The Martian (2015)
Een twee uur durende NASA-reclame

30 september 2015 · · Kritiek + Première

 photo The20Martian_zpssmpunoq0.jpg

Als alles meezit willen we over tien jaar gaan landen op Mars. In hoeverre kunnen we met The Martian dan nog spreken van echte sciencefiction? Deze boekverfilming, plichtmatig geregisseerd door veteraan Ridley Scott, vormt niet zozeer het bewijs dat overleven op Mars mogelijk is, maar eerder dat de ‘serieuze’ sciencefictionfilm bezig is met een comeback. Anders dan het genre van het moderne ruimtesprookje dat sinds Star Wars (1977) de dienst heeft uitgemaakt – en met de komende trilogie en het Marvel-universum springlevend is – zijn ruimtevaartfilms met een meer existentiële inslag doorgaans een zeldzaamheid gebleven. Weet Matt Damon als gestrande astronaut op de rode planeet hier verandering in aan te brengen?

The Martian past mooi in het rijtje van Interstellar (2014), Gravity (2013) en Moon (2009), wat betreft ruimtefantasieën die niet eens zo gek ver weg van de werkelijkheid afstaan. Binnen het genre vormt 2001: A Space Odyssey (1968) nog steeds de mijlpaal, die evenals de zwarte monoliet uit Kubricks klassieker hoog boven zijn navolgers lijkt uit te torenen. Een intelligente sciencefictionfilm maken is maar weinig gegeven. Toch smaakt de huidige trend, die dankzij de toenemende kwaliteit van special effects zijn grenzen aan het verkennen is, naar meer. Ik durf zelfs te wedden dat de huidige generatie ruimtevaartfilms de ‘westerns’ van onze generatie zullen worden; het drukt een bepaalde tijdsgeest uit waar technologische ontwikkeling steeds minder aan de verbeelding overlaat.

Terug naar Mars. Matt Damon speelt Mark Watney, een botanist die na een evacuatie tijdens een heftige zandstorm voor dood is achtergelaten. Zijn team, met onder andere Jessica Chastain als leider met gewetenswroeging (ze had hem moeten zoeken!), weet echter van niks. Daarom verplaatst het verhaal zich naar de aarde, waar na enige tijd de mensen van NASA de onverwachte signalen van leven op Mars oppikken. Mark is het inmiddels gelukt aardappels te poten en NASA coördineert zijn reddingsmissie. Appeltje eitje, toch? Het in inherent aan het genre dat er iets mis moet gaan, maar het is aan de makers om de (noodlottige) ontwikkeling in het plot zo te verpakken dat je als kijker op het puntje van je stoel blijft zitten. Zelfs als je eigenlijk al weet hoe het afloopt.

 photo The20Martian202_zps4i560lgw.jpg

Technisch is er weinig op The Martian aan te merken: Mars heeft er nog nooit zo realistisch uit gezien en ook de scènes in de ruimte zijn opvallend mooi gedaan. Toch is hier alles mee gezegd, want anders dan Gravity, waar de ronddraaiende cameravoering het tot een unieke achtbaanrit maakte, en Interstellar, waar de special-effets werden aangewend om zwarte gaten en planeten te verbeelden die alleen op papier bestaan, lijkt The Martian maar met één ding bezig te zijn: imitatie. Het verhaal staat niet in dienst van de spanning of het wonderlijke, het staat in dienst van het wenselijke en verwachtbare. Het is hiermee wellicht de meest realistische ruimtevaartfilm ooit gemaakt, maar tegelijk ook de meest saaie, voorgekauwde, en fantasieloze. Om over de cheesy discosoundtrack maar te zwijgen.

Als er één gouden filmwet is, dan is het wel de volgende: vul nooit te veel in voor de kijker. The Martian doet exact het tegenovergestelde: je weet elke scène precies hoe de vork in de steel zit, wat er aan de hand is, zelfs wanneer er iets misgaat, omdat dit letterlijk een scène ervoor door een personage wordt aangekondigd. Hoe spannend de psychologie van eenzaamheid en overleven op een dode planeet had kunnen uitpakken, wanneer we tot de wereld van Mark Watney beperkt waren gebleven, zo jammerlijk is dit existentiële aspect nu ingeruild voor een soort reclamespotje van team NASA. Dit toont zich als een ongepaste trots hoe we in wetenschappelijke samenwerking als mensheid één enkel individu kunnen redden (door er overigens heel veel geld tegen aan te gooien, maar voor die ethische discussie is duidelijk geen plek).

De reeks Hollywood-acteurs die op aarde in bijrollen langskomt (Chiwetel Ejiofor, Kristen Wiig, Jeff Daniels, Sean Bean) is beschamend te noemen: geen enkel personage maakt een ontwikkeling door, alle menselijke verhoudingen staan in dienst van politiek gekissebis. Natuurlijk, dat Ridley Scott de regie voert betekent niet dat je gelijk een Alien (1979) moet verwachten, laat staan een Prometheus-kloon. Dit is ook geen auteursfilm: het is een studiofilm. Ik zeg dit niet zo snel, maar je doet jezelf waarschijnlijk meer plezier om het gelijknamige boek van Andy Weir te lezen, of anders gewoon zijn korte verhaal The Egg. Dan wordt je verbeeldingskracht tenminste nog geprikkeld.

★★☆☆☆


Onderwerpen: , , , , , , , , , ,


Reageer op dit artikel