Yellow Brick Road (1): Somewhere over the Rainbow
Over homoseksuele leeuwen, Stonewall en de vlag.

The Wizard of Oz geldt als een van mijn favoriete films, en het vreemde is dat dat eigenlijk weinig te maken heeft met de film zelf. Jawel, de avonturen van Dorothy en haar vrienden zijn onweerstaanbaar, de liedjes zijn catchy en de decors zijn heerlijk grotesk, maar The Wizard of Oz verdient zijn klassieke status vooral omdat de film groter dan zichzelf is geworden. Doordat het verhaal ietwat schematisch is opgezet, is de film een ideaal vehikel om theorieën aan op te hangen: een gele weg is zo specifiek, en tegelijkertijd zo weinig betekenisvol van zichzelf, dat deze wel iets moet betekenen. Daardoor is The Wizard of Oz, net als veel sprookjes en mythologische verhalen, een bron van archetypen geworden, die te pas en te onpas opduiken in andere media, of zelfs invloed hebben op de realiteit. De komende tien weken daal ik af over de gele klinkerweg en bespreek ik de invloed van The Wizard of Oz aan de hand van allerhande media-uitingen.

The Wizard of Oz politiek gelezen

In dit eerste artikel zal ik niet zozeer ingaan op de filmische invloed die The Wizard of Oz had, op filmmakers zo divers als Stanley Kubrick, The Wachowskis, The Coen Brothers, Joe Dante en David Lynch, maar vooral op de politieke context van de film. Doordat de personages strak afgebakende archetypen zijn, en de locaties ook duidelijke nomenclaturen hebben zijn veel acedemici aan de haal gegaan met de inhoud van de film. Zo zijn er bijvoorbeeld mediageletterden die beweren dat het boek en de film een allegorie zijn voor het belang van ‘de gouden standaard’ als munteenheid om inflatie tegen te gaan. Het is niet ongeloofwaardig, aangezien schrijver Frank L. Baum politiek geëngageerd was, zichzelf een econoom achtte, en zelfs een toneelversie van The Wizard of Oz schreef waarin hij kritiek uit op Theodore Roosevelt en andere belangrijke politici, mede op basis van hun uitgavenpatroon.

Andere ideologieën die toegepast worden op The Wizard of Oz variëren van pro-religieus (waarbij het kwaad verslagen wordt door de doop, en een meisje afreist naar de hemel) tot anti-religieus (waarbij de godenfiguren falende mannetjes blijken te zijn achter het gordijn); van Jungiaans (waarbij elk personage een archetype vertegenwoordigt) tot feministisch (een sterke vrouwelijke protagonist, geschreven door de zoon van een beroemde suffragette). Het sterkste argument dat al deze mensen op de goede weg zouden kunnen zitten, ongeacht de werkelijke politieke ideologie van Frank L. Baum, is dat The Wizard of Oz in wezen gaat over het bevragen van de status-quo. Dorothy doorprikt met haar acties de leugens en de fabeltjes die de hiërarchie, gepresenteerd door The Wizard of OZ, haar op probeert te spelden. Ze rammelt aan de norm; neemt geen genoegen met de dingen zoals ze lijken. Ook al haar vrienden voldoen niet aan hun uiterlijke stereotypes: de vogelverschrikker leeft, en heeft uiteindelijk toch een brein; de tinnen man staat niet stil, en heeft toch een hart; en de leeuw is geen stoere held, maar is toch dapper op zijn eigen manier.

The ‘Dandy’ Lion

De leeuw is wat mij betreft de crux van één van de interessantste politieke aspecten van The Wizard of Oz. Hij is de figuur die de grootste politieke invloed heeft gehad in onze realiteit, en is het personage dat naast de film het meest zijn eigen leven is gaan lijden. De leeuw wordt aanvankelijk namelijk neergezet als een ‘sissy’ en een ‘dandy lion’. En ondanks dat sommige boze tongen beweren dat de camp niet bewust is, zal toen ook al duidelijk geweest zijn dat de leeuw een gecodeerde parodie is op de flamboyante homoseksuelen uit die tijd. Het acteerwerk ligt er duimendik bovenop, en de goede verstaander zal hebben doorgehad dat de draak werd gestoken met vermeend nichterig gedrag. Het interessante is echter dat in The Wizard of Oz, in tegenstelling tot veel parodieën op homoseksualiteit destijds, de sympathie toch echt bij de leeuw ligt. Ook Dorothy mag hem, en op onvoorwaardelijke wijze voegt ze hem toe aan de vriendengroep. Die actie, waarbij Dorothy nul negatieve aandacht besteed aan ‘de feminiene eigenschappen’ van de leeuw is lovenswaardig, en één van de redenen waarom homoseksuelen all over the world deze film in hun hart gesloten hebben.

