekerige Lowell, wordt de kijker getrakteerd op liedjes met milieuvriendelijke boodschap van protestzangeres Joan Baez. De enige echt warme beelden van de film zijn de openingsbeelden; close ups van het paradijsje dat Lowell onderhoudt. Voor het overige is het de bekende high tech-vormgeving die de klok slaat.

Wie bij deze film direct moet denken aan 2001: A Space Odyssey (1968), zit er niet ver naast. Regisseur Douglass Trumbull werkte bij die film mee aan de special effects. Hoewel Silent Running met slechts een tiende van het budget van 2001 is gemaakt, oogt de film vergelijkbaar aan zijn beroemdere voorganger. Dat is tegelijk de grootste verdienste, want voor de rest is er het een en ander aan te merken op Silent Running.

Qua introvertie steekt Silent Running het middendeel van 2001 naar de troon. Als Freeman zich heeft ontdaan van zijn minder ecologisch begeesterde collega’s en er alleen voor staat, doet de film zijn titel eer aan. Dat is enigszins opgelost door een aantal drones te introduceren, robots die door Freeman zo geprogrammeerd worden dat ze menselijke trekjes krijgen. Helaas ontaardt dat in flauwiteiten als pokerende robots, en blikkerig verdriet om een machine die de geest heeft gegeven. Dat het hoofdpersonage (gespeeld door Bruce Dern, vader van Laura Dern) vandaag de dag eerder voor een maniakale milieufundamentalist door zou gaan helpt voor de sympathievorming ook niet echt.

Maar het grotere probleem is dat de hele ruimte-exercitie veel gedoe om niets is. Het motief van een vluchtpoging in de ruimte intrigeert, maar bijbehorende spanning ontbreekt volledig. Zoals zo vaak in dit genre bestaat plotvoortgang vooral uit het repareren van kapotte technologie en improviseren binnen bepekte mogelijkheden. Dat een film daar zelfs volledig én succesvol op kan varen bewijst Gravity (2013), maar dat is de uitzondering die de regel bevestigt. Freeman voert gesprekken met een thuisbasis die onzichtbaar blijft, wat tamelijk fnuikend is voor de spanning dat het wel eens mis kan gaan. Helaas eindigt de film met een paniekerig slotakkoord dat uitblinkt in zinloosheid. Misschien is dat de boodschap van de film, maar een gevoel van tragiek is dan niet wat beklijft. Eerder van onverschilligheid, en dat kon de bedoeling toch niet zijn.


Onderwerpen: , , ,


Reageer op dit artikel