Yellow Brick Road (4): The Wiz

Het lijkt een onheilig idee een remake te maken van The Wizard of Oz, met liedjes, maar niet de originele liedjes. Hoe kun je wedijveren met ‘Somewhere over the Rainbow‘ en ‘We’re of to see the wizard‘? Een woord: Motown. The Wiz is, ondanks wat boze tongen beweren, een geslaagde remake van The Wizard of Oz, die zeer bewust zijn eigen gele pad plaveit. Dat is niet in de laatste plaats te danken aan Diana Ross en Michael Jackson, als Dorothy en The Scarecrow respectievelijk, en sterke liedjes als Ease on Down the Road, Don’t Nobody Bring Me No Bad News en A Brand New Day.

Oz en de echte wereld

Waar The Wiz zich echt in onderscheid is de kostumering, de sets en de thematische rijkdom. Het idee van het origineel, dat Oz een weerspiegeling is van de ‘echte wereld’ wordt hier niet doorgevoerd in personages (de reisgenoten van Dorothy kennen geen spiegelfiguur in de realiteit) maar in de sets. Oz ziet er uit als een groteske, verder doorgevoerde versie van New York. De Munchkins bestaan uit tot leven gekomen graffiti, de skyline kent vijf Empire State Buildings, de Tin Man woont op Coney Island, de scarecrow in Harlem, de Cowardly Lion is één van de stenen leeuwen voor de bibliotheek, de Emerald City is een omgebouwd World Trade Center en de linoleum Yellow Brick Road leid door een metrostation en over de Brooklyn Bridge.

De sets zijn waanzinnig, bestaande uit echte locaties die op ludieke wijze zijn omgetoverd door middel van matte paintings. De nepheid van de achtergronden, en de secure composities zijn oogstrelend en artificieel op een manier die we zelden meer zien in films. Een huwelijk tussen New Yorks’ realisme en fantasierijke technicolor. Dit huwelijk wordt ook doorgevoerd in het script, waarbij elk van de personages en locaties terug te voeren is op de grootstedelijke ervaring. Sterker nog, de ervaring van zwarte mensen in de grote stad.

The Wiz en de problemen van de Afro-Amerikaan

Hoewel de film door enorm te floppen het einde van de blaxploitation inluidde, kan The Wiz met gemak gelezen worden als een commentaar op de ‘black experience’. De film onderzoekt, doormiddel van set en decor, wat het werkelijk betekent om zwart te zijn in de grote stad. Elk van de personages is op zoek naar wie ze zijn, en de weg naar zelfreflectie en zelfkennis is er een van veel verleidingen.

De verleidingen uitten zich in (negatieve) stereotypes van zwarte mensen en de Afro-Amerikaanse cultuur: de kraaien die de scarecrow belagen doen denken aan de racistische stereotypes uit Dumbo (die weer op onbeholpen wijze verwees naar de Jim Crowe-politiek), en de Scarecrow zelf heeft een laag zelfbeeld omdat hij constant dom genoemd word (terwijl het tegendeel waar is). De Tin Man is een vaudeville showman, de enige wijze waarop zwarte mensen geaccepteerd werden in de vroege jaren van Hollywood. Wanneer hij geïntroduceerd word zien we op de achtergrond allemaal racistische prulleria uit het vroege jazz-tijdperk. De Cowardly Lion worstelt met verwachtingen van mannelijkheid en moed die hij niet kan waarmaken.

Verleidingen op de (gele klinker)weg

De vier kompanen komen op hun weg allerlei mensen tegen die elk op hun eigen wijze een zoektocht naar succes symboliseren: de Good Witch of the North blijkt aan de illegale lotto mee te doen, wat voor veel mensen in de ghetto’s een manier was om aan geld proberen te komen. De Wicked Witch of the West is de uitbater van een sweatshop, een illegaal handeltje in kleding. En de Wizard of Oz blijkt een gefaald politicus, die in de running was voor de positie van officieel hondenvanger. Het is een weerspiegeling van de zwarte ervaring in de jaren 70, waarbij ondanks hoge ambitie en hard werk succes vaak alleen te vinden was in illegale praktijken, omdat bij de gewone weg (als de politiek) het glazen plafond ligt bij hondenvanger. Dat de antagonisten allemaal een weerspiegeling zijn van het ghettoleven valt het duidelijkst te zien in de scène waarin Dorothy en kompanen terecht komen in het papaverveld: hier is dat letterlijk een bordeel waarbij drugs in hun gezicht geblazen wordt.

Op afstand bekeken

Een van de dingen die The Wiz als film aangerekend wordt is dat de regie van Sidney Lumet letterlijk erg afstandelijk is. De dansscènes zijn vaak in extreme wide shot gefilmd, waardoor je nergens in de actie zit. Mijns inziens is dit een zeer bewuste keuze, die het uiterlijk vertoon van Oz op een gepaste afstand bekijkt. De dansers voor The Wizard zijn bezig met een extravagante show, maar op de afstand waarop Lumet het filmt is het niet meer dan een grote groep mensen die geometrische patronen maakt. Het is mooi, maar er is ook veel lege ruimte. Door het letterlijk van een afstandje te bekijken is de schijn, en de leegheid van de wereld, nog duidelijker te zien.

…en van dichtbij

De ontsnapping uit de dagelijkse problemen die ingegeven worden door geïnstitutionaliseerd racisme en de zoektocht naar innerlijke vrede zijn volgens The Wiz dus niet te vinden in economisch succes en uiterlijk vertoon. De film maakt een pleidooi voor familie en vriendschap, loyaliteit bovenal, als een manier om jezelf te kennen. De scènes waarin het werkelijke zwarte leven wordt getoond zijn de scènes in het begin waarin Dorothy bij haar grote familie is en ze samen de avondmaaltijd nuttigen. Dit is wat Dorothy eindelijk leert: het belangrijkst zijn de mensen om haar heen, die in hetzelfde schuitje zitten en die elkaar onvoorwaardelijk helpen. Wanneer Dorothy dit leert van The Good Witch of the South zien we deze realisatie volledig in close-up.

De andere grote scène waarin close-ups worden gebruikt op evocatieve wijze is die waarin de slaven in de sweatshop net bevrijd zijn, en het juk van The Wicked Witch of the West van hun afwerpen. Hun maskers zijn groteske karikaturen van zwarte mensen, die doen denken aan de meest venijnige racistische spotprenten uit het Antebellum, die ze afwerpen. Vol in close-up zien we de vrolijke, mooie gezichten die onder dat masker schuilgaan. De boodschap van The Wiz moge duidelijk zijn: werp het juk van hoe de buitenwereld je ziet af, en luister naar de mensen die loyaal naar je zijn. Een sterk pleidooi tegen geïnstitutionaliseerde discriminatie en voor een onafhankelijk zelfbeeld.


Onderwerpen: , , , , ,


Reageer op dit artikel