De invloed van The Wizard of Oz op de homocultuur is namelijk niet te onderschatten. Ik durf zelfs te stellen dat deze film de meest invloedrijke homofilm is, die de reputatie van Judy Garland als ‘The Elvis of the Homosexuals’ bezegelde. Judy Garland was een vriend van de homo’s, die regelmatig gaybars bezocht met beroemde homo’s als George Cukor; wiens vader homo was; en die met haar tragische leven de levens van vele homo’s toendertijd weerspiegelde. De homo’s leden, en Garland leed met ze mee. Voor Garland was er geen Over the Rainbow, maar een tragisch en vroeg einde door pijnstillers en alcohol. Ze werd uitgebuit door de industrie, uitgekotst – een autobiografie van Garland zou vooral bestaan uit ultiem tragische verhalen maar de homo’s bleven haar trouw.

Friends of Dorothy en de Stonewall oproer

Garland was dan ook hun beschermengel. Letterlijk, want de naam Dorothy, ontleend aan The Wizard of Oz, goldt als een geheimcode als bescherming tegen politie-optreden. In een tijd waarin homoseksualiteit verboden was, en polities hard inhakten op elke vermeende homoseksueel, was het van belang om andere homo’s te kunnen spreken, of te daten, zonder dat je je geaardheid aan de gehele wereld presenteerde. Één van de belangrijkste manieren om andere homo’s te identificeren was de vraag ‘Are you a friend of Dorothy’, ontleend aan de leeuw in The Wizard of Oz. De FBI begreep, bij grootschalig onderzoek naar de homoseksuele subcultuur, de origine van de term niet, en gingen er van uit dat er een echte Dorothy bestond. Naarstig op zoek naar een zwarte lijst van homoseksuelen bleef de FBI zoeken naar een Dorothy. De geuzennaam ‘Friend of Dorothy’ bleef ook nog plakken op het moment dat homoseksualiteit niet meer strafbaar was: veel cruiseschepen met een speciale homoavond adverteerden deze als ‘een meeting van het genootschap van de vrienden van Dorothy’ om de geaardheid van de gasten te beschermen voor een soms nog vijandige omgeving.

Ook blijkt waarschijnlijk dat de dood van Judy Garland zelf een factor was in de Stonewall rellen; het gewelddadig verzet tegen het hardhandige politie-optreden tegen homo’s dat gezien wordt als de bakermat van de moderne homo-emancipatiebeweging. De ‘Stonewall Riots’ vonden plaats in de avond na de begrafenis van Judy Garland. Veel homo’s hadden zich verzameld om naar de begrafenis te gaan, en er hing een sfeer van solidariteit. Het harde optreden van de politie was de factor die de brandhaard aanstak, maar door de grote getale homo’s al aanwezig in The Village, vanwege Garland’s begrafenis, kon het vuur ontbranden. Het is te kort door de bocht om te zeggen dat Garland’s dood een gigantische factor was in het uitbreken van protest, maar het heeft volgens een aantal omstanders zeker voor gezorgd dat er een gevoel was van saamhorigheid dat bijdroeg aan de ‘zij-tegen-ons-mentaliteit’.

Somewhere over the Rainbow

Het is dan ook niet verwonderlijk dat de grote banier van de homo-emancipatie-beweging een regenboogvlag is. Elk van de kleuren staat voor een eigenschap van de gay community, maar bedenker Gilbert Baker schrijft de keuze voor een regenboog als symbool ook voor een groot deel toe aan The Wizard of Oz, met Garland’s prachtige vertolking van Somewhere over the Rainbow. Het is een scène die nog steeds spreekt van een ideaal in een harde wereld, waar veel homo’s, zich ook nu nog in zullen kunnen herkennen.

Dat is één van de redenen dat het einde van The Wizard of Oz ook zo jammerlijk is. Als puntje bij het paaltje komt zijn de laatste vijf minuten van The Wizard of Oz misschien wel de meest verschrikkelijke uit de gele filmgeschiedenis. ‘Het was maar een droom’. Dorothy leert door de gehele film door in de film verschillende lessen, waarbij ze uiteindelijk niet meer alles voor lief aanneemt, en door de maskers van de samenleving heenprikt. Ze keert thuis, een terugkeer naar de status-quo, en ze raakt meteen al dat ze geleerd heeft kwijt: ‘there’s no place like home.‘ Ze legt zich neer bij haar problemen, want de buurvrouw komt nog steeds haar hond ophalen en ze zijn nog steeds arm. Het zou mooi zijn om de Stonewall Riots te zien als een rectificatie van de laatste vijf minuten van The Wizard of Oz: fuck de status quo: there IS a better place, somewhere over the Rainbow.


Onderwerpen: , , , ,


Reageer op dit artikel