David Lynch’ duistere Dorothy’s.
Yellow Brick Road (5)

David Lynch rekent The Wizard of Oz tot één van zijn favoriete films aller tijden, en dat is niet verwonderlijk als je bedenkt welke overeenkomsten zijn films hebben met de klassieke Hollywoodmusical: een overgang van de realiteit naar een droomwereld, dwergen en een fetisj voor gordijnen. Maar voorbij de lichte uiterlijke overeenkomsten levert The Wizard of Oz (1939)een interessante invalshoek waarmee het werk van David Lynch in een nieuw licht bekeken kan worden. De liefde voor de film sijpelt, misschien wel onbewust, door de kieren van bijna al zijn films, zelfs voorbij de expliciete verwijzingen in zijn verkapte Wizard of Oz-remake Wild at Heart (1990).

Oz als het innerlijk in Wild at Heart

Laten we beginnen bij dit evidente kruispunt van de Yellow Brick Road met Lynch’s eigengereide pad: Wild at Heart grossiert in verwijzingen naar Dorothy en consorten. De Yellow Brick Road vind zijn gelijke in de gele strepen op de weg waar Lula en Sailor, de protagonisten, vluchten van de invloed van Lula’s moeder. De reis blijkt voornamelijk een reis door het innerlijk, want constant worden de verschillende verhalen en herinneringen die Lula en Sailor elkaar post-coïtus mededelen uitgebeeld. De overgang van de werkelijkheid naar hun innerlijke wereld wordt vaak overbrugd door dezelfde gele strepen op de weg.

De nachtmerries en herinneringen die Lula en Sailor tête-à-tête met elkaar delen worden gelardeerd met dialogen en beelden uit The Wizard of Oz. De Wicked Witch of the West keert in de dialoog meerdere malen terug als een symbool voor de diepste angsten van Lula. Dat The The Wizard of Oz een stand-in is voor de diep verstopte hoeken en gaten van onze verbeelding wordt duidelijk wanneer een bijfiguur genaamd Spool (Jack Nance) het verbeeldingsproces als volgt beschrijft: ‘mentally you picture my dog, but I have not told you what type of dog I have. Perhaps you might even picture Toto.‘ En elke keer als Lula bang is horen we de Wicked Witch kakelen op de achtergrond.

De Wicked Witch vind in het echte leven haar gelijke in Lula’s moeder, die in plaats van het fluorescente groen uit The Wizard of Oz haar gelaat besmeurt met knalrode lippenstift. Wanneer zij eindelijk mentaal overwonnen wordt door de liefde van Sailor en Lula symboliseert David Lynch dit door een glas water over haar portret te laten vallen. De foto gaat op onverklaarbare wijze in rook op. Een visueel equivalent van ‘I’m melting, what a world, what a world‘, inderdaad.

Ook Glinda, the Good Witch is van de partij, en zij geeft Sailor inzicht in zijn diepe liefde voor Lula. Als we de verwijzingen naar Oz zien als de meest kernachtige gevoelens van de personages, angsten en hoop, dan is het niet verwonderlijk dat de rest van de film zo gefocust is op het lichamelijke dat de personages in de weg zit: elke schurk spendeert vrijwel elke scène van de film in de badkamer, waarvan sommigen letterlijk constant op het toilet, terwijl Lula en Sailor de slaapkamer niet uit komen. Wanneer Lula aangerand wordt, in de naarste scène van de hele film, is haar reactie dan ook driemaal de hakken van haar schoenen tegen elkaar aan te klikken, maar in tegenstelling tot Dorothy blijft ze nog steeds ver weg van huis.

Fire Walk With Me: Judy, Laura en een gele pruik

Glinda, the Good Witch wordt gespeeld door Sheryl Lee, die ook Laura Palmer vertolkte in Twin Peaks (1990-91) en Twin Peaks: Fire Walk With Me (1992). Haar rol als de Good Witch is opvallend, aangezien Twin Peaks: Fire Walk With Me een parallel creëert tussen Laura Palmer en Judy Garland. De naam Garland komen we voor het eerst tegen in de televisieserie, in de vorm van Officer Garland Brigs, die in de serie Dorothy ook nog even noemt. Maar Twin Peaks: Fire Walk With Me laat zijn personage volledig achterwege. De film is wel, net als The Wizard of Oz, op te delen in twee helften: een gedeelte waarin een Agent Cooper-achtige agent onderzoek doet naar de dood op een jonge dame, en een gedeelte waarin we het leven van Laura Palmer volgen.

Het eerste gedeelte is Dorothy’s Kansas tegenover het Oz van de oorspronkelijke televisieserie: een duistere, geperverteerde versie van een droomachtige wereld, waarin elk van de personages correspondeert met een personage in de meer idyllische helft. De Agent Cooper-equivalent is harder, minder spiritueel. De sheriff is een hork van een vent die erg van de letter van de wet is, en de deputy is naast onhandig (net als Andy) ook een enorme boerenlul. De receptioniste is net als Lucy incompetent, maar daarnaast ook erg bruusk in haar reacties. De serveerster in het café is een blonde dame, net als Norma, maar hier zitten de nicotine-vlekken op haar tanden en druipt haar mismaakte glimlach van laatdunkend sarcasme.

De tweede helft van de film lijkt aanvankelijk niets van doen te hebben met droom of realiteit (of The Wizard of Oz) maar toont ons het in-en-in trieste leven van Laura Palmer in de dagen voor haar dood. Maar voordat het zo ver is nemen we een trip door de droomwereld met een bezoekje van David Bowie aan het FBI-kantoor. Zijn openingszin: ‘We are not gonna talk about Judy‘. De volgende scène zien we Laura. Als Laura’s verhaal bruut ten einde komt zien we een resusaap die naar de camera fluistert: ‘Judy’. Laura wordt dus vergeleken met Judy. Maar wie is die Judy? Oorspronkelijk zou Judy een personage zijn dat de zus was van Josie uit de serie. Ze werd omschreven als een Aziatische dame, met een gele pruik en een aapje. Maar ze bleef weg uit de serie en de film. ‘We are not gonna talk about Judy.

Maar Judy kan evengoed gezien worden als een verwijzing naar Judy Garland, de geteisterde ster van The Wizard of Oz, wiens leven even tragisch was als dat van Laura Palmer: ook zij had een getroebleerde relatie met haar vader, die tientallen homoseksuele affaires onderhield met amper legale jongens en die zijn dochters drilde in het entertainmentvak. Ook Garland werd aan alle kanten in een keurslijf gedrukt en stond stijf van de drugs om nog te kunnen voldoen aan alle verwachtingen. Ook Garland werd voorgelogen, misbruikt en uitgebuit door mensen door bewindvoerders (managers) en ook Garland kwam vroegtijdig aan haar einde. Saillant, maar onmisbaar detail: het was oorspronkelijk de bedoeling om Garland in The Wizard of Oz er aantrekkelijker uit te laten zien. De suggestie van de producenten, die het lang in de pre-productie heeft volgehouden: een gele pruik. De gele pruik duikt in het werk van David Lynch vaker op, vaak bij geteisterde en getroebleerde vrouwen die zo uit hun leven proberen te ontsnappen. In Wild at Heart zien we hem ook, op het hoofd van Isabella Rossellini als Perdita Durango.

Bladzijdes: 1 2


Onderwerpen: , , , , , , , , , , ,


Reageer op dit artikel